ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶମ୍ଭରାସୁରଙ୍କ ସମ୍ନିପାତ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ବେପର୍ୱା ଉପାଲାପ କରି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚେତାବନୀ ଦେଲେ। ଏହି ଅସହ୍ୟ ଉପାଲାପ ସୁନି ଶମ୍ଭରାସୁର ମନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୋଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ମନେ ମନେ ଅସହ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରି, ସେ ଦୃତ ଚକ୍ଷୁରେ ରକ୍ତିମ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗଦା ନେଇ ବାହାରିଲେ। ଶମ୍ଭରାସୁର ତାଙ୍କ ଗଦାକୁ ଘୁମାଇ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ସହିତ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯେଉଁ ଧ୍ୱନି ବଜ୍ର ପାଥର ଉପରେ ପଡ଼ିବା ପରି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଗଦା ଆସୁଥିବା ବେଳେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦେଖି ରୋଷେ ତାଙ୍କ ନିଜ ଗଦାକୁ ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ ଏବଂ ଆସୁଥିବା ଗଦାକୁ ପାଶକୁ ଚାଲିଦେଲେ। ଏଥିପରେ ମାୟା ବିଦ୍ୟା ଦେଖାଇ, ଶମ୍ଭରାସୁର ଆକାଶରୁ ଅନେକ ପ୍ରକାର ମାୟାସ୍ତ୍ର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଉପରେ ବର୍ଷା କରିଦେଲେ। ଏହି ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ଅସ୍ତ୍ରବର୍ଷାରେ ପୀଡିତ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ମାୟାକୁ ନାଶ କରିଦେଲେ। ତେବେ ଶମ୍ଭରାସୁର ଗୁପ୍ତ ଗାନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସ ମାୟା ଶତଶଃ ବ୍ୟବହାର କଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣପୁତ୍ର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସବୁ ନାଶ କରିଦେଲେ। ଶେଷରେ, ମୁକୁଟ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ଧାରଣ କରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତରେ ଶମ୍ଭରାସୁରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ, ତାଙ୍କ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଦାଢ଼ି ଚମକୁଥିଲା। ଏହି ବିଜୟ ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଶଂସା ଓ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଭାର୍ୟା ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଗତିରେ ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ନେଇ ଯାଉଥିଲେ। ସେ ଦିବ୍ୟ ଶୋଭାମୟ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶତଶଃ ମହିଳା ଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଜୁଳି ପ୍ରଭା ପରି ତାଙ୍କ ଭାର୍ୟା ସହ ଆସିଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯେଉଁଠି ସେ ମେଘ ଭଳି କଳା, ପୀତ ମେଘ ଶୂନ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଦୀର୍ଘ ବାହୁ, ତାମ୍ର ଚକ୍ଷୁ, ମନୋହର ମୁହଁ ଓ ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ ସହିତ, ତାଙ୍କ ନୀଳ କୁନ୍ଚିତ କେଶ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ପଦ୍ମମୁଖ ଦେଖି, ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ବୋଲି ଭାବି, ଲଜ୍ଜାରେ ଏଠାରେ ସେଠାରେ ଲୁଚିଗଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ସେମାନେ ଧୀରେ ଧୀରେ ବୁଝି, ଅଳ୍ପ ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବ କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଆସି ଘେରି ନେଲେ, ଯେଉଁଠି ଏହି ମହାମୂଲ୍ୟ ମଣି ମଧ୍ୟରେ ଆସିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବୈଦର୍ଭୀ ରୁକ୍ମିଣୀ, କଳା ଚକ୍ଷୁ ଓ ମୃଦୁ କଥାର ଅଧିକାରିଣୀ, ତାଙ୍କ ହରାଯାଇଥିବା ପୁଅକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ମାମତାରେ ମନ ଭିଜିଯାଇଥିଲା। ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ଏହି ପଦ୍ମନୟନ ନରମଣି କିଏ? କାର ପୁଅ? କିଏ ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କଲେ? ଏହି ମହିଳା କିଏ ଯିଏ ଏମିତି ମୂଲ୍ୟବାନ ପୁଅକୁ ପାଇଛି?” ସେ ଭାବିଲେ, “ମୋର ଜନ୍ମକୁଠିରୁ ନେଇଯାଇଥିବା ପୁଅ ଏଠି ନାହିଁ; ଏହି ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଏହି ବୟସ୍କ ଓ ଆକୃତିର। ସେ ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ରହୁଛି କି? କିପରି ଏହି ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପରି ଆକୃତି, ଚାଳ, ଧ୍ୱନି, ହାସ୍ୟ, ଦୃଷ୍ଟି ଏତେ ସମ୍ମିଳିତ ହେଲା?” “ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ମୁଁ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେଇ ପୁଅ। ମୋର ବାମହସ୍ତ ଭାବେ ଅନୁଭୂତି ହେଉଛି, ମୋର ପ୍ରେମ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଧିକ ହେଉଛି।” ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଦେବକୀପୁତ୍ର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବ ସହିତ ଆସିଲେ। ସବୁ କିଛି ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜନାର୍ଦନ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ। ତେବେ ନାରଦ ମୁନି, ବ୍ୟାପକ ଘଟଣା ସହିତ ଶମ୍ଭରାସୁର ବଧ ଓ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଗଳ୍ପ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କୁହିଦେଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଗଳ୍ପ ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରର ମହିଳାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ, ବର୍ଷ ପରେ ହରାଯାଇଥିବା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଫେରି ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଭାବି, ମୃତ୍ୟୁରୁ ଫେରିଥିବା ପ୍ରିୟଜନ ପରି ସ୍ନେହରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ଦେବକୀ, ବସୁଦେବ, କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ ଓ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ତାଙ୍କ ଭାର୍ୟାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଆନନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସ କଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଫେରି ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ଦ୍ୱାରକାବାସୀମାନେ ଚମତ୍କୃତ ହୋଇ କହିଲେ, “ହାଁ! ଛୁଆଟିଏ ମୃତ୍ୟୁରୁ ଫେରି ଆସିଛି, ଏହା ଆମର ଭାଗ୍ୟ!” ଏହି ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଯାହାଙ୍କୁ ମାନେ ନିଜ ପତି ଓ ପିତା ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ଭାବରେ ପ୍ରେମ କରୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରେମ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ୁଥିଲା। ଏହି ଚମତ୍କାର ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିବାସର ଅନୁଭାବରେ, ଯେଉଁଠି କାମ ଓ ପ୍ରେମ ବିକାଶ ପାଉଛି, ଧର୍ମହୀନ ଲୋକ କ’ଣ କରିପାରିବେ? ଏହିପରି ଭାବେ ‘ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଜନ୍ମ’ ନାମକ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ଛପଣିଅଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ: ସତ୍ରାଜିତ ଏକ ଅପରାଧ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଇ, ସ୍ୱୟଂ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଦାନ କଲେ। ତେବେ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: ସତ୍ରାଜିତ କ’ଣ ଅପରାଧ କଲେ? ସେ କେଉଁଠିଁଠାରୁ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ପାଇଲେ? କାହିଁକି କନ୍ୟାକୁ ହରିଙ୍କୁ ଦେଲେ? ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ସତ୍ରାଜିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ଦୂତ ଓ ଭକ୍ତ ଥିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଦେଇଥିଲେ। ସତ୍ରାଜିତ ଗଳାରେ ମଣି ପିନ୍ଧି ଦ୍ୱାରକାକୁ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କ ତେଜରେ ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ବୋଲି ଭାବିଲେ। ଲୋକମାନେ ଦୂରରୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭାଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଯେଉଁଠି ଡାଇସ ଖେଳୁଥିଲେ, ଖବର ଦେଲେ: “ହେ ନାରାୟଣ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ, ଦାମୋଦର, କମଳନୟନ, ଗୋବିନ୍ଦ, ଯଦୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଦେଖନ୍ତୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆସୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଲୋକମାନେ ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି। ନିଶ୍ଚୟ ଦେବମାନେ ତୁମ ପଥ ଖୋଜୁଛନ୍ତି, ଆଜି ଅଜନ୍ମା ଭଗବାନ୍ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।” କୃଷ୍ଣ ଏହି କଥା ଶୁଣି ହସି କହିଲେ: “ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେ ସତ୍ରାଜିତ, ଯିଏ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିର ତେଜରେ ଚମକୁଛନ୍ତି।” ସତ୍ରାଜିତ ନିଜ ଭବନରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ମଣିକୁ ମଣ୍ଡପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ କଲେ। ଏହି ମଣି ଦିନକୁ ଦିନ ଅଷ୍ଟ ଭାରି ସୁନା ଉତ୍ପାଦନ କରେ, ଯେଉଁଠି ଏହି ମଣି ପୂଜା ହୁଏ, ସେଠି ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ଅପଦ୍ରବ, ସର୍ପବିପଦ, ରୋଗ ଓ ଅପମଙ୍ଗଳ ହୁଏନାହିଁ।