ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀଙ୍କୁ ନିର୍ଜନ ଓ ଅସାହାୟ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଗୟାରେ ପିତୃକ୍ରିୟା କରିଥିଲେ। ସେ ଯେଉଁଠିଏ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଉଥିଲେ, ସେଠିଏ ମଧ୍ୟ ଏହି କ୍ରିୟା ନିଷ୍ପାଦନ କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରି, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଲେ। ରାତିରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଜଣାନଥିବା ଭଳି, ସେ ନିଜ ଘରର ଅଙ୍ଗନାରେ ଶୋଇପଡ଼ିଲେ। ସେଠି, ଗୋକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଘୁମରେ ଦେଖି, ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ରାତିର ଗଭୀରତାରେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ସେ କେବେ ମେଷ, କେବେ ହାତୀ, କେବେ ମହିଷ, କେବେ ଇନ୍ଦ୍ର, କେବେ ଅଗ୍ନି, ଏବଂ ପୁଣି ମନୁଷ୍ୟ ଆଦି ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ—ପ୍ରତ୍ୟେକ ରୂପ କେବଳ ଏକଥର। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ଓ ଧୃଢ଼ ହୋଇ, ଏହା କୌଣସି ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାର ଜଣେ ଅତିଥି ଭାବି, ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— "ତୁମେ କିଏ, ଏତେ ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ରାତିରେ ଆସିଛ? କେଉଁଠାରୁ ଏହି ଦୁଃଖକର ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ? ତୁମେ କି ଭୂତ, ପିଶାଚ କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସ? ଆମକୁ ସତ୍ୟ କହ।" ଗୋକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ, ସେ ଦୁଃଖରେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ, କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ, କେବଳ ଚେତନାର ଇଙ୍ଗিত କରୁଥିଲେ। ତାପରେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ହାତରେ ପାଣି ନେଇ, ତାଙ୍କୁ ଉଠେଇଲେ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରି, କଥା କହିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମର ଭାଇ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ, ନିଜ ଦୋଷରେ ମୋ ମାନବ ଜନ୍ମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି। ଅଜ୍ଞାନରେ ମୋର ଅନେକ ଦୁଷ୍କର୍ମ ହୋଇଛି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ କ୍ଷତି କରିଛି, ଷ୍ଟ୍ରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗି ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦଶାରେ ମୁଁ ଭୂତ ହୋଇ ହବାକୁ ଜୀବନ୍ତ ଅଛି, ଭାଗ୍ୟ ଅନୁସାରେ କିଛି ଫଳ ପାଉଛି। ହେ ମିତ୍ର, ଦୟାର ସାଗର, ଭାଇ, ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ମୁକ୍ତି ଦିଅ!" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ, "ତୋ ପାଇଁ ମୁଁ ଗୟାରେ ପିତୃକ୍ରିୟା କରିଛି, ତଥାପି ତୁମେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିନାହାଁ? ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ! ଯଦି ଗୟା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳୁନାହିଁ, ତେବେ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ମୁଁ ତୋ ପାଇଁ କ'ଣ କରିବି? ସତ୍ୟ କହ।" ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ କହିଲେ, "ଶତଟି ଗୟା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ମୋର ମୁକ୍ତି ହେବ ନାହିଁ। ଏଠି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ବିଚାର କର।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ—"ଯଦି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ତୋର ମୁକ୍ତି କଠିନ।" ସେ କହିଲେ, "ଏବେ ତୁମେ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ରୁହ। ମୁଁ ଏକ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରି, ତୋର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ କିଛି କରିବି।" ଗୋକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ସେ ରାତି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଭାବି ନିଦ୍ରା ହରାଇ ରହିଲେ। ପ୍ରଭାତେ ସେ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ଲୋକେ ଆନନ୍ଦରେ ଏକଠା ହେଲେ। ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରାତିର ଘଟଣା କହିଦେଲେ। ତାପରେ ବିଦ୍ୱାନ, ଯୋଗୀ, ଜ୍ଞାନୀ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମବେତ୍ତାମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ବିଚାର କଲେ, କିନ୍ତୁ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀଙ୍କ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ କୌଣସି ଉପାୟ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ବଚନକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ୟ କଲେ। ସେ ସମୟରେ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଗତିକୁ ରୋକି, ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, "ହେ ସାକ୍ଷୀ, ମୋତେ ମୁକ୍ତିର କାରଣ କୁହ।" ଦୂରରୁ ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହିଲେ: "ସପ୍ତାହ ଧରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ପାଠ କର; ଏହା ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।" ସମସ୍ତେ ଏହାକୁ ଧର୍ମର ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ମନ୍ୟ କଲେ। ସମସ୍ତେ କହିଲେ, "ଏହା ଉତ୍ସାହରେ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହି ଉପାୟ ସହଜ।" ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରେ ଭାଗବତ ପାଠ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ପାଠ ଶୁଣିବା ପାଇଁ ଗ୍ରାମ ଏବଂ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଲୋକେ—ଅନ୍ଧ, ଲଙ୍ଗଡ଼ା, ବୃଦ୍ଧ, ଦୁର୍ବଳ—ସମସ୍ତେ ନିଜ ପାପ ନାଶ ପାଇଁ ଆସିଲେ। ଏକ ବିଶାଳ ସଭା ହେଲା, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ନିଜ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି, ଉପଖ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ସମୟରେ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ମଧ୍ୟ ଆସି, ଏଠାଏଠି ଆସନ ଦେଖୁଥିଲେ। ସେଠି ସେ ସତଘାଁଠି ଥିବା ଏକ ବାଁସ ଦେଖିଲେ। ତାହାର ତଳ ଗହ୍ଵରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶୁଣିବାକୁ ଠିଆ ହେଲେ। ପବନ ରୂପରେ ରହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ବାଁସ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଉତ୍ତମ ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୋତା ଭାବି, ଧେନୁପୁତ୍ର ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ମୂଳ ପୁସ୍ତକ ଠାରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଉପଖ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପ୍ରତିଦିନ ଶେଷରେ ପାଠ ହେଲାବେଳେ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ହେଲା—ବାଁସର ଏକ ଗାଁଠି ଚିରିଗଲା, ଧର୍ମିକ ଲୋକମାନେ ଏହା ଦେଖିଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଗାଁଠି ଚିରିଗଲା; ତୃତୀୟ ଦିନ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ତୃତୀୟ ଗାଁଠି ଚିରିଗଲା। ଏଭଳି ସପ୍ତ ଦିନରେ ସତ ଗାଁଠି ଚିରିଗଲା; ଦ୍ୱାଦଶ ସ୍କନ୍ଧ ଶୁଣି, ସେ ପ୍ରେତ ଅବସ୍ଥା ଛାଡ଼ିଲେ। ସେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ—ତୁଳସୀ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ପୀତାମ୍ବର ପରିଧାନ, ମେଘ ମାନେ କଳା ଦେହ, ମୁକୁଟ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ଶୋଭିତ। ସେ ସହସ୍ରାଗ୍ର ଭାଇ ଗୋକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ, "ତୁମ ଦୟାରେ ମୁଁ ବନ୍ଧନ ଓ ପ୍ରେତତ୍ୱର ଅପବିତ୍ରତାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଛି।" "ଧନ୍ୟ ଏହି ଭାଗବତ ଉପଖ୍ୟାନ, ଯାହା ପ୍ରେତଙ୍କ ଦୁଃଖ ନାଶ କରେ; ଧନ୍ୟ ସପ୍ତାହିକ ପାଠ, ଯାହା କୃଷ୍ଣଧାମ ପ୍ରାପ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ସପ୍ତାହିକ ଶ୍ରବଣ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ କ୍ପମ୍ପିତ ହୁଏ; ଏହି ଉପଖ୍ୟାନ ଆମ ତୁରନ୍ତ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।" "ଯେପରି ଆଗୁନି ଇନ୍ଦନ ଦହିଦିଏ, ସେପରି ଏହି ଶ୍ରବଣ କଥା ଶବ୍ଦ, ମନ, କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କୃତ ପାପକୁ ଦହିଦିଏ—ସେ ହେଉ ତରଳ କିମ୍ବା ଶୁଷ୍କ, ହ୍ଲାଦ କିମ୍ବା ଭାରୀ।" "ଏହି ଭାରତ ଭୂମିରେ, ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଓ ଦେବସଭାରେ, ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଉପଖ୍ୟାନ ଶୁଣନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ ଫଳହୀନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।" "ଶୁକଦେବଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣିନଥିବା ଅସ୍ଥିପଞ୍ଜର ଶରୀର ରକ୍ଷା କରିବାର କ'ଣ ଉପକାର? ଏହା ଅସ୍ଥି, ସିରା, ମାଂସ, ରକ୍ତ, ଚର୍ମ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ, ମୁତ୍ର ଓ ପୃଥକ୍ ଦେହ ରହିଥିବା ଏକ ଦେହ ମାତ୍ର।