ମାୟାବତୀ, ଯେଉଁଠାରେ ମାୟାରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ମାୟାକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଏହି ଶକ୍ତି ନିଅନ୍ତି, ଶମ୍ଭରାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ, ଏବଂ ଏପରି କିଛି ଉତ୍ତେଜନାମୂଳକ ଉକ୍ତି କହିଲେ, ଯାହା ଶମ୍ଭରା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଅପମାନରେ ଶମ୍ଭରା ଏକ ଅଗ୍ରସ୍ତ ଅଜଗର ପରି ରାଗରେ ଆଖି ଲାଲ କରି, ମୁଷଳ ହାତରେ ଧରି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଶମ୍ଭରା ତାଙ୍କର ମୁଷଳକୁ ଦ୍ରୁତ ଘୁରାଇ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଉପରେ ବିପୁଳ ଶକ୍ତିରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ, ତାଙ୍କର ରୁଦ୍ର ରବ ଅସ୍ତିର ପାହାଡ଼ ଉପରେ ବିଜୁଳି ପଡ଼ିବା ପରି ଶବ୍ଦ କରିଥିଲା। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ରାଗରେ, ନିଜ ମୁଷଳକୁ ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ, ଆସୁଥିବା ମୁଷଳକୁ ଦୂରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମାୟାର ମାୟାକୁ ଭରସା କରି, ଦେମନ୍ ଶମ୍ଭରା ଆକାଶରୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଉପରେ ମାୟା ଅସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷା କଲେ। ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷାରେ ପୀଡିତ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଯାହା ଶୁଦ୍ଧ ତତ୍ତ୍ୱର ଅଟୁଟ ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ମାୟାକୁ ନଷ୍ଟ କରେ। ଶମ୍ଭରା ଏବେ ଶତ-ଶତ ଗୁପ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଭୂତ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସ ମନ୍ତ୍ର ଚଳାଇଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସମସ୍ତକୁ ନିବାରଣ କରିଦେଲେ। ତାପରେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ମୁକୁଟ ଓ କଣ ଲଟକା ଉପରେ ଶୋଭିତ, ଶମ୍ଭରାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଚେଦ କଲେ, ତାଙ୍କର ତାମ୍ର ଦାଢ଼ି ଚମକୁଥିଲା। ଏହି ବିଜୟ ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଓ ଫୁଲ ଭରି ଦେଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଆକାଶରେ ଦେବୀ ପରି ନେଇ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ନିଅନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଶତ-ଶତ ନାରୀ ଏକଠା ହେଇଥିଲେ, ଆକାଶରୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହ lightning ପରି ଏସିଲେ। ସେଠାରେ ନାରୀମାନେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ବର୍ଷା ମେଘ ପରି କଳା, ପୀତବସନ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦୀର୍ଘ ଭୁଜା, ତାମ୍ର ଆଖି, ମନୋହର ମୁଖ ଓ ମୃଦୁ ହାସ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖ ନୀଳ କୁନ୍ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ବୋଲି ଭାବି, ଲଜ୍ଜାରେ ଏଠା-ଉଠା ଲୁଚିଗଲେ। ଧୀରେ ଧୀରେ ନାରୀମାନେ ଅଲ୍ପ ଲଜ୍ଜାରେ, ଆନନ୍ଦ ଭରି, ଏହି ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନକୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଇ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବୈଦର୍ଭୀ, କଳା ଆଖି ଓ ମୃଦୁ କଥା ଥିବା, ନିଜ ହାରାଯାଇଥିବା ପୁତ୍ରକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ତାଙ୍କର ଶିର ଅନୁଭବରେ ଭିଜିଗଲା। ସେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—ଏହି ଜନ୍ମରତ୍ନ କୁହାଯାଉଛି, ପଦ୍ମାଖି; କେଉଁ ଗ୍ରହଣରେ ଜନ୍ମିଛି? କେଉଁ ନାରୀ ଏହି ଅମୂଲ୍ୟ ପୁତ୍ରକୁ ପାଇଛି? ମୋର ପୁତ୍ର ଜନ୍ମଶୟ୍ୟାରୁ ହାରାଯାଇଥିଲା; ଏହି ଜଣ ତାଙ୍କ ସମାନ ଅବସ୍ଥା ଓ ଆକୃତିରେ—ଯଦି ସେ କେଉଁଠି ରହିଥାଏ, କେଉଁଠି ହେବ? ଏଉଁ ତାଙ୍କର ଶରଙ୍ଗଧାରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମାନ ଆକୃତି, ଅଙ୍ଗ, ଚାଳ, ଶବ୍ଦ, ହାସ, ଦୃଷ୍ଟି କିପରି ହେଲା? ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ଏହି ମୁଁ ଗର୍ଭରେ ଧରିଥିବା ଶିଶୁ; ମୋର ବାମ ଭୁଜା ସ୍ନେହରେ କମ୍ପିଯାଉଛି, ଏବଂ ମୋର ଭଲପାଇବା ବଢିଯାଉଛି। ଏପରି ବୈଦର୍ଭୀ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ଦେବକୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣ, ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବ ସହ ଆସିଲେ। ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜନାର୍ଦନ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ; ନାରଦ ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା, ଶମ୍ଭରା ବଧ ସହିତ, କଥା କହିଲେ। ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ୟ କଥା ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁର ନାରୀମାନେ ବହୁ ବର୍ଷ ପରେ ହାରାଯାଇଥିବା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ, ମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଫେରିଥିବା ପରି। ଦେବକୀ, ବସୁଦେବ, କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ଅଙ୍ଗ ଲଗାଇ ଆନନ୍ଦ କଲେ, ରୁକ୍ମିଣୀ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଦ୍ୱାରକାବାସୀ ଏହି ଖବର ଶୁଣି, "ଆହା! ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଫେରିଛି, ଭାଗ୍ୟର ଦୟା!" ବୋଲି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଏବଂ ଆନନ୍ଦ କଲେ। ଏହି ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଯେଉଁଥିରେ ମାତାମାନେ ନିଜ ପତି ଓ ପିତା ପ୍ରତି ଭାବ ଦେଖାଇ ଉପାସନା କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଭଲପାଇବା ପ୍ରତିଦିନ ବଢିଥିଲା—ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ଲକ୍ଷ୍ମୀର ନିବାସର ପ୍ରତିବିମ୍ବରେ, ଆକାଂକ୍ଷା ଓ ପ୍ରେମର ଅଞ୍ଚଳରେ, ଅନ୍ୟ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋକ କଣ କରିପାରିବେ? ଏପରି ଭାବରେ, ଦଶମ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଂଶର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ, "ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଜନ୍ମ ଉପାଖ୍ୟାନ" ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ଛଉଅଠା ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଶ୍ରୀ ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ସତ୍ରାଜିତ, ଏକ ଅପରାଧ କରି, ନିଜ କନ୍ୟାକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଇ, ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିକୁ ନିଜେ ଦେଲେ। ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ସତ୍ରାଜିତ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କଣ ଅପରାଧ କଲେ? ସ୍ୟାମନ୍ତକ କେଉଁଠୁ ପାଇଲେ? କିପରି ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ହରିଙ୍କୁ ଦେଲେ?" ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ସତ୍ରାଜିତ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତ ଓ ସୂର୍ୟଦେବଙ୍କ ନିକଟ ସ୍ନେହୀ ଥିଲେ; ସୂର୍ୟଦେବ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଦେଲେ। ସତ୍ରାଜିତ ଏହି ମଣିକୁ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି, ସୂର୍ୟ ପରି ଚମକି, ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ତାଙ୍କର ଚମକରେ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଲୋକମାନେ ଦୂରରୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଆନ୍ଧା ହୋଇ, ଭଗବାନଙ୍କୁ ଖେଳା ଦ୍ୱାରା ସୂଚନା ଦେଲେ, ଭାବିଲେ ଏହି ସୂର୍ୟଦେବ। "ଓ ନାରାୟଣ, ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ, ଦାମୋଦର, ପଦ୍ମାଖୀ, ଗୋବିନ୍ଦ, ଯଦୁମାନେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା! ଦେଖ, ସୂର୍ୟଦେବ ଆସୁଛନ୍ତି, ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଲୋକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଚୋରାଯାଉଛି।" "ନିଶ୍ଚିତ, ଦେବମାନେ ତୁମର ପଥ ଖୋଜିଥିବା, ତୁମେ ଯଦୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗୁପ୍ତ ଅଛ, ଅଜନ୍ମ ଭଗବାନ ଆଜି ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଶିଶୁମାନେ କହିଥିବା ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପଦ୍ମାଖୀ କୃଷ୍ଣ ହସି କହିଲେ, "ସେ ସୂର୍ୟଦେବ ନୁହେଁ, ସତ୍ରାଜିତ, ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିର ତେଜରେ ଚମକୁଛି।" ସତ୍ରାଜିତ ନିଜ ଶୋଭାମୟ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଶୁଭ ଶୃଙ୍ଗାର ଦେଇ ତାଙ୍କର ମଣିକୁ ମନ୍ଦିରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୂଜା କରି ରଖିଲେ।