ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, କାମଦେବଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପତ୍ନୀ ରତିଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କର ପୁରୁଣା ଦେହ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଇଥିଲା। ଶମ୍ଭରାସୁର ତାଙ୍କୁ ରନ୍ଧନାଘରରେ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ, ଏଠାରେ ମାୟାବତୀ ନାମକ ଏଇ ନାରୀ ଏହି ଶିଶୁକୁ ଦୃଷ୍ଟି କରି ଚିହ୍ନି ପାରିଥିଲେ ଯେ ସେ କାମ ନିଜେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁରାଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଅତି ଦୀଘର ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ନୁହେଁ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୌବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ନାରୀ ଥିଲେ ସେମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ଉତ୍କଳିତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ରତି, ତାଙ୍କର ପତି ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଏକ ନବଖିଳି ଦୃଷ୍ଟି, ଲଜ୍ଜାମୟ ହାସ୍ୟ ଓ ଚାହୁଁ ଚାହୁଁ ଦୃଷ୍ଟି ସହ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହେଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମହିଳେ, ତୁମ ମନ ମାତୃସ୍ନେହର ନୁହେଁ; ତୁମେ ମୋତେ ମାତୃଭାବରେ ନୁହେଁ, ପ୍ରେମିକାଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଛ।" ତାହାରେ ରତି କହିଲେ, "ତୁମେ ନାରାୟଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶମ୍ଭରାସୁର ତୁମକୁ ଗୃହରୁ ଚୁରି କରି ନେଇଥିଲେ। ମୁଁ ତୁମ ସଠିକ୍ ପତ୍ନୀ ରତି, ଏବଂ ତୁମେ, ପ୍ରଭୁ, କାମ।" "ଶମ୍ଭରାସୁର ତୁମକୁ ଶିଶୁବେଳେ ସାଗରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ; ଏକ ମାଛ ତୁମକୁ ଗିଳିଦେଇଥିଲା, ଏବଂ ତାହାର ପେଟରୁ, ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ।" "ଏବେ ତୁମେ ତୁମର ଶକ୍ତି ଓ ମାୟାର ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅପରାଜେୟ ଶତମାୟାବି ଶମ୍ଭରାସୁରଙ୍କୁ ବିନାଶ କର।" "ତୁମର ମାତା ତୁମ ପ୍ରତି ଅତି ଭଲପାଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଶୋକରେ ଭରିଯାଇଛି, ଗୋଅଁ ଛାଡ଼ା ଛାଗୁଡ଼ିକୁ ଯେପରି ଦୁଃଖିତ ହୁଏ, ସେପରି।" ଏପରି କହି, ମାୟାବତୀ, ମହାମାୟା ଓ ମାନ୍ତ୍ରିକ ଶକ୍ତିର ଧାରିଣୀ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ମାୟା ବିନାଶ କରିବାର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଦେଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶମ୍ଭରାସୁର ନିକଟକୁ ଯାଇ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଅପମାନ ଓ ଉତ୍ତେଜନା ଦେଇ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ। ଏହି ଦୁର୍ବଚନ୍ଦିତ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ପାଦଘାତପ୍ରାପ୍ତ ସର୍ପ ପରି ଶମ୍ଭରାସୁର କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକୁ ଓ ଗଦା ନେଇ ବାହାରିଆସିଲେ। ଶମ୍ଭରାସୁର ତାଙ୍କର ଭାରି ଗଦାକୁ ଘୁମାଇ ଉଚ୍ଛ୍ୱାସ ଦେଇ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ, ଯାହା ବଜ୍ରପାତ ପରି ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲା। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଗଦା ଶମ୍ଭରାସୁରଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ, ଏବଂ ଆସୁଥିବା ଗଦାକୁ ବାତିଲ କରିଦେଲେ। ଏବେ ମାୟା ଦେଖାଇ ଶମ୍ଭରାସୁର ଆକାଶରୁ ବିଭିନ୍ନ ମାୟାବି ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କରିଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରବର୍ଷାରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସମସ୍ତ ମାୟାକୁ ନାଶ କରିଦେଲେ। ଶମ୍ଭରାସୁର ଏବେ ଶତଧିକ ଗୁପ୍ତ ଗାନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସ ମାନ୍ତ୍ରିକ ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସମସ୍ତକୁ ବିନାଶ କଲେ। ତାପରେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ମୁଣ୍ଡା ଓ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତାଲୱାର ଉଠାଇ, ଶମ୍ଭରାସୁରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଶରୀରରୁ ଛିନ୍ନ କରିଦେଲେ, ତାଙ୍କର ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଦାଢ଼ି ଚମକୁଥିଲା। ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଶଂସା ଓ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କରି ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ମାର୍ଗରେ ଉଠାଇ ନେଲେ, ତାଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ମାୟାବତୀ ମେଘରେ ବିଜୁଳି ପରି ଚଳିଗଲେ। ସେମାନେ ଦେବୀୟ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶତଧିକ ନାରୀ ଥିଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଦେଖି, ମେଘପରି ଶ୍ୟାମ, ପୀତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଦୀର୍ଘବାହୁ, ତାମ୍ର ଚକୁ, ଶୋଭାମୟ ମୁହଁ, ମୃଦୁ ହାସ୍ୟରେ ସୁଶୋଭିତ—ଏହି ରୂପ ଦେଖି ଅନ୍ତଃପୁରବାସିନୀ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ବୋଲି ଭାବି ଲଜ୍ଜାରେ ଏଠା-ସେଠା ଲୁଚିଗଲେ। ପରେ, ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ ଲଜ୍ଜା ସହିତ ସେମାନେ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ଏହି ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ପରି ନରବର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଅଟୁଟ ଆନନ୍ଦରେ ସମ୍ମିଳିତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଭାର୍ୟା ଭାଇଦର୍ଭୀ, କଳା ଚକୁ ଓ ମୃଦୁ ଭାଷାର ଧାରିଣୀ, ନିଜ ହରାଇଯାଇଥିବା ପୁଅକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ତାଙ୍କ ଅନୁରାଗରେ ଶୀତଳ ଅଂଶ ଭିଜିଯାଇଥିଲା। ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ: "ଏହି କମଳନୟନ, ନରମଣି କିଏ? କାହାର ପୁଅ? କିଏ ଏହାକୁ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କଲେ? କିଏ ଏହି ନାରୀ ଯିଏ ଏହାକୁ ପାଇଛି?" "ମୋ ନିଜ ପୁଅ ଜନନକୁଠାରୁ ହରାଇଗଲା। ଏହି ପୁଅ ତାଙ୍କ ସମୟ ଓ ଆକୃତିରେ ସଦୃଶ—ଯଦି ସେ କେଉଁଠି ଅଛି, କେଉଁଠି ଥିବ?" "କିପରି ଏହି ପୁଅ ଶାରଙ୍ଗଧର କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମାନ ରୂପ, ଅଙ୍ଗ, ଚାଲ, ସ୍ୱର, ହାସ୍ୟ, ଚାହୁଁ ଚାହୁଁ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଛି?" "ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ସେଇ ପୁଅ ଯାହାକୁ ମୁଁ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କରିଥିଲି। ମୋ ବାମ ହାତ ଅନୁରାଗରେ କମ୍ପିଉଛି, ମୋ ସ୍ନେହ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ୁଛି।" ଏପରି ଭାବି ରହିଥିବା ସମୟରେ, ଦେବକୀପୁତ୍ର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବଙ୍କ ସହ ଅପରିମିତ ଜ୍ଞାନ ହେଉଁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ; ନାରଦ ମୁନି ସମସ୍ତ ଘଟଣା, ଶମ୍ଭରାସୁର ବଧ ସହ, ଉପସ୍ଥିତମାନେଙ୍କୁ କହିଦେଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଶୁଣି ଅନ୍ତଃପୁର ନାରୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ବର୍ଷ ବର୍ଷ ହରାଇଯାଇଥିବା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ଫେରିଆସିଛି ବୋଲି ଅନୁଭବ କଲେ। ଦେବକୀ, ବସୁଦେବ, କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ୟାମାନେ, ଏବଂ ରୁକ୍ମିଣୀ ସମେତ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଦ୍ୱାରକାବାସୀମାନେ ଶୁଣିଲେ ଯେ, "ଅହୋ! ଯେଉଁ ପୁଅ ହରାଇଯାଇଥିଲେ, ସେ ଆଜି ପୁନଃ ଫେରିଆସିଛି—ସୁଭାଗ୍ୟର ଦ୍ୱାରା!" ଏହି ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଯାହାକୁ ମାନ୍ୟମାନେ ନିଜ ପତି ଓ ପିତା ପରି ସ୍ନେହ କରୁଥିଲେ, ଦିନକୁ ଦିନ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭାବ ବଢ଼ୁଥିଲା—ଏହି ଅପୂର୍ବ ଲାକ୍ଷ୍ମୀ ଧାମର ଚାୟାରେ, ଅନୁରାଗ ଓ କାମ ରାଜ୍ୟରେ ଏହା ଅସାଧାରଣ ନୁହେଁ। ଏଭଳି ଦଶାମ ସ୍କନ୍ଧର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗର ପଞ୍ଚାପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ, "ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଜନ୍ମ କଥା" ଏଠି ସମାପ୍ତ ହେଉଛି। ଏହା ପରେ ଛପ୍ପନ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।