ଶମ୍ଭରାସୁର ତାଙ୍କ ମହାଗଦାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଘୁମାଇ ଦେବକୀନନ୍ଦନ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ସହିତ ନିକ୍ଷେପ କଲେ, ଯେଉଁ ଧ୍ୱନି ମାନେ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ବିଜୁଳି ପଡ଼ିବା ପରି ଭୟାନକ ଲାଗୁଥିଲା। ଏହି ଗଦା ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିବାକୁ ଆସୁଥିଲା, ସେ ରୋଷରେ ନିଜ ଗଦାକୁ ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ନିକ୍ଷେପ କରି, ଆସୁଥିବା ଗଦାକୁ ସହଜରେ ପଛକୁ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ। ତେବେ, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ନିଜ ମାୟିକ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ, ଶମ୍ଭରାସୁର ଆକାଶରୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଉପରେ ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କଲେ। ଏହି ଅସ୍ତ୍ରବର୍ଷାରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ରୁକ୍ମିଣୀନନ୍ଦନ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏକ ପବିତ୍ର ମହାମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ମାୟାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଉଥିଲା। ତାପରେ ଶମ୍ଭରାସୁର ଶତଶଃ ଗୁପ୍ତ ଗାନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସୀ ମାୟାବଳୀ ବ୍ୟବହାର କଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣପୁତ୍ର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସବୁ ଦୂର କରିଦେଲେ। ଏବେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ମୁଣ୍ଡରେ କିରୀଟ ଓ କାଣରେ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଶମ୍ଭରାସୁରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଶରୀରରୁ ପୃଥକ କରିଦେଲେ, ଯାହାର ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଦାଢ଼ି ଚମକୁଥିଲା। ସେତେବେଳେ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ଫୁଲର ବର୍ଷା କଲେ। ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଆକାଶରେ ଦେବୀମାନେ ପରି ଚାଲି, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ନେଇ ଯାଇଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଶତଶଃ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଥିବା ଭବନର ଭିତରକୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ମେଘରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କଳା ମେଘ ପରି ଦେହ, ପୀତବସ୍ତ୍ର, ଦୀର୍ଘବାହୁ, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ, ଶୋଭାମୟ ମୁଖ ଓ ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ ଦେଖି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଲଜ୍ଜାରେ ଏଠି ସେଠି ଲୁଚିଯାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ବୋଲି ଭାବି। ପରେ ସେମାନେ ଭଲଭାବେ ବୁଝି, ଅଳ୍ପ ଲଜ୍ଜା ସହିତ, ଆନନ୍ଦରେ ଏହି ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଘେରି ଆସିଲେ। ତାବେଳେ ବୈଦର୍ଭୀ ରୁକ୍ମିଣୀ, କଳା ଚକ୍ଷୁ, ମୃଦୁ କଥା, ନିଜ ହାରାଇଯାଇଥିବା ପୁଅକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ସ୍ନେହରେ ଶିର୍ଷ ଓ ଅଂଗ ଭିଜିଯାଇଥିଲା। ସେ ଭାବିଲେ: “ଏହି ନରମଣି କିଏ? କାହାର ପୁଅ? କିଏ ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କଲେ? ଏହି ସ୍ତ୍ରୀ କିଏ ଯିଏ ଏଠାକୁ ପାଇଲେ?” “ମୋ ପୁଅ ଜନନଗୃହରୁ ହରାଇଯାଇଥିଲା। ଏହି ପୁଅ ସେଇ ଅବସ୍ଥା ଓ ଆକୃତିର। ଯଦି ସେ କେଉଁଠି ଅଛି, କେଉଁଠି ଥିବ?” “ଏ ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଏତେ ମିଳ, ଆକୃତି, ଅଂଗ, ଚାଳ, କଣ୍ଠ, ହାସ୍ୟ, ଦୃଷ୍ଟି—ସମସ୍ତେ ଏକରୂପ। ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ମୋ ଗର୍ଭର ପୁଅ। ବାମ ହାତ ଉତ୍କଳାନ୍ତି ହେଉଛି, ସ୍ନେହ ଅଧିକିତ ହେଉଛି।” ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବ ସହିତ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ। ସବୁ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜନାର୍ଦନ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ। ତାପରେ ନାରଦ ଆସି ସମସ୍ତ କଥା, ଶମ୍ଭରାସୁର ବଧ ସହିତ, ସବୁ ଘଟଣା ଖୋଲିକି କହିଦେଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଗଳ୍ପ ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଯେଉଁ ପୁଅ ବର୍ଷରୁ ବର୍ଷ ହରାଇଥିଲେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ଫେରି ଆସିଥିବା ପରି ଲାଗିଲା। ଦେବକୀ, ବସୁଦେବ, କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଆନନ୍ଦ ସହିତ ସ୍ବାଗତ କଲେ। ଏହି ଖବର ଯେପରି, “ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଫେରି ଆସିଛନ୍ତି,” ଦ୍ୱାରକାବାସୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, “ଆହା! ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁରୁ ଫେରି ଆସିଛି, ଭାଗ୍ୟବଶତ!” ଏହି ପୁଅ ଯେଉଁଠାରେ ମାଆମାନେ ନିଜ ପତି ଓ ପିତା ପ୍ରତି ଯେପରି ଭାବେ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଦିନକୁ ଦିନ ସ୍ନେହ ବଢ଼ିଥିଲା। ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିବାସର ଛାୟା ଭୂମିରେ, ଯେଉଁଠି କାମ ଓ ମୋହ ବିରାଜିତ, ଗୁଣହୀନ ଲୋକ କ’ଣ କରିପାରିବେ? ଏପରି ଭାବେ ‘ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଜନ୍ମ କଥା’ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ: ସତ୍ରାଜିତ ଏକ ପାପ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଲେ ଓ ସ୍ୱୟଂ ଶ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଦାନ କଲେ। ରାଜା ପୃଛିଲେ: “ସତ୍ରାଜିତ କ’ଣ ଅପରାଧ କଲେ? ଶ୍ୟାମନ୍ତକ କେଉଁଠୁ ପାଇଲେ? କାହିଁକି ସେ ତାଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ହରିଙ୍କୁ ଦେଲେ?” ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ସତ୍ରାଜିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ଭକ୍ତ ଓ ସ୍ନେହୀ ଥିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ମଣି ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ସତ୍ରାଜିତ ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହାର ତେଜରେ ଲୋକମାନେ ସେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଲୋକମାନେ ଦୂରରୁ ଦେଖି, ଭାଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଖେଳ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଖବର ଦେଲେ: “ହେ ନାରାୟଣ, କଙ୍କଣ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ, ଦାମୋଦର, କମଳନୟନ, ଗୋବିନ୍ଦ, ଯଦୁମାନ୍ୟ! ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଆସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଲୋକମାନେ ଚମକିଯାଉଛନ୍ତି। ନିଶ୍ଚୟ, ଦେବମାନେ ତୁମ୍ଭ ସନ୍ଧାନରେ ତିନି ଲୋକ ଭ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି, ଆଜି ଅଜନ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।” ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, କମଳନୟନ କୃଷ୍ଣ ହସି କହିଲେ: “ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟନୁହେଁ, ସେ ସତ୍ରାଜିତ, ଶ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିର ତେଜରେ ଚମକୁଛନ୍ତି।” ସତ୍ରାଜିତ ନିଜ ଭବନରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ମଣିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୂଜିଥିବା ଦେବଗୃହରେ ରଖିଲେ। ଏହି ମଣି ପ୍ରତିଦିନ ଆଠ ଭାରି ସୁନା ଦେଇଥାଏ; ଯେଉଁଠି ଏହି ମଣି ପୂଜିତ, ସେଠି ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ଆପଦ, ସର୍ପଦଷ୍ଟ, ରୋଗ, ଅପମଙ୍ଗଳ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯଦୁରାଜ ଶୌରି ଏହି ମଣି ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ରାଜିତ ଧନ ଇଚ୍ଛା କରିନଥିଲେ, ଦେଇଲେ ନାହିଁ। ଏକ ଦିନ ପ୍ରସେନ, ଜ୍ଵଳମାନ ମଣି ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି, ଘୋଡ଼ା ଚଡ଼ି ଅଟବାରେ ଶିକାର କୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ସିଂହ ପ୍ରସେନ ଓ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାକୁ ମାରି, ମଣିକୁ ନେଇ ପାହାଡ଼ ଗୁହାକୁ ଗଲା, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ଜାମ୍ବବାନ ତାଙ୍କୁ ମାରି, ମଣିକୁ ନେଇ ତାଙ୍କ ପୁଅ ପାଇଁ ଖେଳନା କଲେ। ପ୍ରସେନ ନ ଫେରିବାରୁ, ସତ୍ରାଜିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଲୋକମାନେ କହିଲେ: “ଏହି ମଣିଧାରୀ ପ୍ରସେନକୁ ନିଶ୍ଚୟ କୃଷ୍ଣ ମାରି ଅଟବାକୁ ନେଇଗଲେ; ତାଙ୍କ ଭାଇ ମୋର।