ଶାମ୍ବର, ମାୟାର ଅଧିପତି, ଏକ ଅଜଣା ଶିଶୁକୁ ଉଠାଇ ନେଲେ, ଯେଉଁ ଶିଶୁକୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେହି କିଛି କରିପାରିବେନାହିଁ । ଶାମ୍ବର ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ଏହି ଶିଶୁ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ତେଣୁ ସେ ଏହି ଶିଶୁକୁ ସମୁଦ୍ରରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ ଏବଂ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ । ସମୁଦ୍ରରେ ଏହି ଶିଶୁକୁ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାଛ ଗିଳିଗଲା । ସେ ମାଛ ଅନ୍ୟ ମାଛମାନଙ୍କ ସହିତ ମାଛ ଧରିବା ଜାଲରେ ପଡିଗଲା । ମାଛ ଧରିବା ଜଣେ ମାଛଧରା ସେ ମାଛକୁ ଶାମ୍ବରଙ୍କୁ ଉପହାର ଭାବରେ ଦେଲେ । ରନ୍ନା ଏହି ମାଛକୁ ଖଣ୍ଡିବାକୁ ରନ୍ନାଘରକୁ ନେଇଗଲେ । ମାଛକୁ କାଟିବା ସମୟରେ ଏମାନେ ମାଛର ଭିତରେ ଏହି ଶିଶୁକୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ମାୟାବତୀଙ୍କୁ ଏହି ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଜଣାଇଲେ । ମାୟାବତୀର ମନ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ଥିଲା, ନାରଦ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଶିଶୁର ଏକାଉଣ୍ଟ ସମସ୍ତ କଥା ଏବଂ ଏହି ଶିଶୁ କିପରି ମାଛର ଭିତରରୁ ଆସିଛି, ସବୁ ଖୋଲି ଦେଲେ । ମାୟାବତୀ ତାଙ୍କ ପ୍ରକୃତ ଚିହ୍ନ ଜାଣିଲେ—ସେ କାମଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପତ୍ନୀ ରତି, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପତିର ପୁନଃଜନ୍ମ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ଶାମ୍ବର ତାଙ୍କୁ ରନ୍ନାଘରରେ କାମ କରିବାକୁ ଦେଇଥିଲେ । ମାୟାବତୀ ଏହି ଶିଶୁକୁ କାମ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିଲେ, ତାଙ୍କ ମନରେ ଶିଶୁ ପାଇଁ ଅନୁରାଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । କ୍ରିଷ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏକ ସମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁବା ହେଲେ, ଯାହା ଦେଖି ମହିଳାମାନଙ୍କର ହୃଦୟ କ୍ଷୋଭିତ ହେଲା । ରତି, ମନୋହର ଲୋଟସ ଆଖି, ଦୀର୍ଘ ଭୁଜା, ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଲଜ୍ଜା ହସରେ ଏବଂ ମନୋହର ଭାବରେ ତାଙ୍କ ପତି ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ । ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଓ ମହିଳା, ତୁମର ମନ ମା’ ଭଳି ନୁହେଁ; ତୁମେ ମୋତେ ପ୍ରେମିକା ଭଳି ବ୍ୟବହାର କରୁଛ ।” ରତି କହିଲେ: “ତୁମେ ନାରାୟଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶାମ୍ବର ତୁମକୁ ଘରରୁ ଉଠାଇନେଇଥିଲେ । ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରକୃତ ପତ୍ନୀ ରତି, ତୁମେ କାମ ।” “ସେ ଦେମନ୍ ଶାମ୍ବର ତୁମକୁ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ; ଏକ ମାଛ ତୁମକୁ ଗିଳିଗଲା, ଏଉଁ ମାଛର ଭିତରରୁ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ ।” “ଏବେ ତୁମ ଦୁର୍ଜୟ ଶତ୍ରୁ, ଶାମ୍ବର, ଯେଉଁ ଅନେକ ମାୟାରେ ଦକ୍ଷ, ତାଙ୍କୁ ତୁମ ନିଜ ମାୟା ଶକ୍ତି, ମୋହ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିଅନ୍ତ ।” “ତୁମର ମା’ ତୁମ ପାଇଁ କୁରରୀ ପକ୍ଷୀ ପରି ଦୁଃଖିତ, ମାତୃସ୍ନେହରେ ବିନାଶକ୍ତି, ଦୁଃଖିତ ଗାଈ ପରି ଜଣେ ପିଲା ନାହିଁ ।” ଏପରି ଭାବେ କହି, ମାୟାବତୀ ତାଙ୍କ ମାୟାରେ ପ୍ରବଳ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ମାୟା ନାଶ କରିବା ଉଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ । ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶାମ୍ବରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅସହ୍ୟ ବ୍ୟଙ୍ଗ କଥାରେ ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ । ଘୋଷଣା ଶୁଣି ଶାମ୍ବର ସାପ ପରି ଦୂଃଖିତ ହେଇ, ମୁଷଳ ହାତରେ ରୁଷ୍ଟ ଚକ୍ଷୁରେ ବାହାରିଗଲେ । ଶାମ୍ବର ମୁଷଳକୁ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ କରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଉପରେ ଫେଙ୍ଗିଲେ, ତାଙ୍କ ରୋରିଂ ଅସ୍ତ୍ର ତୁଫାନ ପରି ଝଙ୍କାର କରିଲା । ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦ୍ବିତୀୟ ମୁଷଳକୁ ରୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ଶାମ୍ବର ଉପରେ ଫେଙ୍ଗିଲେ, ଆସୁଥିବା ମୁଷଳକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କଲେ । ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଦେମନ୍ ଆକାଶରୁ ଅନେକ ମାୟା ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ । ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷାରେ ପୀଡିତ ହେଇ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶୁଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ମାୟା ନାଶ କରେ । ତାପରେ ଦେମନ୍ ଗୁପ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଭୂତ, ନାଗ ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ମାୟା ଉପଯୋଗ କଲେ, କିନ୍ତୁ କ୍ରିଷ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ସବୁ ନାଶ କଲେ । ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ମୁକୁଟ ଏବଂ କୁଣ୍ଡଳ ଧାରଣ କରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଉପରେ ଉଠାଇ, ଶାମ୍ବରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଚ୍ୟୁତ କଲେ, ତାଙ୍କ ତାମ୍ର ଦାଡି ଚମକୁଥିଲା । ଦେବମାନେ ପ୍ରଶଂସା ଏବଂ ଫୁଲର ମେଘ ବର୍ଷା କଲେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଆକାଶରେ ଦେବୀ ପରି ଉଠାଇ ନେଲେ । ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ମହିଳା ଥିଲେ, ଆକାଶରୁ ପତ୍ନୀ ସହ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠି ମେଘରେ ତଡ଼ିତ ଚମକିଥାଏ । ସେ ଧୂସର ମେଘ ପରି, ପୀତବର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଦୀର୍ଘ ଭୁଜା, ତାମ୍ର ଆଖି, ମନୋହର ମୁଁହ ଏବଂ ମୃଦୁ ହସ ନେଇ ଦେଖାଗଲେ । ତାଙ୍କ ଲୋଟସ ମୁଁହ ନୀଳ କୁନ୍ଦଳ ତଥା ଶୋଭା ଦେଇ ସଜିଥିଲା । ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ କ୍ରିଷ୍ଣ ଭାବି ଲଜ୍ଜାରେ ଏଉଁଠି ସେଉଁଠି ଲୁଚିଗଲେ । କ୍ରମେ ଲଜ୍ଜା ଭରି, ମହିଳାମାନେ ସେଉଁଠି ଆସି ଅନନ୍ୟ ମଣି ଭାବରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଆନନ୍ଦ କଲେ । ତାପରେ ବୈଦର୍ଭୀ, କଳା ଆଖି ଏବଂ ମୃଦୁ ଭାଷାରେ, ତାଙ୍କ ହରାଯାଇଥିବା ପୁଅକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ତାଙ୍କ ଭୁଜା ମୋହରେ ଭିଜିଥିଲା । ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ: “ଏହି ମଣି ମଧ୍ୟରେ କିଏ, ଲୋଟସ ଆଖି? କିଏ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଦାତା? କିଏ ତାଙ୍କୁ ଗଭରେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ? କିଏ ଏହି ମହିଳା ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଲାଗିଛି, କିଏ ତାଙ୍କୁ ଉପଲବ୍ଧ କରିଛି?” “ମୋର ପୁଅ ଜନ୍ମକୋଠାରୁ ହାରାଇଗଲା । ଏହି ପୁଅ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଏବଂ ଆକୃତିରେ ସମାନ । ଯଦି ସେ କେଉଁଠି ଥାଏ, କେଉଁଠି ହେବ?” “ସେ କିପରି ଶାରଙ୍ଗଧର କ୍ରିଷ୍ଣଙ୍କ ପରି ଆକୃତି, ଅଙ୍ଗ, ଚାଳ, କଣ୍ଠ, ହସ ଏବଂ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଛି?” “ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ମୁଁହ ମୁଁ ଗଭରେ ଧାରଣ କରିଥିଲି । ମୋ ଡାହାଣ ଭୁଜା ମୋହରେ କମ୍ପିଉଛି, ମୋର ସ୍ନେହ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହେଉଛି ।” ବୈଦର୍ଭୀ ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ଦେବକୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ କ୍ରିଷ୍ଣ, ଦେବକୀ ଏବଂ ବସୁଦେବ ସହ ଆସିଲେ । ସବୁ ଜାଣି ଥିଲେ ଜନାର୍ଦନ ଚୁପ ରହିଲେ; ନାରଦ ସମସ୍ତ କଥା, ଶାମ୍ବର ବଧ ସମେତ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ । ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗଥା ଶୁଣି, କ୍ରିଷ୍ଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରର ମହିଳାମାନେ ଅନନ୍ଦ ଭରି, ଅନେକ ବର୍ଷ ହେବା ପରେ ହାରାଇଥିବା ପୁଅକୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ ଭାବି ସ୍ବାଗତ କଲେ । ଦେବକୀ, ବସୁଦେବ, କ୍ରିଷ୍ଣ, ବଳରାମ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ରୁକ୍ମିଣୀ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ କଲେ । ଦ୍ୱାରକାବାସୀ ଶୁଣିଲେ ଯେ ହାରାଇଥିବା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଫେରି ଆସିଛି, ସେମାନେ କହିଲେ: “ଆହା! ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପୁନଃ ଫେରିଛି—ସୁଭାଗ୍ୟରେ!” ଏହି ପୁଅକୁ ମା’ମାନେ ନିଜ ଲୋକପତି ଏବଂ ପିତା ପରି ଭାବି ମୁହଁ ଦେଖି ପ୍ରେମ କରୁଥିଲେ, ସ୍ନେହ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ୁଥିଲା ।