ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ପାଇଁ ଶତଶଃ ଦାସୀମାନେ ଆଗକୁ ଆସିଥିଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସେବା କରୁଥିଲେ—ଯଥା, ସ୍ୱାଗତ କରିବା, ଆସନ ଦେବା, ପୂଜା କରିବା, ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ, ପାନ ଦେବା, ବିଶ୍ରାମ, ଚାମରା ଝାଲିବା, ସୁଗନ୍ଧିତ ମାଳା ଦେବା, କେଶ ଶୃଙ୍ଗାର କରିବା, ବିଶ୍ରାମ ଶୟ୍ୟା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା, ସ୍ନାନ କରାଇବା ଓ ଉପହାର ଦେବା। ଏହିପରି ଭାବରେ ‘ପାରିଜାତ ଚୁରି ଓ ନରକାସୁର ବଧ’ ନାମକ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା। ଏକଦିନ, ଶ୍ରୀ ବାଦରାୟଣ କହିଲେ—ଭାଇଷ୍ମୀ ତାଙ୍କର ପତି, ସଂସାର ଶିକ୍ଷକ, ସ୍ଵଶୟ୍ୟାରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥିବା ବେଳେ, ସେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ ଚାମରା ଝାଲି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ। ଯିଏ ଲୀଳାରେ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟ କରନ୍ତି, ସେଇ ପ୍ରଭୁ ଯଦୁବଂଶରେ ଗୋପାଳନ ପାଇଁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ। ସେଇ ଅନ୍ତଃପୁର ମୁକ୍ତାମାଳାର ଝୁଲନା, ମଣିମୟ ଛତ୍ର ଓ ଦୀପର ଆଲୋକରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଯାସ୍ମିନ ମାଳା, ମନୋହର ଫୁଲ ଓ ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଗୁଞ୍ଜନରେ ଭରିଥିବା ସେଠାକୁ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ଜାଲି ଦେଉଥିଲା। ପାରିଜାତ ଉଦ୍ୟାନର ସୁଗନ୍ଧିତ ପବନ ଓ ଅଗରୁ ଧୂପର ସୁଗନ୍ଧ ଲତାର ଛିଡ଼ାରେ ବାହାରୁଥିଲା। ଦୁଧ ଫେଣ ଭଳି ଧଳା, ଅତି ଉତ୍ତମ ବିଶ୍ରାମ ଶୟ୍ୟାରେ ବସିଥିବା ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ରୁକ୍ମିଣୀ ଦେବୀ ସେବା କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସଖୀର ହାତରୁ ମଣିମୟ ହାଣ୍ଡଲ୍ ଥିବା ଚାମରା ନେଇ ଦେବୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଝାଲୁଥିଲେ, ଏହା ଏକ ପୂଜା ସମାନ। ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗୁଳିରେ ଅଙ୍ଗୁଠି, କଂକଣ, ଚାମରା, ଚରଣରେ ମଣିମୟ ନୂପୁର ମୃଦୁ ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲା; ଗୁପ୍ତ ଅଂଗରେ କୁଙ୍କୁମ ଲାଗିଥିବା ମାଳା ଲାଲିମା ଦେଉଥିଲା; ଅମୂଲ୍ୟ କମରବନ୍ଧ ତାଙ୍କ ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଥିଲା; ସେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପାଖରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରଭୁ ହରି, ଯିଏ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଶ୍ରୀର ମୂର୍ତ୍ତିମାନ୍, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆଉ କିଛି ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତିନାହିଁ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ଅଂଶ ଭଳି ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ ଚମକୁଥିବା ମୁଞ୍ଚି, କୁଣ୍ଡଳ, ମାଳା ଓ ଅମୃତ ହସରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମଧୁର କଥା କହିଲେ— “ହେ କନ୍ୟା, ତୁମକୁ ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷକ ରାଜାମାନେ ଚାହିଁଥିଲେ—ଶକ୍ତି, ଧନ, ରୂପ, ଦାନଶୀଳତା, ପ୍ରଭାବ ଯେଉଁମାନେ ରେ ଅଛି। ସେମାନେ ତୁମ ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ, ଶିଶୁପାଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଭିମାନୀ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି, ତୁମ ଭାଇ ଓ ପିତା ତୁମକୁ ଦେଇଥିଲେ—କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସମାନ ଯୋଗ୍ୟ କାହାକୁ ବାଛିଲେନି କି? ସୁନ୍ଦରି, ରାଜାମାନଙ୍କ ଭୟରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁ କରି, ରାଜସିଂହାସନ ଛାଡ଼ି, ସମୁଦ୍ରରେ ଶରଣ ନେଉଥିଲ। ଯେଉଁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏପରି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ପଥରେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି। ଆମେ ସବୁବେଳେ ଦରିଦ୍ର, ଦରିଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ଏହିକାରଣରେ ଧନବତୀ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସାଧାରଣତଃ ମୋତେ ବାଛନ୍ତିନାହିଁ। ବିବାହ ଓ ମିତ୍ରତା ସମାନ ଧନ, ଜନ୍ମ, ପ୍ରଭାବ, ରୂପ, ମର୍ଯ୍ୟାଦା ବିଚାରେ ହୁଏ; ଉଚ୍ଚ-ନିଚ୍ଚ ମଧ୍ୟରେ କଦାପି ନୁହେଁ। ବିଦର୍ଭ ରାଜକୁମାରୀ, ଏହି ଜାଣିନଥିବାରୁ ତୁମେ ମୋତେ ବାଛିଛ; ମୋ ପାଖରେ ଗୁଣ ନାହିଁ, ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ ଅବ୍ୟର୍ଥ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କହନ୍ତି। ଏହିପରି, ତୁମେ ସମାନ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବୀରଙ୍କ ସହ ବିବାହ କର; ସେ ତୁମକୁ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ଦେଇପାରିବ। ଶିଶୁପାଳ, ଶାଲ୍ୱ, ଜରାସନ୍ଧ, ଦନ୍ତବକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାମାନେ, ହେ ସୁନ୍ଦରି, ମୋ ଶତ୍ରୁ; ତୁମ ଭାଇ ରୁକ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଛି, ଏହି ଅଭିମାନୀ ରାଜାମାନଙ୍କ ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ, ଧର୍ମାତ୍ମାମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ। ମୁଁ ନିର୍ଲିପ୍ତ, ନା ଭାର୍ଯ୍ୟା, ନା ସନ୍ତାନ, ନା ଭୋଗକୁ ଚାହେଁ; ମୋ ଘର ଅନାଲୋକିତ ଯଜ୍ଞ ସମାନ। ଏପରି କଥା କହି ପ୍ରଭୁ ଚୁପ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ଅଭିନ୍ନ ପ୍ରିୟା ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ମନର ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ। ତିନି ଲୋକର ନାଥଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏପରି କଠୋର କଥା, ଯାହା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କ ଠାରୁ କେବେ ଶୁଣିନଥିଲେ, ଶୁଣି ରାଣୀ ଭୟରେ, ହୃଦୟ କମ୍ପିତ, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଲୁହା ଚୁହାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଅନ୍ଗୁଳିରେ ଲାଲ ନଖର ରଙ୍ଗ ଲାଗିଥିବା ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିରେ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କୁଥିଲେ; କଜଳରେ କଳିମା ହୋଇଥିବା ଲୁହ ଝରୁଥିଲା; କୁଙ୍କୁମ ଲାଗିଥିବା ଅଂଗ ଲୁହରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲା; ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦୁଃଖରେ ଗଳା ଅଟକି ଯାଇଥିଲା। ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖ ଓ ଭୟରେ ମନ ଭ୍ରାନ୍ତ, ହାତରୁ କଂକଣ ଖସିଗଲା, ଚାମରା ଝଡ଼ିପଡ଼ିଲା; ଦେହ ଓ ମନ ଅସ୍ଥିର, ବନ୍ଦର ଗଛକୁ ବାତାସ ଲାଗିଲେ ଯେପରି, ତେଣୁ ଅଚେତନ ହୋଇ ଚୁଆଁ ପଡ଼ିଲେ, କେଶ ବିକିର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ, ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଭଲପାଇବାରେ ବନ୍ଧା, ତାଙ୍କ ଗୁପ୍ତ ଭାବନା ଜାଣିନଥିଲେ, କ୍ଷମା ଭାବରେ ଭରିଗଲେ। ସେ ଶୟ୍ୟାରୁ ତୁରନ୍ତ ଉତ୍ତରି, ଚାରିଭୁଜା ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ଉଠେଇ, ଖୋଲା କେଶ ସଜାଇ, ପଦ୍ମ ହସ୍ତରେ ମୁହଁ ପୁଛିଲେ। ତାଙ୍କ ଆଖିର ଲୁହ, ଦୁଃଖରେ ଭିଜିଥିବା ଅଂଗ ପୁଛି, ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ବାହୁପାଶରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଲେ, ଯିଏ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ନ ଭଜନ୍ତି। ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ପ୍ରଭୁ, ଅଭିମାନ ଓ ଖେଳରେ ଭ୍ରାନ୍ତ ମନ ଥିବା ଦୁଃଖିତ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ କରୁଣାରେ ଶାନ୍ତ କରିଲେ; ଯିଏ ଏପରି ଦୁଃଖର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ, ଧର୍ମାତ୍ମାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ହେବା ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ। ପ୍ରଭୁ କହିଲେ—"ବିଦର୍ଭ କୁମାରୀ, କ୍ରୁଧ ହେଉନାହିଁ; ମୁଁ ଜାଣେ ତୁମେ ମୋତେ ଏକମାତ୍ର ଭଜିଛ। ମୁଁ ଖେଳରେ ତୁମ ମୁଖର ମଧୁର କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହିଲି। ତୁମ ରତ୍ନାଦି ଠୋଠକୁ ଭଲପାଇବାରେ କମ୍ପିତ, ଲାଲ ଚାହିଁ ଭୂଷିତ, ଭୌହର ଭଙ୍ଗିମା ଦେଖିବାକୁ ମୁଁ ଆଗ୍ରହ କରୁଥିଲି। ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ହେ ସୁନ୍ଦରି, ପରିବାର ଜୀବନର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲାଭ ହେଉଛି ପ୍ରିୟା ସହ ଖେଳମୟ କଥାବାର୍ତ୍ତା।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏପରି ଭାବେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସାନ୍ତ୍ୱନାରେ ରୁକ୍ମିଣୀ ଭଲପାଇଲେ ଯେ, ପ୍ରଭୁ କେବଳ ଖେଳ କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟଙ୍କ ଛାଡ଼ିଯିବା ଭୟ ହରିଗଲା।