ଏକ ଦିନ, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦ୍ୱାରକାରେ ଦେଖାଗଲା। ଏକ ଯୁବକ, ମেঘ ଭଳି ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ପୀତବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଦୀର୍ଘ ଭୁଜା, ତାମ୍ର ନୟନ, ଅତି ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଓ ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ ନେଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ପଦ୍ମ ମୁହଁ ନୀଳ କୁନ୍ଦଳି ଚୁଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଦ୍ୱାରକାର ଜନାନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ଭାବି, ଲଜ୍ଜାରେ ଏକାଏକି ସ୍ଥାନରେ ଲୁଚି ଯାଇଥିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ସେମାନେ ଏହି ଯୁବକଙ୍କ ପ୍ରକୃତ ଚିହ୍ନ ଚିହ୍ନି, ଅଳ୍ପ ଲଜ୍ଜାରେ, ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଏହି ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ସମ ଯୁବକଙ୍କୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବୈଦର୍ଭୀ, ଜିଅ ନୟନ ଓ ମୃଦୁ ଭାଷାର ମାଲିକା, ତାଙ୍କର ହରାଇଯାଇଥିବା ପୁଅକୁ ମନେ ପକାଇଲେ। ତାଙ୍କର ସ୍ନେହରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅନୁଭୂତି ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଅଂଶ ଉତ୍ସାହରେ କମ୍ପି ଉଠିଲା। ସେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ: "ଏହି ପଦ୍ମନୟନ ଯୁବକ କିଏ? କାହାର ପୁଅ? କେଉଁ ଜନନୀ ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭଧାରଣ କରିଥିଲେ? କେଉଁ ଜନନୀ ଏହି ମୂଲ୍ୟବାନ ପୁଅକୁ ପାଇଛନ୍ତି?" "ମୋର ପୁଅ ଜନନଗୃହରୁ ହରାଇଯାଇଥିଲା। ଏହି ଯୁବକ ତାହାର ସମାନ ଦେଖାଯାଉଛି। ସେ ଯଦି କେଉଁଠି ବଞ୍ଚି ଅଛି, ତେବେ କେଉଁଠି?" "କିପରି ଏହି ଯୁବକ ଶାରଙ୍ଗଧାରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଛି—ତାଙ୍କର ଆକୃତି, ଅଙ୍ଗ, ଚାଳ, ଶବ୍ଦ, ହାସ୍ୟ ଓ ଦୃଷ୍ଟି?" "ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ଯୁବକ ମୋ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କରାଯାଇଥିବା ପୁଅ। ମୋ ବାମ ହାତ ସ୍ନେହରେ କମ୍ପିଉଠିଛି, ମୋର ସ୍ନେହ ଦିନକୁ ଦିନ ବୃଦ୍ଧି ହେଉଛି।" ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବୈଦର୍ଭୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ଦେବକୀଙ୍କ ପୁଅ, ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କୃଷ୍ଣ, ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବଙ୍କ ସହ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସବୁ କଥା ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜନାର୍ଦନ, ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ଚୁପ ରହିଲେ; ନାରଦ ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା, ଶାମ୍ବର ବଧ ସହିତ, ବିବର୍ଣ୍ତ କଲେ। ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁର ଜନାନୀମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଭରି, ବର୍ଷଗଣା ହରାଇଯାଇଥିବା ପୁଅକୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ଫେରି ଆସିଥିବା ପରି ଅନୁଭବ କରି ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ଦେବକୀ, ବସୁଦେବ, କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ ଓ ତାଙ୍କର ଜନାନୀମାନେ, ଏହି ଦମ୍ପତି ଓ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ଆନନ୍ଦ କରିଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ହରାଇଯାଇଥିବା ପୁଅ ଫେରି ଆସିଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ଦ୍ୱାରକାବାସୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭରି କହିଲେ, "ଆହା! ଛୁଆ ମୃତ୍ୟୁରୁ ଫେରି ଆସିଛି—ଭାଗ୍ୟରେ!" ଏହି ପୁଅକୁ ମାମାନେ ପୁନିପୁନି ନିଜ ପତି ଓ ପିତା ପରି ଭାବି ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ସ୍ନେହ ଦିନକୁ ଦିନ ବୃଦ୍ଧି ହେଉଥିଲା। ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଅବାସର ପ୍ରତିବିମ୍ବରେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଯାହାର ଗୁଣ ନାହିଁ, ତାହା କିପରି ପାରିବେ? ଏପରି ଭାବରେ, ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ, "ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଜନ୍ମ ଉପଖ୍ୟାନ" ଅନ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ଛପ୍ପନ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଶ୍ରୀ ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ସତ୍ରାଜିତ, ଏକ ଅପରାଧ କରି, ନିଜ କନ୍ୟାକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଇ, ସ୍ୱୟଂ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଦାନ କଲେ। ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସତ୍ରାଜିତ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କଣ ଅପରାଧ କଲେ? ସ୍ୟାମନ୍ତକ କେଉଁଠିରୁ ପାଇଲେ? କିପରି ତାଙ୍କର କନ୍ୟାକୁ ହରିଙ୍କୁ ଦେଲେ?" ଶ୍ରୀ ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ସତ୍ରାଜିତ ଏକ ଉତ୍ତମ ଭକ୍ତ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ନିକଟ ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଦେଲେ। ସତ୍ରାଜିତ ମଣିକୁ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ପ୍ରଭା ନେଇ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜ ଦେଖି ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଦୂରରୁ ଦେଖି, ଲୋକେ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଇ, ଭଗବାନଙ୍କୁ ଖେଳାଉଥିବା ଦାୟସ୍ ଉପରେ ଖବର ଦେଲେ—"ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ହେବେ।" "ହେ ନାରାୟଣ, ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ, ଦାମୋଦର, ପଦ୍ମନୟନ, ଗୋବିନ୍ଦ, ଯଦୁମାନେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ନମସ୍କାର!" "ହେ ପ୍ରଭୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଆସୁଛନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର କିରଣ ଲୋକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଚୋରି କରୁଛି।" "ନିଶ୍ଚୟ, ଦେବମାନେ ତିନି ଲୋକରେ ଆପଣଙ୍କ ପଥ ଖୋଜନ୍ତି; ଆପଣ ଯଦୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି ଅଛନ୍ତି, ଏହି ଅଜନ୍ମ ପ୍ରଭୁ ଆଜି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।" ଶ୍ରୀ ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଶିଶୁମାନେ ଏହି ଭାବରେ କହିଲାପରେ, ପଦ୍ମନୟନ କୃଷ୍ଣ ହସି କହିଲେ—"ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ନୁହେଁ, ସତ୍ରାଜିତ, ମଣିର ପ୍ରଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।" ସତ୍ରାଜିତ ନିଜ ଭବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶୁଭ ତଥା ଶୋଭିତ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ମଣିକୁ ଗୃହ ମନ୍ଦିରରେ ରଖିଲେ। ଏହି ମଣି ପ୍ରତିଦିନ ଆଠ ଭାର ସୋନା ଉତ୍ପାଦନ କରେ; ଯେଉଁଠି ଏହି ମଣି ପୂଜାଯାଉଛି, ସେଠି ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ଦୁର୍ଘଟଣା, ସାପ ଦୁଃଖ, ରୋଗ ଓ ଅପଶ୍ରିତି ହେଉନାହିଁ। ଯଦୁରାଜ ଶୌରି ମଣି ଚାହିଲେ, ସତ୍ରାଜିତ ଧନ ଚାହିଲେନାହିଁ, ଅନୁରୋଧକୁ ଅଉମାନ୍ୟ କରି ଦେଲେନାହିଁ। ଏକ ଦିନ, ପ୍ରସେନ, ମଣିକୁ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି, ଘୋଡ଼ା ଚଢି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଶିକାର କରିବାକୁ ଗଲେ। ଏକ ସିଂହ ପ୍ରସେନ ଓ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାକୁ ମାରି, ମଣିକୁ ନେଇ ପାହାଡ଼ ଗୁହାକୁ ଲୁଚିଗଲା; କିନ୍ତୁ ସିଂହକୁ ଜାମ୍ବବାନ ମାରି ମଣିକୁ ଚାହିଲେ। ଜାମ୍ବବାନ ମଣିକୁ ନିଜ ପୁଅ ପାଇଁ ଖେଳନା ଭାବେ ଦେଇଲେ; ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ସତ୍ରାଜିତ ତାଙ୍କର ଭାଇକୁ ଦେଖିନଥିବାରୁ ବିଶେଷ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଲୋକେ କହିଲେ, "ମଣି ଗଳାରେ ପିନ୍ଧିଥିବା ପ୍ରସେନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ; ତାଙ୍କର ଭାଇ ମୋର।" ଏହି କଥା ଲୋକେ ଚୁପଚାପ ଏକାଏକି ଚାଲାଇଲେ। ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ, ନିଜ ନାମ ଉପରେ ଅପବାଦ ଆସିଥିବା ଶୁଣି, ନିଜ ନିବାସୀମାନେ ସହିତ, ପ୍ରସେନର ପଥ ଅନୁସରଣ କରି, ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷତା ପ୍ରମାଣ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ପ୍ରସେନ ଓ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାକୁ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ମୃତ ଦେଖି, ଲୋକେ ପାହାଡ଼ ଚଉଁ ଉପରେ ସିଂହକୁ ଭାଲୁ ଦ୍ୱାରା ମୃତ ଦେଖିଲେ।