ରତି ନିଜ ପତି ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଦେଖି ଭାବବିହ୍ୱଳ ହୋଇ କହିଲେ, “ତୁମେ ନାରାୟଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶମ୍ଭରା ତୁମକୁ ଘରରୁ ଚୋରିକରି ନେଇଯାଇଥିଲେ; ମୁଁ ତୁମର ସଠିକ ଜୀବନ ସଙ୍ଗିନୀ, ମୁଁ ରତି, ଏବଂ ତୁମେ କାମଦେବ।” ସେ କହିଲେ, “ଏହି ଦାନବ ଶମ୍ଭରା ତୁମକୁ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ସମୁଦ୍ରରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଇଥିଲା; ଏକ ମାଛ ତୁମକୁ ଗିଲି ଦେଇଥିଲା, ଏବଂ ତାହାର ପେଟରୁ ତୁମେ ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ। ଏବେ ତୁମର ମାୟାଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ମୃଗମାୟା ଓ ଅନ୍ୟ ଭ୍ରମ ଦେଇ, ଏହି ଦୁର୍ଜୟ ଶତମାୟା ଦାନବ ଶମ୍ଭରାକୁ ହତ୍ୟା କର। ତୁମର ମାତା ତୁମକୁ ହରାଇ ଦୁଃଖରେ, ଜଣେ କୁରରୀ ପକ୍ଷୀ ପରି, ତାଙ୍କ ଶିଶୁ ବିନା ଅସହାୟ ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରେମରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଇ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଉଛନ୍ତି, ଗୋ ଶିଶୁ ହରାଇଥିବା ଗାଈ ପରି ପୀଡିତ।” ଏପରେ, ମାୟାବତୀ, ଯାହା ମାୟାରେ ଦକ୍ଷ, ଉତ୍ତମ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ମାୟାକୁ ନଶ୍ୱ କରିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶମ୍ଭରାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ତିନିଁକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚାଲେଞ୍ଜ କଲେ, ଏପରି ଉକ୍ତି କଲେ ଯାହା ଶମ୍ଭରା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହାରେ ଶମ୍ଭରା, ମାନେ ଅଣ୍ଡାରେ ପିଟି ଦିଆଯାଇଥିବା ସାପ ପରି, ରାଗରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ଗଦା ନେଇ ଚିଉଁ ଚିଉଁ କରି ବାହାରିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ଗଦାକୁ ଶକ୍ତିରେ ଘୁରାଇ ମହାତ୍ମା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଉପରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ, ତାଙ୍କ ରାର୍ଜ୍ର ଧ୍ୱନି ହେଲା ପାହାଡ଼ରେ ବିଜୁଳି ଲାଗିଥିବା ଭାବରେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ରାଗରେ ତାଙ୍କ ଗଦାକୁ ଶମ୍ଭରାଙ୍କ ଉପରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ, ଆସୁଥିବା ଗଦାକୁ ତାଲି ଦେଇ ଦୂରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ମାୟା ଦେଖାଇ, ଶମ୍ଭରା ଆକାଶରୁ ମାୟାବୀ ଅସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷା କରିଲେ। ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷାରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ମାୟାକୁ ନଶ୍ୱ କରେ। ଏହାପରେ ଦାନବ ଶମ୍ଭରା ଅନେକ ଗୁପ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଭୂତ, ସାପ, ରାକ୍ଷସ ମାୟା ବ୍ୟବହାର କଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ସେଗୁଡିକୁ ଦୂର କରିଦେଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ମୁକୁଟ ଓ କଣସହ ଭୂଷିତ, ଶକ୍ତିରେ ଶମ୍ଭରାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଦେହରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଦେଲେ, ତାଙ୍କ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଦାଡ଼ି ଚମକୁଥିଲା। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରୀବଦନ କରି ଫୁଲ ଭରି ଅଞ୍ଜଳି ଦେଇ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ; ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଦେବୀ ମାୟାବତୀ ତାଙ୍କୁ ଆକାଶରେ ଦେବୀ ପରି ଉଠାଇ ନେଲେ। ଦୁଇଜଣ ରମ୍ୟ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶତଶତ ନାରୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଆକାଶରୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହ lightning ପରି ଆସିଲେ। ସେଠାରେ, ବର୍ଷା ମେଘ ପରି ଶ୍ୟାମ, ପୀତବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି, ଦୀର୍ଘ ବାହୁ, ତାମ୍ର ଚକ୍ଷୁ, ଚମତ୍କାର ମୁହଁ ଓ ମୃଦୁ ହାସ ଦେଖି, ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ବୋଲି ଭାବି, ଲଜ୍ଜାରେ ଏଠାଉଠା ଲୁଚିଗଲେ। ଦୀର୍ଘ କେଶ ନୀଳ ରଙ୍ଗରେ କୁନ୍ଦଳ ଭୂଷିତ, ଲୋଟସ୍ ମୁହଁରେ ଚମକୁଥିବା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ନାରୀମାନେ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଲୁଚିଲେ। ଦେଖିବା ସହେ ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ଅଲ୍ପ ଲଜ୍ଜାରେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ, ଏହି ମହାମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ ପରି ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବୈଦର୍ଭୀ ରୁକ୍ମିଣୀ, କଳା ଚକ୍ଷୁ, ମୃଦୁ କଥା କହୁଥିବା, ନିଜ ହରାଇଥିବା ପୁତ୍ରକୁ ମନେ ପକାଇ, ମମତାରେ ଅଞ୍ଜଳି ଭିଜାଇ ରହିଲେ। ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ଏହି ମହାମୂଲ୍ୟ ମଣିଷ, କମଳ ଚକ୍ଷୁ, କିଏ? କିଏ ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭରେ ଧରିଥିଲେ? କିଏ ଏହି ନାରୀ ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ପାଇଛି, କିଏ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି?” ମୋ ପୁତ୍ର ଜନନ ଶୟନ ଠାରୁ ହରାଇଯାଇଥିଲା; ଏହି ପୁତ୍ର ସେଇ ଅବସ୍ଥା ଓ ଆକୃତିର, ଯଦି ସେ କେଉଁଠି ବଞ୍ଚି ଅଛି, କିଏ ଜାଣିପାରିବ? ସେ କେମିତି ଶାରଙ୍ଗଧନ୍ଧାରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପରି ଆକୃତି, ଅଙ୍ଗ, ଚାଳ, କଥା, ହାସ୍ୟ, ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏତେ ସମାନ?” ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ମୁଁ ଗର୍ଭରେ ଧରିଥିବା ପୁତ୍ର; ମୋ ବାମ ବାହୁ ମମତାରେ ଗଡ଼ିଯାଉଛି, ମୋ ପ୍ରେମ ତାଙ୍କୁ ଦିନକୁ ଦିନ ବୃଦ୍ଧି ହେଉଛି। ଏପରେ ବୈଦର୍ଭୀ ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଦେବକୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣ, ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବ ସହ ଆସିଲେ। ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ତଥାପି ସବୁ ଜାଣିଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ରହିଲେ; ନାରଦ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା, ଶମ୍ଭରା ବଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଘଟଣା ବିସ୍ତୃତ କରି କଥା କହିଲେ। ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗଳ୍ପ ଶୁଣି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରର ନାରୀମାନେ ଅନନ୍ଦରେ ଭରିଯିବା ସହ, ଅନେକ ବର୍ଷ ପରେ ହରାଇଥିବା ପୁତ୍ର ପୁନଃ ଫେରିଆସିଛି ବୋଲି ଆନନ୍ଦ ଉଦ୍ଫୁତ କଲେ। ଦେବକୀ, ବସୁଦେବ, କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ, ଏବଂ ରୁକ୍ମିଣୀ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ମାୟାବତୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଆନନ୍ଦ ଭରି ଉଲ୍ଲାସ କଲେ। ଦ୍ୱାରକା ନିବାସୀମାନେ ଶୁଣିଲେ ଯେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଯିଏ ହରାଇ ଯାଇଥିଲେ, ଫେରିଆସିଛନ୍ତି, “ଆହା! ଶିଶୁ ପୁନଃ ମୃତ୍ୟୁରୁ ଫେରିଆସିଛି—ସଭାଗ୍ୟରେ!” ଏହି ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ମାତାମାନେ ନିଜ ଲୋକ ଓ ପତି ପରି ପ୍ରେମ କରି ଆଶିର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରେମ ଦିନକୁ ଦିନ ବୃଦ୍ଧି ହେଉଥିଲା; ଏହା ଅଜବ ନୁହେଁ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିବାସର ପ୍ରତିବିମ୍ବ, କାମ ଓ ପ୍ରେମ ର ଅଞ୍ଚଳରେ, ନିତିହୀନ ଅନ୍ୟମାନେ କି ଉପାୟ କରିପାରିବେ? ଏହିପରି, ଦଶମ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତମ ପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ଅଧ୍ୟାୟ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଜନ୍ମକଥା ଅନ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ଛପଣ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ସତ୍ରାଜିତ ଏକ ଅପରାଧ କରିଥିଲେ, ତାହାପରେ ନିଜ କନ୍ୟା ଓ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ସତ୍ରାଜିତ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କଣ ଅପରାଧ କରିଥିଲେ? ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି କେଉଁଠୁ ପାଇଲେ? କିଏ ତାଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ?” ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ସତ୍ରାଜିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଭକ୍ତ ଓ ମିତ୍ର ଥିଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଦେଇଥିଲେ। ସତ୍ରାଜିତ ଗଳାରେ ମଣି ପିନ୍ଧି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ତାଙ୍କ ଚମକ ଦେଖି ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ।