ଏକ ସୁନ୍ଦର ଦିନ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସହ ଆକାଶପଥରେ ଯାତ୍ରା କରି, ଶତଶଃ ମହିଳାମାନେ ଥିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚମତ୍କାର ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେଠାରେ ସେ ମେଘ ଭଳି କଳା, ପୀତବାସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଦୀର୍ଘବାହୁ, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଓ ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ ସହିତ ଦେଖାଗଲେ । ତାଙ୍କର କମଳମୁଖ ନୀଳ କୁନ୍ଚିତ କେଶରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତିନି କୃଷ୍ଣ ଭାବି, ଲଜ୍ଜାରେ କେହି ଏଠି, କେହି ସେଠି ଲୁଚିଗଲେ । କିଛି ସମୟ ପରେ, ସେମାନେ ଧୀରେ ଧୀରେ ବୁଝିଲେ ଏହି ଅତି ଅନୁପମ ପୁରୁଷ କିଏ । ମନରେ ଅଳ୍ପ ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବ କରି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ସେମାନେ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ବୈଦର୍ଭୀ ରୁକ୍ମିଣୀ, ନୀଳନୟନୀ ଓ ମୃଦୁଭାଷିଣୀ, ନିଜ ହରାଯାଇଥିବା ପୁଅକୁ ମନେପକାଇଲେ, ମମତାରେ ତାଙ୍କ ଅସ୍ତନ ଅନୁରାଗରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲା । ସେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ—ଏହି କମଳନୟନ ପୁରୁଷମଣି କିଏ? କାହାର ପୁଅ? କିଏ ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କଲେ? କିଏ ଏହି ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ ପାଇଲେ? ମୋର ପୁଅ ଜନ୍ମଗୃହରୁ ହରାଯାଇଥିଲା । ଏହି ପୁଅ ତାଙ୍କ ସମୟ ଓ ଆକୃତିରେ ସମାନ । ଯଦି ସେ କେଉଁଠି ବଞ୍ଚି ଅଛନ୍ତି, ତେବେ କେଉଁଠି ଥିବେ? ସେ ଆଉ ଚିନ୍ତା କଲେ—ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ଏହି ପୁଅ ରୂପ, ଅଙ୍ଗ, ଚାଲି, ସ୍ୱର, ହାସ୍ୟ ଓ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅଦ୍ଭୁତ ସାଦୃଶ୍ୟ କିପରି ହେଲା? ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ମୋ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କରା ପୁଅ ଅଟୁଟ ଅନୁଭୂତି ଦେଉଛି, ବାମହସ୍ତ କମ୍ପିଉଛି, ମୋର ଭଲପାଇବା ଅଧିକ ବଢ଼ୁଛି । ଏପରି ଚିନ୍ତା ଚିନ୍ତା କରିଥିବା ବେଳେ, ଦେବକୀପୁତ୍ର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବଙ୍କ ସହ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ । ସବୁ କିଛି ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଭୁ ଜନାର୍ଦନ ଶାନ୍ତ ରହିଲେ; ତେବେ ନାରଦ ଏ ସମସ୍ତ କଥା, ଶମ୍ଭର ନିଧନ ସହିତ, ସବୁକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ । ଏହି ଚମତ୍କାର କଥା ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରର ମହିଳାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ, ଅନେକ ବର୍ଷ ପରେ ହରାଯାଇଥିବା ପୁଅ ପୁଣି ଫେରି ଆସିଛି ବୋଲି ଅନୁଭବ କରି ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ । ଦେବକୀ, ବସୁଦେବ, କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ ଓ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ, ସହ ରୁକ୍ମିଣୀ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ । ଦ୍ୱାରକାବାସୀମାନେ ଏହି ଖବର ଶୁଣି, "ଆହା! ପୁଅ ପୁଣି ମୃତ୍ୟୁରୁ ଫେରି ଆସିଛି, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ!" ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ । ଯେଉଁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ମାନେ ନିଜ ଭଗବାନ୍ ଓ ପିତା ଭାବରେ ପୂଜିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଦିନକୁ ଦିନ ମମତା ବଢ଼ିଯାଉଥିଲା; ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିବାସର ପ୍ରତିବିମ୍ବ, କାମ ଓ ପ୍ରେମର ଅଧିଷ୍ଠାନ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ନଥିଲେ ଅନ୍ୟ କି କରିପାରିବେ? ଏହିପରି ଭାବେ ଦଶମ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତମ୍ର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ, "ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଜନ୍ମ କଥା", ସମାପ୍ତ ହେଲା । ଏବେ ଛପ୍ପନ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି । ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ: ସତ୍ରାଜିତ ଏକ ଅପରାଧ କରି, ନିଜ କନ୍ୟାକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଇ, ସ୍ୱୟଂ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଉପହାର ଦେଲେ । ତା'ପରେ ରାଜା ପଚାରିଲେ: "ସତ୍ରାଜିତ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କ'ଣ ଅପରାଧ କଲେ? ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି କେଉଁଠୁ ମିଳିଲା? ସେ କାହିଁକି ତାଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ହରିଙ୍କୁ ଦେଲେ?" ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ: ସତ୍ରାଜିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ଭକ୍ତ ଓ ମିତ୍ର ଥିଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଦାନ କଲେ । ସତ୍ରାଜିତ ଗଳାରେ ମଣି ପିନ୍ଧି, ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ତାଙ୍କ ତେଜସ୍ୱୀ ରୂପ ଦେଖି ଲୋକେ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ । ଲୋକମାନେ ଦୂରରୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଦୀପ୍ତିରେ ଆନ୍ଧା ହୋଇ, ଦୟାଳୁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଖେଳ ଦ୍ୱାରା ଖବର ଦେଲେ: "ନାରାୟଣ, ଅପନାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଶଂଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ, ଦାମୋଦର, କମଳନୟନ, ଗୋବିନ୍ଦ, ଯଦୁମୋଦ!" "ପ୍ରଭୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଆସୁଛନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କ ତୀବ୍ର କିରଣରେ ଲୋକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଚୋରି କରୁଛନ୍ତି ।" "ନିଶ୍ଚୟ, ଦେବମାନେ ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ଅପନାଙ୍କ ପଥ ଖୋଜୁଛନ୍ତି, ଯଦୁମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା ଜାଣି, ଅଜ ଭଗବାନ ଆଜି ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି ।" ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ: ଶିଶୁମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, କମଳନୟନ ହସି କହିଲେ, "ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟନୁହେଁ, ସତ୍ରାଜିତ, ମଣିର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ।" ସତ୍ରାଜିତ ନିଜ ଶୁଭ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମଣିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭାର୍ଥେ ପୂଜିତ ମଣ୍ଡପରେ ରଖିଲେ । ପ୍ରତିଦିନ ସେଠାରେ ଏହି ମଣି ଏଠରୁ ଅଷ୍ଟ ଭାର ସୁନା ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥାଏ; ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ମଣି ପୂଜାହୁଏ, ସେଠାରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ଅପଦ୍ରବ, ସର୍ପବ୍ୟାଧି, ରୋଗ ବା ଅପମଙ୍ଗଳ ଘଟେନାହିଁ । ଯଦିଓ ଯଦୁରାଜ ଶୌରି ଏହି ମଣି ଚାହିଲେ, ସତ୍ରାଜିତ ଧନର ଆସକ୍ତି ନଥିବାରୁ ଦେଲେ ନାହିଁ । ଏକଦିନ, ପ୍ରସେନ, ମଣି ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି, ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ଅରଣ୍ୟକୁ ଶିକାରକୁ ଗଲେ । ଏଠାରେ ଏକ ସିଂହ ପ୍ରସେନ ଓ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାକୁ ମାରି, ମଣି ନେଇ ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲା; ଶେଷରେ ଜାମ୍ବବାନ୍ ସିଂହକୁ ମାରି, ମଣି ପାଇବାକୁ ଚାହିଲେ । ଜାମ୍ବବାନ୍ ଏହି ମଣିକୁ ନିଜ ପୁଅ ପାଇଁ ଖେଳନା କରି ଦେଲେ । ଏଠି, ଭାଇ ପ୍ରସେନ ନ ଦେଖି, ସତ୍ରାଜିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ । ଲୋକେ କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ: "ମଣିଗଳା ଯିଏ, ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ; ଏହା ମୋର ଭାଇ!" ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା କାନରୁ କାନ ଚାଲିଗଲା । ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ନିଜ ନାମରେ ଅପବାଦ ଶୁଣି, ନିଜ ନିର୍ମଳତା ପ୍ରମାଣ କରିବାକୁ, ପ୍ରଜାମାନେ ସହିତ ପ୍ରସେନଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରଣ କଲେ । ସେଠାରେ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରସେନ ଓ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ହତ, ପାହାଡ଼ ଉପତ୍ୟକାରେ ସିଂହକୁ ଭାଲୁ ଦ୍ୱାରା ହତ ଦେଖିଲେ । ପ୍ରଭୁ ଏକାକୀ ଭୟଙ୍କର ଜାମ୍ବବାନ୍ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ବାହାରେ ରହିଲେ । ଗୁହାର ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରଭୁ ଦୂଲ୍ୟମଣି ପୁଅଙ୍କର ଖେଳନା ଭାବେ ଦେଖି, ତାହା ନେବାକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ଶିଶୁ ପାଖରେ ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିଲେ । ଅଜଣା ପୁରୁଷକୁ ଦେଖି ଦାୟି ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କଲେ; ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ବଳଶାଳୀ ଜାମ୍ବବାନ୍ ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ ଧାଉଡ଼ି ଆସିଲେ ।