ଶମ୍ଭର ଦାନବ ତୁମେ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବାବେଳେ ତୁମକୁ ସମୁଦ୍ରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ; ସେଠାରେ ଏକ ମାଛ ତୁମକୁ ଗିଳିଗଲା, ଏବଂ ତାହାର ପେଟରୁ, ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ। ଏବେ ତୁମର ଏହି ଦୁର୍ଜୟ, ଅଜୟ, ଶତଶଃ ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶତ୍ରୁ ଶମ୍ଭରକୁ ତୁମ ନିଜ ମାୟା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ମୋହ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା, ବିନାଶ କର। ତୁମ ମାତା ତୁମ ପାଇଁ ଏକ କୁରରୀ ପକ୍ଷୀ ପରି ଶୋକ କରୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଶିଶୁ ନାହିଁ; ମାତୃସ୍ନେହରେ ବିହ୍ୱଳ, ଏକ ଛୁଆଁ ହରାଇଥିବା ଗାଈ ପରି ଅସହାୟ। ଏପରି କଥା କହି, ମହାମାୟାବତୀ ମାୟାବତୀ, ସମସ୍ତ ମାୟାକୁ ନାଶ କରୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନ କଲେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ। ଏହା ପରେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶମ୍ଭରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅସହ୍ୟ ଉପାଲୋଭନା କଥା କହି, ଯୁଦ୍ଧ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦେଲେ। ଏପରି କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ମନେ ମୋହ ହୋଇଥିବା ସର୍ପ ପରି ଶମ୍ଭର ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ, ହାତରେ ଗଦା ନେଇ, ରକ୍ତ ଆଖିରେ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳା ପରି ବାହାରିଲେ। ସେ ଗଦାକୁ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଘୁଞ୍ଚାଇ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ତାର ଧ୍ୱନି ପାଷାଣ ଉପରେ ବଜ୍ର ଘଟିବା ପରି ଭୟଙ୍କର ଶୁଣାଗଲା। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ମଧ୍ୟ ରୋଷେ ତାଙ୍କର ଗଦାକୁ ଶମ୍ଭରଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ି, ଆସୁଥିବା ଗଦାକୁ ପଛକୁ ହଟାଇଦେଲେ। ଏବେ ମାୟା ଦେଖାଇ, ଶମ୍ଭର ଆକାଶରୁ ଅନେକ ମାୟାବି ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କଲେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଉପରେ। ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷାରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ରୁକ୍ମିଣୀନନ୍ଦନ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ମାୟାକୁ ନାଶ କରେ। ଏହା ସହ ଶମ୍ଭର ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସ ମାୟା ଅସ୍ତ୍ର ଶତଶଃ ବ୍ୟବହାର କଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣପୁତ୍ର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିବାରଣ କଲେ। ଏବେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, କାନରେ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳବାର ଉଠାଇ, ଶମ୍ଭରଙ୍କ ଶିରକୁ ଦେହରୁ ଆଲଗା କରିଦେଲେ, ତାଙ୍କର ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଦାଢ଼ି ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ବିଜୟରେ ଦେବତାମାନେ ଫୁଲ ଓ ସ୍ତୁତି ବର୍ଷା କଲେ, ଏବଂ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ମାୟାବତୀ ଦେବୀ ପରି ଆକାଶରେ ନେଇ ଚାଲିଲେ। ସେ ଦିବ୍ୟ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠି ଶତଶଃ ମହିଳାମାନେ ଥିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଜୁଳି ପରି ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ମେଘ ପରି କଳା, ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧି, ଦୀର୍ଘ ବାହୁ, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ନୟନ, ସୁନ୍ଦର ମୁଖ ଓ ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ ସହିତ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଦେଖି, ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ବୋଲି ଭାବି, ଲଜ୍ଜାରେ ଏଠାଉଁ ସେଠାଉଁ ଲୁଚିଗଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ସେମାନେ ଧୀରେ ଧୀରେ ବୁଝିପାରି, ଲଜ୍ଜା ଭିତରେ ହସି, ଏହି ମହାମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ଘେରି ନେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବୈଦର୍ଭୀ ରୁକ୍ମିଣୀ, ତାଙ୍କର ହରାଇଯାଇଥିବା ପୁଅ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରେ ଭିଜା ଛାତିସହ ମନେ ପକାଇଲେ—ଏହି ପୁରୁଷରତ୍ନ କିଏ? କାହାର ପୁଅ? କିଏ ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ? ଏହି ମହିଳା କିଏ, କିମ୍ବା କିଏ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ? ମୋ ନିଜ ପୁଅ ଜନ୍ମଗୃହରୁ ହରାଇଯାଇଥିଲା, ଏହି ଯୁବକ ତାଙ୍କ ସମାନ ଆକୃତି ଓ ବୟସର; ସେ ଯଦି ବଞ୍ଚିଛି, କେଉଁଠି ଅଛି? କିପରି ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପରି ଆକୃତି, ଅଙ୍ଗ, ଚାଳ, କଣ୍ଠ, ହାସ୍ୟ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ଏହି ପୁଅର? ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ମୋ ଗର୍ଭଧାରଣ କରା ପୁଅ ହେବା ଉଚିତ; ମୋ ବାମ ହସ୍ତ ଭାବୁକତାରେ କମ୍ପିତ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ମୋ ଭଲପାଇବା ଅଧିକ ହେଉଛି। ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ, ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବ ସହ ଆସିଲେ। ସବୁ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜନାର୍ଦନ କୃଷ୍ଣ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ନାରଦ ମହାର୍ଷି ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା, ଶମ୍ଭର ବଧ ସହ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁର ମହିଳାମାନେ ବର୍ଷର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ହରାଇଯାଇଥିବା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ନେଇ ଅନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ମନେ ହେଲା ପୁନଃ ଜୀବନ ପାଇଁ ଫେରିଲେ। ଦେବକୀ, ବସୁଦେବ, କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ, ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏବଂ ରୁକ୍ମିଣୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ମାୟାବତୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଆନନ୍ଦ ମନାଇଲେ। ଦ୍ୱାରକାବାସୀମାନେ ଏହା ଶୁଣି, ଯେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଫେରିଛନ୍ତି, ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ—“ଆହା! ପୁଅ ପୁନଃ ଜୀବନ ପାଇଁ ଫେରିଲେ—ଭାଗ୍ୟରେ!” ଏହି ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଯାହାକୁ ମାନେ ତାଙ୍କର ନିଜ ପତି ଓ ପିତା ପରି ଭାବି ଉପାସନା କରୁଥିଲେ, ଯାହାପ୍ରତି ତାଙ୍କର ସ୍ନେହ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ୁଥିଲା—ଏହା ଅଚମ୍ଭିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିବାସର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଯେଉଁଠି, ଚେତନା ଓ କାମର ଚେତନ୍ୟ ଯେଉଁଠି ରହିଛି, ତାହାଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନୀତିହୀନ ଲୋକ କ’ଣ କରିପାରିବେ? ଏପରି ଭାବରେ 'ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଜନ୍ମ କଥା' ନାମକ ଅଞ୍ଚଳ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଏହି ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଉଛି। ଏବେ ଛପ୍ପନ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଶ୍ରୀ ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ସତ୍ରାଜିତ ଏକ ଅପରାଧ କରି, ନିଜ କନ୍ୟାକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଇ, ସ୍ୱୟଂ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଦାନ କଲେ। ରାଜା ପଚାରିଲେ: ସତ୍ରାଜିତ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କ’ଣ ଅପରାଧ କଲେ? ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି କେଉଁଠୁ ମିଳିଲା? ସେ କାହିଁକି ତାଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ହରିଙ୍କୁ ଦେଲେ? ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ସତ୍ରାଜିତ ସୂର୍ୟଦେବଙ୍କ ଭକ୍ତ ଓ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ। ସୂର୍ୟଦେବ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଦେଇଥିଲେ। ସେ ଏହି ମଣି ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି, ସୂର୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଦୂରରୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଲୋକେ ଭାବିଲେ ସୂର୍ୟଦେବ ଆସିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ଖବର କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳୁଥିଲେ। ଲୋକେ କହିଲେ: “ନାରାୟଣ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ, ଦାମୋଦର, କମଳନୟନ, ଗୋବିନ୍ଦ, ଯଦୁମାନ୍ୟ!” “ପ୍ରଭୁ, ସୂର୍ୟଦେବ ଆସୁଛନ୍ତି, ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ, ତାଙ୍କର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଲୋକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଚୋରାଇ ନେଉଛନ୍ତି।