ସତ୍ରାଜିତ୍ ତାଙ୍କ ପୁଅ ପାଇଁ ଗୁହାରେ ରତ୍ନଟିକୁ ଖେଳନା ଭାବେ ଦେଇଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଭାଇ ପ୍ରସେନାଙ୍କୁ ଦେଖିନଥିବାରୁ ସତ୍ରାଜିତ୍ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଇଯାଇଥିଲେ। ଲୋକମାନେ କହିଲେ, “ଏହି ରତ୍ନ ଗଳାର ମାଳିକ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ହୋଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ; ତାଙ୍କ ଭାଇ ଏବେ ମୋର।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ଲୋକମାନେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଏକାଉଁଠୁ ଅନ୍ୟକୁ କହିବାରେ ଲାଗିଲେ। ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ନିଜ ନାମ ଉପରେ ଅପବାଦ ଲାଗିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ନିଜକୁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପ୍ରମାଣ କରିବା ପାଇଁ ନଗରବାସୀଙ୍କୁ ସହିତ ପ୍ରସେନାଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରଣ କରି ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ। ଜଙ୍ଗଲରେ ପ୍ରସେନାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା ହୋଇଥିବା ଓ ତାଙ୍କ ଘୋଡାକୁ ସିଂହ ମାରିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ; ପରେ ଲୋକମାନେ ପ୍ରସେନାଙ୍କୁ ମାରିଥିବା ସିଂହକୁ ପାହାଡ଼ ଗାଁରେ ଭାଲୁ ମାରିଥିବା ଦେଖିଲେ। ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ଏକା ଏକା ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧାର ଗୁହାରେ ଭାଲୁର ରାଜା ଜାମ୍ବବାନଙ୍କ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ବାହାରେ ଲୋକମାନେ ରଖିଲେ। ସେଠାରେ ରତ୍ନଟିକୁ ଏକ ଶିଶୁ ଦ୍ୱାରା ଖେଳନା ଭାବେ ଦେଖି, ନିଜେ ଏହା ନେବାକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ଶିଶୁ ନିକଟରେ ଉଭା ହେଲେ। ଅଜଣା ଲୋକକୁ ଦେଖି ଶିଶୁର ଦାୟିକା ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କଲେ; ଏହା ଶୁଣି ଭଲୁମାନ୍ୟ ଶକ୍ତିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜାମ୍ବବାନ୍ ରାଗରେ ଗୁହାକୁ ଧାଇଁ ଆସିଲେ। ତିନି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବି, ନିଜ ପ୍ରଭୁ ହେବା ଚିହ୍ନିଲେ ନାହିଁ, ରାଗରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହେଲେ। ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ହସ୍ତ, ଅସ୍ତ୍ର, ପଥର, ଗଛ, ଏବଂ ନିଜ ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଯେପରି ଗୃଧ୍ର ମାଂସ ପାଇଁ ଝଗଡ଼ା କରିବା। ଅଟୁଟ ଯୁଦ୍ଧ ଏକାଉଁ ଅଠାଇ ଦିନ ଦିନ ରାତି ଚାଲିଲା; ଦୁଇଜଣ ଏକାଉଁ ଏକାଉଁ ମୁଷ୍ଟି ଦେଇ ଆଘାତ କରିଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଘାତରେ ଜାମ୍ବବାନଙ୍କ ଶରୀର ଅତିରିକ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ଥିର, ଶକ୍ତି ହରାଇ, ଶରୀର ଘମରେ ଭିଜିଗଲା; ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମୋଦିତ କଲେ। ଜାମ୍ବବାନ୍ କହିଲେ, “ମୁଁ ଜାଣେ ଆପଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଜୀବନ, ଶକ୍ତି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଶକ୍ତି—ବିଷ୍ଣୁ, ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ। ଆପଣ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିବା ସୃଷ୍ଟି, ସମୟର ନାୟକ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଆତ୍ମା। ଆପଣଙ୍କ ରାଗରେ ଉପକ୍ଷିପ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍କଳିତ ହୋଇଥିଲା, ପଥ ଦେଖାଗଲା, ବ୍ରିଜ୍ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା, ଲଙ୍କାର ମହିମା ଚମକିଉଠିଲା, ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ତୀରରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ।” ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିବା ପରେ, ଭାଲୁର ରାଜା ଜାମ୍ବବାନ୍, ଦେବକୀପୁତ୍ର ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ସମ୍ମୋଦିତ କଲେ। ପଦ୍ମନୟନ କୃଷ୍ଣ ଜାମ୍ବବାନ୍ଙ୍କୁ ହାତ ଦେଇ, ମେଘଗମ୍ଭୀର କଣ୍ଠରେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କରୁଣାରେ କହିଲେ, “ଏହି ରତ୍ନ ପାଇଁ, ଭାଲୁର ରାଜା, ମୁଁ ତୁମ ଗୁହାକୁ ଆସିଛି; ଏହି ଅପବାଦରୁ ନିଜକୁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପ୍ରମାଣ କରିବା ପାଇଁ।” ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଜାମ୍ବବାନ୍ ଖୁସି ହୋଇ, ନିଜ ଝିଅ ଜାମ୍ବବତୀ ଏବଂ ରତ୍ନଟିକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଲୋକମାନେ ଶୌରି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଗୁହାରୁ ବାହାରିବା ଦେଖିନଥିବାରୁ, ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ ଅପେକ୍ଷା କରି, ଦୁଃଖରେ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ। କୃଷ୍ଣ ଗୁହାରୁ ବାହାରିଲେ ନାହିଁ ଜାଣି, ଦେବକୀ, ରୁକ୍ମିଣୀ, ଵସୁଦେଵ, ସମସ୍ତ ମିତ୍ର ଓ ସଜନା ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର ଭରିଗଲା। ଦ୍ୱାରକାର ଦୁଃଖିତ ନାଗରିକମାନେ ସତ୍ରାଜିତ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାର୍ତ୍ତା ପାଇଁ ଦେବୀ ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ଦେବୀ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, କୃଷ୍ଣ ନିଜ ପ୍ରୟୋଜନ ସାଧି ଝିଅ ସହିତ ପ୍ରକାଶ ହେଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଖୁସି ଦେଲେ। ରତ୍ନ ଏବଂ ଝିଅ ସହିତ ଫେରିଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୃତ୍ୟୁରୁ ଫେରିଥିବା ପରି ଲୋକମାନେ ବଡ଼ ଉତ୍ସବରେ ମଗ୍ନ ହେଲେ। ସତ୍ରାଜିତ୍କୁ ରାଜସଭାରେ ଡାକି, ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ରତ୍ନ ଫେରାଇବା ଦିନ୍ଦିନା କଥା କହି, ତାଙ୍କୁ ରତ୍ନ ଦେଲେ। ସତ୍ରାଜିତ୍ ଅତି ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ, ନିଜ ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ଅନ୍ତର ଭରିଗଲା। ଗଭୀର ଅନୁତାପ ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ସତ୍ରାଜିତ୍ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ମୁଁ କିପରି ଏହି ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବି? କିପରି ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଖୁସି କରିପାରିବି?” “ମୁଁ କିପରି କରିବି ଯେ, ଲୋକମାନେ ମୋତେ ସଦ୍ଗୁଣୀ ଭାବିବେ, ମୋତେ ଲୋଭୀ, ଅପରିପକ୍୵, ମୂର୍ଖ, ଧନଲୋଭୀ ଭାବି ଶାପ ଦେବେନାହିଁ?” “ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋର ଝିଅ, ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରତ୍ନ, ଏବଂ ଏହି ରତ୍ନ ଦେଇଦେବି। ଏହା ତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାର ସଠିକ୍ ଉପାୟ; ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।” ଏଭଳି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସତ୍ରାଜିତ୍ ନିଜେ ନିଜ ଗୁଣବତୀ ଝିଅ ଏବଂ ରତ୍ନ ନେଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ। ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, ଯାହା ଗୁଣ, ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆକାଂକ୍ଷା ଥିଲା। ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ମୁଁ ରତ୍ନ ଗ୍ରହଣ କରିବିନାହିଁ, ରାଜା। ଏହା ତୁମେ ଦେବଭକ୍ତ ଭାବେ ରଖ; ଏହାର ଉପକାର ଆମେ ଭୋଗ କରିବା।” ଏକ ଦିନ ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷ, ଯୁୟୁଧାନ ଆଦି ସାଥୀମାନେ ସହିତ ସଜିତ, ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ। ମୁକୁନ୍ଦ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଏକାଉଁ ଏକାଉଁ ଉଠି, ଜଣେ ଜଣେ ପରି ଆନ୍ଦ୍ରାସିତ ହେଲେ। ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ଶୂରମାନେ ତାଙ୍କ ଶରୀର ସ୍ପର୍ଶରେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଆଶିର୍ବାଦମୟ ହସି ମୁହଁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ ଭୀମଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରଣାମ କରି, ଅର୍ଜୁନକୁ ଆଲିଂଗନ କଲେ, ଯମଜନ୍ମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ନବବିବାହିତ ଦ୍ରୌପଦୀ, କିଛି ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ମୁଖ୍ୟ ଆସନରେ ବସିଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନରେ ନମସ୍କାର କଲେ। ସତ୍ୟକି, ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ନିଜ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ନିକଟେ ଉପବେଶ କଲେ।