ମାଛର ପେଟରୁ ଏକ ଶିଶୁ ମିଳିଲା ବୋଲି ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ମାୟାବତୀଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ। ତାଙ୍କ ମନ ଭୟଭୀତ ଥିଲା—ଏହି ଶିଶୁ କିଏ, କିପରି ମାଛର ପେଟକୁ ଗଲା? ଏହି ସବୁ କଥା ନାରଦ ମାୟାବତୀଙ୍କୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ। ମାୟାବତୀ ଆସଲେ ରତି, ଯିଏ କାମଦେବଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପତ୍ନୀ, ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ଦେହ ଦହିଯିବା ପରେ ତାଙ୍କ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଶମ୍ଭର ଦ୍ୱାରା ରନ୍ଧନଶାଳାରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ମାୟାବତୀ, ଏହି ଶିଶୁ କାମଦେବ ବୋଲି ଚିହ୍ନିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମମତା ଅନୁଭବିଲେ। ଅତି ଶୀଘ୍ରରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ପହଁଚିଲେ, ଯାହାକୁ ଦେଖି ଅନେକ ନାରୀମାନେ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରତି ତାଙ୍କର ପତି ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଲଜ୍ଜା ହସି ଆଉ ସନ୍ଧି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ପ୍ରେମରେ ଭରି ତାଙ୍କୁ ନିକଟ କଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କହିଲେ, "ମହିଳେ, ତୁମର ମନ ମାତୃଭାବର ନୁହେଁ; ତୁମେ ମୋତେ ପ୍ରେମିକା ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଛ।" ରତି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ତୁମେ ନାରାୟଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶମ୍ଭର ତୁମକୁ ଘରୁ ଚୁରାଇ ନେଇଗଲା; ମୁଁ ତୁମର ବାସ୍ତବିକ ପତ୍ନୀ ରତି, ଆଉ ତୁମେ କାମଦେବ। ଶମ୍ଭର ତୁମକୁ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଫେଙ୍ଗିଦେଲା, ଏକ ମାଛ ତୁମକୁ ଗିଳିଗଲା, ଏଉଁଠୁ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ।" "ଏବେ ତୁମେ ତୁମ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶତ ମାୟା ଜାଣିଥିବା ଶମ୍ଭରକୁ ତୁମ ମାୟା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ କର। ତୁମ ମାତା ତୁମ ପାଇଁ କୁରରୀ ପକ୍ଷୀ ପରି ଶୋକ କରୁଛନ୍ତି, ମାତୃସ୍ନେହରେ ଅବସ୍ଥିର, ଝିଅ ହରାଇଥିବା ଗାଈ ପରି ବେଦନା ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି।" ଏମିତି କହି, ମାୟାବତୀ ତାଙ୍କର ମହାମାୟା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ମାୟା ବିନାଶ କରିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶମ୍ଭରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଇ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲେ, ତୀବ୍ର ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତେଜିତ କରିଲେ। ଏହି ଅପମାନରେ ଶମ୍ଭର ସାପ ବେପରି ରିସିଗଲେ, ହାତରେ ଗଦା ନେଇ, ଲାଲ ଆଖିରେ କ୍ରୋଧରେ ଚାଲିଆସିଲେ। ତିନି ଦେଖିଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଗଦା ଘୁରାଇ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ସହିତ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ନିଜ ଗଦା ଛାଡ଼ି, ଶମ୍ଭରଙ୍କ ଗଦାକୁ ପଛେଇଦେଲେ। ଏହିବେଳେ ମାୟା ଦେଖାଇ, ଶମ୍ଭର ଆକାଶରୁ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କରିଲେ। ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷାରେ ଦୁଃଖିତ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶୁଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସମସ୍ତ ମାୟାକୁ ନଷ୍ଟ କଲେ। ତାପରେ ଶମ୍ଭର ଶତଧିକ ଗୁପ୍ତ ଗାନ୍ଧର୍ବ, ଭୂତ, ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସ ମାୟା ବ୍ୟବହାର କଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସବୁକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ। ଏବେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ତିଖା ତଳୱାର ଉଠାଇ, ମୁକୁଟ ଓ କୁଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଶମ୍ଭରଙ୍କ ଶରୀରରୁ ତାଙ୍କ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଦାଢ଼ି ଚମକୁଥିବା ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେଲେ। ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଶଂସା ଓ ପୁଷ୍ପ ବୃଷ୍ଟି କଲେ। ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ ଭାବରେ ମାୟାବତୀ ତାଙ୍କୁ ଆକାଶମାର୍ଗରେ ନେଇଗଲେ, ସେଉଁଠି ସେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ରେଖା ପରି ନାରୀମାନେ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମେଘ ଭଳି ଶ୍ୟାମ, ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦୀର୍ଘ ବାହୁ, ତାମ୍ର ଚକ୍ଷୁ, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଓ ମୃଦୁ ହସି ସହିତ, ନାରୀମାନେ ଭଲିଲେ ଏ ନିଶ୍ଚୟ କୃଷ୍ଣ ଅଟେ ବୋଲି ଭାବି, ଲଜ୍ଜାରେ ଏଠାଉଠା ଲୁଚିଗଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ ସେମାନେ ଜଣା ପାଇଲେ ଏହି ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହଁ, ତେବେ ଆନନ୍ଦରେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରୁକ୍ମିଣୀ, ନୟନ ଶ୍ୟାମଳ ଓ ମୃଦୁବାଣୀ, ତାଙ୍କ ହରାଇଯିଥିବା ପୁଅକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ମାତୃସ୍ନେହରେ ଅଂଶ ଭିଜିଗଲା। "ଏ କିଏ, ମନୁଷ୍ୟମାଣିକ୍ୟ, କମଳନୟନ? କାହାର ପୁଅ? କିଏ ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କଲା? ଏହି ନାରୀ କିଏ ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ପାଇଛି?" ତିନି ଭାବିଲେ, "ମୋର ପୁଅ ଜନ୍ମକକ୍ଷରୁ ହରାଇଯିଥିଲା। ଏହି ଶିଶୁ ତାଙ୍କ ସମାନ ଆକୃତି, ଯଦି ସେ କେଉଁଠି ବଞ୍ଚିଥାଏ, ଏଠି କିପରି ଆସିଲେ?" "ଏତେ ସାର୍ଥକ ସାଦୃଶ୍ୟ କିପରି? ଶରୀର, ଅଂଗ, ଚାଲି, କଣ୍ଠ, ହସ, ଦୃଷ୍ଟି—ସବୁ କ୍ରିଷ୍ଣଙ୍କ ପରି। ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ମୋର ଗର୍ଭର ପୁଅ। ମୋର ବାମ ବାହୁ ଅନୁରାଗରେ କମ୍ପିଉଛି, ମୋର ସ୍ନେହ ବଢ଼ିଯାଉଛି।" ଏମିତି ଭାବି ରୁହିଥିବା ବେଳେ, ଦେବକୀଙ୍କ ପୁଅ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବ ସହ ଆସିଲେ। ସବୁ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ। ତେବେ ନାରଦ ସମସ୍ତ କଥା, ଶମ୍ଭର ବଧ ସହିତ, ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁର ନାରୀମାନେ ଅନନ୍ଦରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଅନେକ ବର୍ଷ ପରେ ହରାଇଯିଥିବା ପୁଅ ଫେରି ଆସିଛି ବୋଲି ଅନୁଭବ କଲେ। ଦେବକୀ, ବସୁଦେବ, କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ, ଏବଂ ରୁକ୍ମିଣୀ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଓ ଆନନ୍ଦ କଲେ। ଦ୍ୱାରକାବାସୀମାନେ ଶୁଣିଲେ ଯେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଫେରିଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଚିତ୍କାର କଲେ, "ହଁ! ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଫେରିଆସିଛି—ଭାଗ୍ୟବଶତ!" ଏହି ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଯାହାକୁ ମାନେ ନିଜ ପତି ଓ ପିତା ପ୍ରତି ଭାବରେ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସ୍ନେହ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ୁଥିଲା—ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଶ୍ରୀର ଅନ୍ତଃପୁର, କାମ ଓ ପ୍ରେମ ରାଜ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦୁର୍ଲଭ ଗୁଣ ବିନା କିଛି କରିପାରିବେନି। ଏହିପରି ଦଶମ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତମ ପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ, 'ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଜନ୍ମ କଥା' ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ଛପନ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଶ୍ରୀ ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ସତ୍ରାଜିତ ଏକ ଅପରାଧ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଇ, ସ୍ୱୟଂ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଉପହାର ଦେଲେ। ରାଜା ପଚାରିଲେ, "ସତ୍ରାଜିତ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କଣ ଅପରାଧ କଲେ? ସ୍ୟାମନ୍ତକ କେଉଁଠୁ ଆସିଲା? ସେ କାହିଁକି ତାଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ହରିଙ୍କୁ ଦେଲେ?" ଶୁକଦେବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—ସତ୍ରାଜିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ଭକ୍ତ ଓ ମିତ୍ର ଥିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଦାନ କଲେ। ସତ୍ରାଜିତ ଗଳାରେ ମଣି ପିନ୍ଧି ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ।