ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର ଲୀଳାରେ ନିପୁଣ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଯିଏ ନିଜ ବଂଶ ଓ ଗୋମାତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଯଦୁବଂଶରେ ଅବତରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ଏବେ ନିଜ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସେଇ ଅନ୍ତଃପୁର ମୁକ୍ତାମଣିର ମାଳା, ମଣିମୟ ଛତ୍ର ଓ ରତ୍ନଦୀପର ଅଲଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା। ମଲ୍ଲିକା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନୋହର ପୁଷ୍ପମାଳା, ମଧୁମକୁଣ୍ଡଳ ମଧୁର ଧ୍ୱନି, ଏବଂ ଝରଝରା ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ଝାଲର ଦ୍ୱାରରୁ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିଲା। ପାରିଜାତ ଉଦ୍ୟାନର ମନୋରମ ସୁଗନ୍ଧି ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଆସୁଥିଲା, ଅଗରୁ ଚନ୍ଦନର ଧୂପ ଗନ୍ଧ ଲତା ଦ୍ୱାରରୁ ଆସି ମନକୁ ମୋହିତ କରୁଥିଲା। ଏହି ଶୁଭ୍ର ମଞ୍ଚ ଉପରେ, ଦୁଧର ଝାଗ ଭଳି ଧଳା ଛାନା ମଞ୍ଚରେ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ସେବା ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସଖୀ ହାତରୁ ମଣିମୟ ହସ୍ତଲତା ଥିବା ଚାମର ନେଇ, ଦେବୀ ରୁକ୍ମିଣୀ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ବିଲ୍ୱାଳ କରୁଥିିଲେ। ତାଙ୍କ ଚାଲିରେ ରତ୍ନ ତୋଡ଼ ମୃଦୁ ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲା, ହାତରେ ଅଙ୍ଗୁଠି, ବାଲା ଓ ଚାମର ଶୋଭା ପାଉଥିଲା; ଗଲାର ମାଳା ତଳେ ଲୁକାଇଥିବା କୁଂକୁମ ରଙ୍ଗ ଝଲମଲ୍ କରୁଥିଲା; ତାଙ୍କ ଶରୀର ମୂଳ୍ୟବାନ କମରବନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲା। ଏହିପରି ଶୋଭାରେ ରୁକ୍ମିଣୀ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପାଖରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ। ଏଭଳି ଶ୍ରୀ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯିଏ ଶୋଭା ଓ ଶ୍ରୀର ମୂର୍ତ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନଥିଲା, ଯିଏ ନିଜ ଲୀଳାରେ ନିଜ ଦେହ ନେଇଥିଲେ, ହରି ମନରମ ହସ, ଚୁର୍ଳିତ କେଶ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଲତାକୁଣ୍ଡଳ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ହାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇ ମୃଦୁ ହସି କହିଲେ— "ହେ ରାଜକୁମାରୀ! ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ରାଜା—ଏହି ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ—ଶକ୍ତି, ଧନ, ଶୋଭା, ଦାନ ଓ ପ୍ରଭାବରେ ପ୍ରଶସ୍ତ—ତୁମକୁ ଚାହିଲେ। ତୁମେ ସେଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ, ଶିଶୁପାଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଭିମାନୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଅସ୍ବୀକାର କଲେ, କିନ୍ତୁ ତୁମର ବଡ଼ଭାଇ ଓ ବାପା ତୁମକୁ ଦେଇଦେଲେ—ତେବେ ତୁମେ କାହିଁକି ସ୍ଵଯ଼ଂ ସମ୍ମାନୀୟ କାହାକୁ ଚୟନ କଲେନି? ହେ ଶୋଭାବତୀ! ରାଜାମାନଙ୍କର ଭୟରେ ତୁମେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଶରଣ ନେଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁ କରି, ରାଜସିଂହାସନ ଛାଡିଦେଲେ। ଯେଉଁ ନାରୀମାନେ ଏପରି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ପଥରେ ଚାଲୁଥିବା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି। ଆମେ ସଦା ଦରିଦ୍ର, ଦରିଦ୍ରମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ଏହି କାରଣରୁ ଧନୀ ନାରୀମାନେ ସାଧାରଣତଃ ମୋତେ ଚୟନ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ବିବାହ ଓ ମିତ୍ରତା ସମ୍ମାନ, ଜନ୍ମ, ଶକ୍ତି, ଶୋଭା ଓ ପଦରେ ସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ଉଚିତ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ନିଚରେ କଦାପି ନୁହଁ। ହେ ରୁକ୍ମିଣୀ! ଏହି କଥା ନ ବୁଝି, ତୁମେ ମୋତେ ଚୟନ କଲେ—ଏକ ଗୁଣହୀନ, ଯାହାକୁ ଦେଖି ମାତ୍ର ଭିକ୍ଷୁମାନେ ଫୁଟା ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ତେଣୁ, ତୁମ ସମାନ କୌଣସି କ୍ଷତ୍ରିୟ ବୀରଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହୁଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକର ଶ୍ରେୟସ୍ ପାଇପାରିବ। ଶିଶୁପାଳ, ଶାଳ୍ଵ, ଜରାସନ୍ଧ, ଦନ୍ତବକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାମାନେ, ଏବଂ ତୁମର ଭାଇ ରୁକ୍ମୀ ମଧ୍ୟ, ମୋ ପ୍ରତି ଶତ୍ରୁତା ରଖନ୍ତି। ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠାକୁ ନେଇଯାଇଥିଲି, ତାଙ୍କ ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ, ଏବଂ ଧର୍ମିକମାନଙ୍କ ଲାଗି ତାଙ୍କ ଗର୍ବ କମାଇବାକୁ। ଶତ୍ୟ, ମୁଁ ନିର୍ଲିପ୍ତ; ମୋତେ ପତ୍ନୀ, ସନ୍ତାନ କିମ୍ବା ଭୋଗର ଆଶା ନାହିଁ; ମୁଁ ନିଜେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହି ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ଧକାର ପୂଜା ଭଳି।" ଏପରି କଠୋର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଯାହା ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କ ମୁଖରୁ କଦାପି ଶୁଣିନଥିଲେ, ରୁକ୍ମିଣୀ ବିସ୍ମିତ ଓ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଅପାର ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ କାନ୍ଦିପକାଇଲେ। ତାଙ୍କ ରକ୍ତାଳ ନଖରେ ଶୋଭିତ ଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିରେ ଚିହ୍ନ ଆକି, କଳି ଲାଗିଥିବା ଅଞ୍ଜନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଅଶ୍ରୁ ଅନ୍ଧକାରିତ ହେଉଥିଲା; କୁଂକୁମ ଲଗା ଅଂଶ ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଯାଉଥିଲା, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଶୋକରେ ତାଙ୍କ କଣ୍ଠ ଅବରୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଦଢ଼ାଇ ଦଢ଼ାଇ କାନ୍ଦିଲେ। ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖ, ଭୟ ଓ ଶୋକରେ ତାଙ୍କ ମନ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ହାତରୁ ଚୂଡ଼ି ଖସିଗଲା, ଚାମର ମାଟିକୁ ପଡ଼ିଗଲା; ଶରୀର ଓ ମନ ଅସ୍ଥିର, ତାଙ୍କ କେଶ ଖୋଲି ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ, ଗଛକୁ ବାତାସ ଲାଗିଲାପରି। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଭାବରେ ବନ୍ଧିତ, ତାଙ୍କ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ଅନୁଭବ କରି, ଦୟାଶୀଳ ହେଲେ। ଶୀଘ୍ର ମଞ୍ଚରୁ ତଳକୁ ଅସି, ଚତୁର୍ଭୁଜ ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ବିକିର୍ଣ୍ଣ କେଶ ଗଠିଲେ ଓ ନିଜ ପଦ୍ମହସ୍ତରେ ମୁହଁ ପଖାଳିଦେଲେ। ତାଙ୍କ ଅଶ୍ରୁ ଓ ଶୋକରେ ଭିଜିଥିବା ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ମୁଛି, ତାଙ୍କୁ ବାହୁଦେଇ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ଯେଉଁ ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଭଜନ୍ତି ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ଦୟାଭାବରେ ଶୋକ ଶାନ୍ତ କଲେ। "ହେ ରାଜକୁମାରୀ, କ୍ରୋଧିତ ହେଉନି; ମୁଁ ଜାଣେ, ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତ; ତୁମ ମିଠା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ମୁଁ ଏପରି କ୍ରୀଡ଼ା କରିଥିଲି। ତୁମ ଅନୁରାଗରେ କମ୍ପିତ ଅଠନ, ରକ୍ତିମ ଚାହାଣି, ଭୂକୁଟିର ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ମୋର ଇଚ୍ଛା ଥିଲା। ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ପାଇଁ, ଏପରି କ୍ରୀଡାମୟ ସଂଭାଷଣ ପ୍ରେମିକା ସହିତ କଟାଏବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଲାଭ।" ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ଏପରି ଭାବରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସାନ୍ତ୍ୱନାରେ, ରୁକ୍ମିଣୀ ବୁଝିପାରିଲେ ଯେ, ଏହି କଥା ସବୁ ମଜାକ୍ ଥିଲା, ଏବଂ ସେ ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କ ଛାଡ଼ିଯିବା ଭୟ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ସେ ମୃଦୁ ଓ ପ୍ରେମମୟ ଚାହାଣିରେ, ଲଜ୍ଜା ମିଶିତ ହାସିରେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମୁଖପ୍ରତି ଦୃଷ୍ଟି ପାତ କରି କହିଲେ— "ହେ କମଳନୟନ! ଆପଣ ଯାହା କହିଲେ, ତାହା ସତ୍ୟ। ମୋ ଭଳି ଅଲ୍ପ ଗୁଣ ଓ ଅଜ୍ଞାନୀ କେମିତି ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମାନରେ ଯୋଗ୍ୟ? ଆପଣ ସମସ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ୟର ନାଥ, ନିଜ ମହିମାରେ ଆନନ୍ଦିତ। ଆପଣ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ବିରାଜିତ, କିନ୍ତୁ ତାହାରେ ଲିପ୍ତ ନୁହଁ, ସାଗର ଭଳି ତାଳ ଉପରେ ଅଛି, ତଥାପି ତାଳ ତାକୁ ଛୁଁଇପାରେ ନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟଯୁକ୍ତ ନୁହଁ, ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ରାଜାମାନଙ୍କ ହୃଦୟର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରନ୍ତି।