ଏହି ଉତ୍କଳ ମହାପୁରାଣର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଦ୍ୱାରକାର ଅନ୍ତଃପୁରର ମହିଳାମାନେ ଦୀରେ-ଦୀରେ ଜଣେ ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ ସମ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଜଣେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖି ସ୍ନେହ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ସ୍ଲାଘା ଏବଂ ସ୍ନେହରେ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବୈଦର୍ଭୀ, ଅନ୍ଧାର ଚକ୍ଷୁ ଓ ମଧୁର କଥାବାର୍ତ୍ତା ଥିବା ରୁକ୍ମିଣୀ, ତାଙ୍କର ହରାଯାଇଥିବା ପୁଅକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ତାଙ୍କର ଅନ୍ତର ମମତାରେ ଭିଜିଥିଲା। ତାଙ୍କର ମନରେ ଚିନ୍ତା ଆସିଲା—ଏହି ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ ସମ, ପଦ୍ମ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଏହି ପୁରୁଷ କିଏ? କାହାର ପୁଅ? କେଉଁ ଜଣେ ମା ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ? କେଉଁ ଜଣେ ନାରୀ ଏହି ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ରତ୍ନକୁ ଲାଭ କରିଛି? ମୋ ପୁଅ ତ ଜନ୍ମଗୃହରୁ ହରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ପୁଅ ତ ସେଇ ଅଟୁଟ ଆକୃତି ଓ ବୟସର। ଯଦି ସେ କେଉଁଠି ଜୀବନ୍ତ ଅଛି, ତେବେ କେଉଁଠି ଅଛି? ଏହି ପୁଅ କିପରି ଶାରଙ୍ଗ ଧାରୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପରି ଆକୃତି, ଅଙ୍ଗ, ଚାଳ, ଶବ୍ଦ, ହାସି ଓ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏତେ ସମାନତା ଅଛି? ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ପୁଅ ମୁଁ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କରିଥିବା ମୋ ପୁଅ। ମୋ ବାମ ହାତ ମମତାରେ କମ୍ପିଯାଉଛି, ଏବଂ ମୋ ଭଲପାଇବା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଯାଉଛି। ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଦେବକୀଙ୍କ ପୁଅ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବଙ୍କ ସହ ଆସିଲେ। ସବୁ କିଛି ଜାଣିଥିବା ଜନାର୍ଦନ, ପ୍ରଭୁ, ଚୁପ ରହିଲେ; କିନ୍ତୁ ନାରଦ ଏହି ସମସ୍ତ କାହାଣୀ, ଶମ୍ବର ବଧ ସହିତ, ବ୍ୟଖ୍ୟା କରିଦେଲେ। ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କାହାଣୀ ଶୁଣି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରର ମହିଳାମାନେ ଅନନ୍ଦରେ ଉଲ୍ଲସି, ଅନେକ ବର୍ଷ ପରେ ହରାଯାଇଥିବା ପୁଅକୁ ଜଣେ ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ ହୋଇ ଫେରି ଆସିଛି ବୋଲି ଅଭିନନ୍ଦନ କରିଲେ। ଦେବକୀ, ବସୁଦେବ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ ଓ ତାଙ୍କର ଜନାନୀମାନେ, ଏହି ଦମ୍ପତିକୁ ଅଙ୍ଗାଲି ଦେଲେ, ରୁକ୍ମିଣୀ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ଅଭିନନ୍ଦନ କରିଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ହରାଯାଇଥିବା ପୁଅ ଫେରି ଆସିଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ଦ୍ୱାରକାବାସୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚିତ୍କାର କଲେ—"ଆହା! ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପୁନଃ ଫେରି ଆସିଛି, ଏହା ଆମର ଭାଗ୍ୟ!" ଏହି ପୁଅ, ଯାହାକୁ ମାମାନେ ନିଜ ନାଥ ଓ ପିତା ପ୍ରତି ଭାବରେ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରେମ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଯାଉଥିଲା। ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ନିବାସର ପ୍ରତିବିମ୍ବରେ, ଚାହାଁ ଓ ପ୍ରେମର ରାଜ୍ୟରେ, ନିର୍ଗୁଣ ଲୋକମାନେ କଣ କରିପାରିବେ? ଏଠାରେ, ଦଶମ ଷଟ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଜନ୍ମ କାହାଣୀ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ପରେ ଶ୍ରୀ ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏବେ ଛପ୍ପନ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସତ୍ରାଜିତ, ଏକ ଅନ୍ୟାୟ କରି, ନିଜ ଝିଅକୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଲେ ଓ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିକୁ ନିଜେ ଦାନ କଲେ। ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ସତ୍ରାଜିତ କଣ ଅନ୍ୟାୟ କଲେ? ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି କେଉଁଠୁ ମିଳିଲା? ଏହି ଝିଅକୁ ହରିଙ୍କୁ କାହିଁକି ଦେଲେ?" ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ସତ୍ରାଜିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଭକ୍ତ ଓ ମିତ୍ର ଥିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଦେଲେ। ସତ୍ରାଜିତ ଗଳାରେ ଏହି ମଣି ପିନ୍ଧି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ଦ୍ୱାରକାକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କର ଚମକ ଦେଖି ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେନି। ଦୂରରୁ ଲୋକେ ଚମକି ଦେଖି, ଦ୍ୱାରକାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦାୟସ୍ ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ ଖବର ଦେଲେ—"ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଆସୁଛନ୍ତି, ମହାପ୍ରଭୁ, ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର କିରଣ ଲୋକଙ୍କୁ ଆନ୍ଧା କରୁଛି।" "ନିଶ୍ଚୟ, ଦେବମାନେ ତୁମ ଦେଖିବା ପଥ ଖୋଜୁଥିବା; ଆଜି ଅଜନ୍ମା ଦେବତା ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।" ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହସି କହିଲେ—"ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, ସତ୍ରାଜିତ ମଣିର ଚମକରେ ଚମକୁଛନ୍ତି।" ସତ୍ରାଜିତ ନିଜ ଭବନରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ମଣିକୁ ପୂଜାଗୃହରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୂଜା କରିଥିବା ସ୍ଥାନରେ ରଖିଲେ। ଏହି ମଣି ପ୍ରତିଦିନ ଆଠ ଭାର ସୁନା ଦେଉଥିଲା; ଯେଉଁଠି ଏହି ମଣି ପୂଜା ହୁଏ, ସେଠି ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ଦୁର୍ଘଟଣା, ସାପ ଦୁଃଖ, ରୋଗ ଓ ଅପଶକୁନ ହୁଏନି। ଯଦିଓ ଯଦୁରାଜ ଶୌରି ଏହି ମଣି ଚାହିଲେ, ସତ୍ରାଜିତ ଧନ ଚାହିଲେନି, ଦେଲେନି। ଏକ ଦିନ, ପ୍ରସେନା, ମଣିକୁ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି ଅଟୁଟ ଚମକରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଶିକାର କରିବାକୁ ଯାଇଲେ। ଏଠି ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ସିଂହ ପ୍ରସେନା ଓ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାକୁ ମାରିଦେଲା, ମଣିକୁ ନେଇ ଗିରିଗୁହାକୁ ଗଲା; କିନ୍ତୁ ସିଂହକୁ ଜାମ୍ବବାନ୍ ମାରି ମଣିକୁ ନିଜ ପୁଅ ପାଇଁ ଖେଳନା କରିଦେଲେ। ସତ୍ରାଜିତ ନିଜ ଭାଇ ପ୍ରସେନାକୁ ଦେଖିନଥିବାରୁ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଲୋକମାନେ କହିଲେ—"ମଣି ଗଳାରେ ଥିବା ପ୍ରସେନା ଦ୍ୱାରକାରେ ନାହିଁ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମାରି ଜଙ୍ଗଲକୁ ନେଲେ, ଏହି ଭାଇ ମୋର।" ଏହି ଭବାନା ଲୋକେ ଚୁପଚାପ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ କହୁଥିଲେ। ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ନିଜ ନାମ ଉପରେ ଅପବାଦ ଆସିଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ନିଜ ପ୍ରମାଣ ଦେବାକୁ ନାଗରିକମାନେ ସହିତ ପ୍ରସେନାଙ୍କ ଦାନ୍ତା ପଥ ଅନୁସରଣ କରି ଚଲିଗଲେ। ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ପ୍ରସେନା ଓ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାକୁ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ମୃତ ଦେଖିଲେ; ପରେ ସିଂହକୁ ମାରି ଦେଇଥିବା ଭାଲୁକୁ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଦେଖିଲେ। ପ୍ରଭୁ ଏକା ଏକା ଭୟଙ୍କର ଜାମ୍ବବାନ୍ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଦୁଃଖାନ୍ଧାର ମଧ୍ୟରେ, ଲୋକମାନେ ବାହାରେ ରହିଲେ। ଗୁହାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମଣିକୁ ଏକ ଶିଶୁଙ୍କ ଖେଳନା ଭାବରେ ଦେଖି, ତାହା ନେବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଶିଶୁ ପାଖରେ ଅପେକ୍ଷା କଲେ। ଅଜଣା ମଣିଷକୁ ଦେଖି ଶିଶୁର ଦାୟି ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କଲେ; ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଜାମ୍ବବାନ୍, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଲୁ, କ୍ରୋଧରେ ଗୁହାକୁ ଧାଉଥିଲେ। ସେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ଭାବି, ନିଜ ମାଲିକ ଅଟୁଟ ଶକ୍ତି ଚିହ୍ନିନଥିବାରୁ, ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଦୁଇଜଣେ ଜିତିବାକୁ ଚାହିଁ, ଅସ୍ତ୍ର, ପଥର, ଗଛ, ନିଜ ହାତ ଦେଇ, ମାଂସକୁ ନେଇ ଗୃଦ୍ଧ ପରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅଠାଇଶ ଦିନ ଦିନ ରାତି ଚାଲିଲା, ଦୁଇଜଣେ ବଜ୍ର ପରି ମୁଠି ଦେଇ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ମାରିଲେ।