ଏକ ସମୟର କଥା, ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଭବ୍ୟ ଏକ ସହରର ରାସ୍ତାଗୁଡ଼ିକୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ଏବଂ ମଦକର ଜଳରେ ଛିଟାଯାଉଥିଲା। ସହର ଦ୍ୱାରମାନେ ପାଖରେ, ପ୍ରିୟ ରାଜାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଣିଥିବା ହାତୀମାନେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ସହର ଚାରିପାଖରେ କଦଳୀ ଓ ଗୁଆ ଗଛର ଶୃଙ୍ଖଳା ଏହାକୁ ଅଧିକ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲା। ସେଠାରେ କୁରୁ, ସୃଞ୍ଜୟ, କୈକୟ, ବିଦର୍ଭ, ଯଦୁ ଓ କୁନ୍ତିବଂଶୀମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ଏପାଖିଆପାଖି ଦୌଡ଼ିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ରାଜକୁମାରୀମାନେ ଯେଉଁଠି ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ଅପହରଣର ଗାଥା ସମସ୍ତଠାରେ ଗାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିଲେ। ଦ୍ୱାରକାରେ, ରାଜା, ସମସ୍ତ ନାଗରିକମାନେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇଥିଲେ କାରଣ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଶ୍ରୀ ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ସହ ବିଳୀନ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ଏହି କାମଦେବ, ଯିଏ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଅଂଶ ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ପୁଣି ଏହି ଜନ୍ମରେ ଦେହଧାରଣ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେଇ ଆକାରରେ। ସେ, ବିଦର୍ଭର ଝିଅ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତାଙ୍କ ପିତା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ତେବେ ମାୟାର ମହାପ୍ରଭୁ ଶମ୍ଭରାସୁର, ଏହି ଶିଶୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ବୋଲି ଜାଣି, ସମୁଦ୍ରରେ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ ଏବଂ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ଶିଶୁକୁ ଏକ ବଡ଼ ମାଛ ଗିଳିଗଲା। ପରେ ମାଛମାନେ ଏହି ମାଛକୁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାଛ ସହିତ ଜାଲରେ ଧରିଲେ। ଏହି ମାଛକୁ ଉପହାର ସ୍ୱରୂପ ଶମ୍ଭରାକୁ ନେଇଯାଇଲେ; ରନ୍ନମାନେ ଏହାକୁ ରନ୍ନଘରକୁ ନେଇ ଚାକୁ ଦ୍ୱାରା କଟିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ତେବେ ଶିଶୁକୁ ମାଛ ଭିତରେ ଦେଖି ସେମାନେ ମାୟାବତୀଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ। ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତା ଅଧିକ ହେଉଥିଲା, ତେଣୁ ନାରଦ ମୁନି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା—ଶିଶୁର ମୂଳ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ କିପରି ମାଛ ଭିତରେ ଆସିଲେ—ସେମାନେ ଖୋଲାସା କରିଦେଲେ। ମାୟାବତୀ, କାମଦେବଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପତ୍ନୀ ରତି, ତାଙ୍କ ଅଗ୍ନିଦଗ୍ଧ ଭାର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପୁନଃଜନ୍ମପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଶମ୍ଭରାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରନ୍ନଘରକୁ ନିଯୁକ୍ତ ମାୟାବତୀ, ଏହି ଶିଶୁକୁ କାମଦେବ ବୋଲି ଚିହ୍ନି, ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ମମତା ଅନୁଭବ କଲେ। ଅତି ଲମ୍ବା ସମୟ ନ ହେଉଁତା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଯୌବନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ତାଙ୍କ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମହିଳାମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଭରିଯାଇଲା। ଏହି ରତି, ତାଙ୍କର ଭାର୍ତ୍ତା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଯାଇ, କମଳ ଦଳ ସମ ନୟନ, ଲମ୍ବା ବାହୁ, ମଧୁର ହସ ଓ ଲଜ୍ଜା ଭରା ଚାହାଣି ସହ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମହିଳେ, ତୁମ ମନ ଜଣେ ମାତୃକା ପରି ନୁହେଁ; ତୁମେ ମୋତେ ଜଣେ ପ୍ରେମିକା ପରି ବ୍ୟବହାର କରୁଛ।” ତେବେ ରତି କହିଲେ, “ତୁମେ ନାରାୟଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶମ୍ଭରା ତୁମକୁ ଘରୁ ଅପହରଣ କରିଥିଲେ; ମୁଁ ତୁମର ସଠିକ୍ ପତ୍ନୀ ରତି, ଏବଂ ତୁମେ କାମଦେବ।” “ସେ ଦାନବ ଶମ୍ଭରା ତୁମକୁ ଶିଶୁବେଳେ ସମୁଦ୍ରରେ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ; ଏକ ମାଛ ତୁମକୁ ଗିଳିଥିଲା, ଏବଂ ତାହାର ଗଭୀରରୁ ଏଠାରେ ଆସିଛ।” “ଏବେ, ତୁମ ମାୟାଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଓ ଅଜୟ ଶତ୍ରୁ ଶମ୍ଭରାକୁ ବିନାଶ କର; ସେ ଶତଶ ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ।” “ତୁମ ମାତା ତୁମକୁ ହରାଇ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ, ଏକ କୁରରୀ ପକ୍ଷୀ ଭଳି ତାଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏକ ଛୁଆଁ ହରାଇଥିବା ଗାଈ ପରି ଅସହାୟ।” ମାୟାବତୀ, ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଏହି ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ମାୟାକୁ ନଶ୍ୱତ କରିବା ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶମ୍ଭରାଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଯାଇ, ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲେ, ଅସହ୍ୟ ଉପାଲମ୍ବରେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିଦେଲେ। ଏହି କଠୋର କଥା ସୁଣି, ଏକ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଥିବା ସର୍ପ ପରି, ଶମ୍ଭରା ରାଗରେ ଲାଲ ଚକୁ, ଗଦା ହାତରେ ରୋଷେ ଅଗ୍ନି ହୋଇ ବାହାରିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ଗଦାକୁ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଘୁମାଇ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଗର୍ଜନ ମେଘର ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିବା ଭଳି ଶବ୍ଦ ହେଲା। ଏହି ଗଦା ଆସୁଥିବାବେଳେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ତାଙ୍କ ଗଦାକୁ ଶତ୍ରୁ ପ୍ରତି ରୋଷେ ଛାଡ଼ି, ଆସୁଥିବା ଗଦାକୁ ପଛକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ତାପରେ ମାୟାର ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ, ଶମ୍ଭରା ଆକାଶରୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଉପରେ ମାୟାସ୍ତ୍ରର ବୃଷ୍ଟି କରିଲେ। ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ବୃଷ୍ଟିରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ମାୟାକୁ ନଶ୍ୱତ କରେ। ତେବେ ଦାନବ ଶମ୍ଭରା ଗୁପ୍ତ ଗାନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସ ମାୟା ଶତଶ ଉପଯୋଗ କଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ନଶ୍ୱତ କରିଦେଲେ। ଏବେ ତିନି ମୁଣ୍ଡ ଓ ଅଳଙ୍କୃତ ମୁକୁଟ ଏବଂ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶମ୍ଭରାଙ୍କ ଶିର କାଟିଦେଲେ, ତାଙ୍କ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଦାଢ଼ି ଚମକୁଥିଲା। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପ ବୃଷ୍ଟି ଓ ସ୍ତୁତିରେ ଭରିଦେଲେ। ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ମାୟାବତୀ ଦେବୀ ସ୍ୱରୂପ ଆକାଶରେ ତାଙ୍କୁ ନେଇଗଲେ। ସେ ଶତାଧିକ ମହିଳା ଥିବା ଭବ୍ୟ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଆକାଶମାର୍ଗେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହିତ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେଠାରେ, ବର୍ଷାମେଘ ସମ କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦୀର୍ଘ ବାହୁ, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ନୟନ, ମଧୁର ମୁଖମଣ୍ଡଳ ଓ ମୃଦୁ ହସ ସହିତ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କ କମଳମୁଖ ନୀଳ ଗୁଞ୍ଜିଆ କେଶରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ବୋଲି ଭାବି, ଲଜ୍ଜାରେ ଏଠାଉଠା ଲୁଚିଗଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ସେମାନେ ଅନ୍ଦାଜ କଲେ ଏହି ଅତିମୂଲ୍ୟ ମଣି ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଏ, ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଆସି ଘେରିଲେ। ଏହିବେଳେ ବିଦର୍ଭର ଝିଅ ରୁକ୍ମିଣୀ, ନୀଳନୟନୀ ଓ ମଧୁର କଥାବାତା କରୁଥିବା, ତାଙ୍କ ହରାଇଯାଇଥିବା ପୁଅକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ମମତାରେ ଅଂଶ ଭିଜାଇ ଦେଉଥିଲେ।