କେତେ ଦିନ ହେବା ସହିତ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୌବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ ଦେଖୁଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଆକର୍ଷଣରେ ମନ ହାରି ଦେଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରତି, ତାଙ୍କର କନ୍ତା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଶରତ୍କାଳୀନ ପଦ୍ମର ପତ୍ର ପରି, ଦୀର୍ଘ ବାହୁ, ସମସ୍ତ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁନ୍ଦର; ଲଜ୍ଜାଭରା ହସରେ, ଚାଉଣି ଦେଇ, ପ୍ରେମ ଖେଳରେ ଭୂଅଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଦେଖୁଥିଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ମହିଳେ, ତୁମର ମନ ମାତୃଭାବ ନୁହେଁ; ତୁମେ ମୋତେ ମା' ପରି ନୁହେଁ, ବରଂ ପ୍ରେମିକା ପରି ବ୍ୟବହାର କରୁଛ।" ତେବେ ରତି କହିଲେ, "ତୁମେ ନାରାୟଣଙ୍କ ପୁଅ, ଯେଉଁଠାରୁ ଶମ୍ଭର ତୁମକୁ ଚୋରି କରିଥିଲେ; ମୁଁ ତୁମର ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ପତ୍ନୀ ରତି, ଏବଂ ମହାପ୍ରଭୁ, ତୁମେ କାମଦେବ।" "ସେ ଦାନବ ଶମ୍ଭର ତୁମକୁ ଶିଶୁବେଳେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଫେଙ୍ଗିଦେଇଥିଲେ; ଏକ ମାଛ ତୁମକୁ ଗିଲିଗଲା, ଏବଂ ତାହାର ପେଟରୁ ମହାପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ।" "ଏବେ ତୁମ ମାୟାଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅଜୟ ଶତ ମାୟାର ଦକ୍ଷ ଶତ୍ରୁ ଶମ୍ଭରକୁ ମାରିଦିଅ।" "ତୁମର ମାଆ ତୁମ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହେଇଛନ୍ତି, କୁରରୀ ପକ୍ଷୀ ପରି ତାଙ୍କର ଛୁଆଁ ହରାଇ ଅସହାୟ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏକ ଗାଈ ତାଙ୍କର ବଛୁଆଁ ବିନା ଯେମିତି କଷ୍ଟ ଭୋଗେ।" ଏପରି କହି, ମହାମାୟାବତୀ ମାୟାବତୀ, ମହାନ ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ମାୟାକୁ ନଶ୍ୱନ୍ନ କରିବା ପରମ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶମ୍ଭରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ, ଅସହ୍ୟ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ। ଏହି ଅପମାନରେ ମାନସିକ ଭାବେ ଅଗ୍ନିବିଷ ପରି ଖଣ୍ଡିଯାଇ, ଶମ୍ଭର ରାଗରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ଗଦା ହାତରେ ନେଇ ବାହାରିଲେ। ଶମ୍ଭର ତାଙ୍କର ଗଦାକୁ ଘୁରାଇ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଉପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଛାଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କର ଦଧିଁକୁ ବିଜୁଳି ଫଟିବା ପରି ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ହେଲା। ଏହା ଆସୁଥିବା ବେଳେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ତାଙ୍କର ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଗଦାକୁ ଦୂରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏହା ପରେ, ମାୟାର ମାୟା ଦେଖାଇ, ଶମ୍ଭର ଆକାଶରୁ ମାୟିକ ଅସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷା କଲେ। ଏହି ଅସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷାରେ ଅପାହ୍ନ୍ନ ହୋଇ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ମାୟାକୁ ନଶ୍ୱନ୍ନ କରେ। ତାପରେ ଶମ୍ଭର ଶତ ଶତ ଗୁପ୍ତ ଗାନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସ ମନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣପୁତ୍ର ସେଗୁଡିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ କଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, କାନରେ କୁଣ୍ଡଳ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ଶମ୍ଭରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଶରୀରରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କଲେ। ତାଙ୍କର ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଦାଢ଼ି ଚମକୁଥିଲା। ଏହି ବିଜୟ ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଶଂସା ଓ ପୁଷ୍ପର ବର୍ଷା କଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ମାୟାବତୀ ଆକାଶମାର୍ଗରେ ଦେବୀମାନେ ପରି ନେଇ ଚଲିଲେ। ସେମାନେ ଶୋଭାମୟ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେଠାରେ ଶତଶଃ ମହିଳାମାନେ ଥିଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସହିତ ଆକାଶରୁ ମେଘରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କଳା ମେଘ ପରି ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦୀର୍ଘ ବାହୁ, ତାମ୍ର ଚକ୍ଷୁ, ଶୁଭ୍ର ମୁଖ ଓ କୋମଳ ହସ; ନୀଳ ଘୁଞ୍ଚା ବାଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ମୁଖରେ ପଦ୍ମ ପରି ରୂପ ଦେଖି, ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ବୋଲି ଭାବି, ଲଜ୍ଜାରେ ଏଠାଉଁ ସେଠାଉଁ ଲୁଚିଗଲେ। ପରେ ଦେଖିଲେ, ଲଜ୍ଜାକୁ ଅଳ୍ପ ଅନୁଭବ କରି, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ, ଏହି ମଣିମାଣିକ୍ୟ ପୁରୁଷ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଭିଦର୍ଭୀ ରୁକ୍ମିଣୀ, କଳା ଚକ୍ଷୁ ଓ ମଧୁର ବାଣୀ ବିଶିଷ୍ଟ, ତାଙ୍କର ହରାଇଯିଥିବା ପୁଅକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ମାମତାରେ ତାଙ୍କର ଅଂଶ ଭିଜିଯାଇଥିଲା। ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ଏହି ପଦ୍ମନୟନ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ପୁରୁଷ କିଏ? କାହାର ପୁଅ? କିଏ ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କଲେ? ଏହି ମହିଳା କିଏ ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ପାଇଲେ?" "ମୋର ପୁଅ ଜନ୍ମଗୃହରୁ ହରାଇଯାଇଥିଲା। ଏହି ପୁଅ ତାଙ୍କ ସମାନ ଆକୃତି ଓ ବୟସର। ଯଦି ସେ କେଉଁଠି ଥାଏ, ତେବେ କେଉଁଠି ଥିବେ?" "କିପରି ସେ ଶାରଙ୍ଗଧାରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଏତେ ସମାନ ରୂପ, ଅଙ୍ଗ, ଚାଲି, କଣ୍ଠ, ହସ, ଚାଉଣି ଅଧିକାରୀ?" "ନିଶ୍ଚିତ ଏହି ମୋର ଗର୍ଭର ପୁଅ। ମୋ ବାମ ବାହୁ ମାମତାରେ କମ୍ପିତ ହେଉଛି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ୁଛି।" ଏଭଳି ଭିଦର୍ଭୀ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଦେବକୀଙ୍କ ପୁଅ, ମହାମାନ୍ୟ କୃଷ୍ଣ, ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ। ସବୁ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ ନିରବ ରହିଲେ। ତେବେ ନାରଦ ସମସ୍ତ ଘଟଣା, ଶମ୍ଭର ବଧ ସହିତ, ସବୁକୁ ଉପସ୍ଥିତମାନେ ଆଗରେ କହିଦେଲେ। ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗଳ୍ପ ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରର ମହିଳାମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଅନେକ ବର୍ଷ ପରେ ହରାଇଯିଥିବା ପୁଅକୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ଫେରି ଆସିଥିବା ପରି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ଦେବକୀ, ବସୁଦେବ, କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ, ଏବଂ ରୁକ୍ମିଣୀ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଆନନ୍ଦ କଲେ। ଦ୍ୱାରକାବାସୀ ଏହି ସୁସମ୍ବାଦ ଶୁଣି କହିଲେ, "ହାଁ! ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁରୁ ଫେରି ଆସିଛି—ଭାଗ୍ୟବଶତ!" ଏହି ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଯାହାକୁ ମାନେ ପୁନିପୁନି ନିଜ ପତି ଓ ପିତା ପରି ଭାବରେ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରେମ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ୁଥିଲା—ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହି ଲକ୍ଷ୍ମୀର ନିବାସର ପ୍ରତିବିମ୍ବ, କାମ ଓ ପ୍ରେମର ଅଧିଷ୍ଠାନ, ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟ ଗୁଣହୀନ ଲୋକ କି କରିପାରିବେ? ଏହିପରି ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗର ପଞ୍ଚାପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ 'ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଜନ୍ମ କଥା' ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ଛପ୍ପନ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ: ସତ୍ରାଜିତ ଏକ ଅପରାଧ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଇ, ସ୍ଵୟଂ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଉପହାର ଦେଲେ। ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସତ୍ରାଜିତ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କଣ ଅପରାଧ କଲେ? ସେ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି କେଉଁଠୁ ପାଇଲେ? କିଏ କାରଣରେ ତାଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ହରିଙ୍କୁ ଦେଲେ?