ବୃଷ୍ଣିମାନ୍ୟଙ୍କର ନଗରୀ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପତାକା, ଅଦ୍ଭୁତ ମାଳା, ଚମକୁଥିବା ପୋଷାକ, ରତ୍ନ ଦ୍ୱାର ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାରରେ ଶୁଭ ନିୟମିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା—ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳପାତ୍ର, ଧୂପ, ଦୀପ—ସହିତ ଚମକୁଥିଲା। ଏହି ନଗରର ରାସ୍ତାଗୁଡିକୁ ସୁସ୍ବାଦୁ ଏବଂ ମଦିରା ଗନ୍ଧରେ ଶିଚିତ କରାଯାଇଥିଲା; ଦ୍ୱାରରେ ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହାତୀଗୁଡିକୁ ଆଣିଯାଇଥିଲା ଏବଂ ନଗର ଲାଇନ ଲାଇନ ପନସ ଓ କୁଆପାନ ଗଛରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ହୋଇଥିଲା। କୁରୁ, ସୃଞ୍ଜୟ, କୈକେୟ, ବିଦର୍ଭ, ଯଦୁ, କୁନ୍ତିମାନେ ସମସ୍ତେ ଏଠି ଏକଠା ହୋଇ ଉଲ୍ଲାସ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ମିଶିଗଲେ। ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ଅପହରଣ ଉପରେ ଗାନ ହେଉଥିବା କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ରାଜକନ୍ୟାମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଚମତ୍କୃତ ହେଇଗଲେ। ଦ୍ଵାରକାରେ, ରାଜନ୍, ଅପାର ଆନନ୍ଦ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, କୃଷ୍ଣ, ଶ୍ରୀର ସ୍ୱାମୀ, ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ରାମଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ଦେଖି ନଗରବାସୀମାନେ ଅତି ଖୁସି ହେଇଗଲେ। ଶୁକଦେବ କହିଲେ: କାମ, ଯିଏ ବାସୁଦେବଙ୍କର ଅଂଶ ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ରୋଷରେ ଦହିଯାଇଥିଲେ, ସେ ପୁନଃ ଶରୀର ଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଅବତାର ନେଲେ। ଭାଗ୍ୟବତୀ ବିଦର୍ଭୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ସେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତାଙ୍କ ପିତା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଠାରୁ କମ୍ ନୁହେଁ। ମାୟାର ମହାପ୍ରଭୁ ଶମ୍ଭରା, ଏହି ଶିଶୁକୁ ଅପହରଣ କରି, ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଭାବି, ସମୁଦ୍ରରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ ଏବଂ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ଶିଶୁକୁ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାଛ ଗିଳିଦେଲା, ଏବଂ ଏହି ମାଛ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାଛ ସହିତ ମାଛ ଧରିବା ଜାଲରେ ଧରାପଡ଼ିଲା। ମାଛ ଧରିବା ଲୋକେ ଏହି ମାଛକୁ ଶମ୍ଭରାଙ୍କୁ ଉପହାର ଭାବରେ ନେଇଗଲେ; ରାନ୍ଧୁଆମାନେ ଏହି ମାଛକୁ ରାନ୍ଧଘରକୁ ନେଇ, ଚାକୁ ଦେଇ କାଟିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ମାଛ ଭିତରେ ଶିଶୁକୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ମାୟାବତୀଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ; ନାରଦ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମାୟାବତୀ ଚିନ୍ତିତ ମନେ ଥିଲେ—ଶିଶୁର ଏହି ଅସଲି ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ କିପରି ମାଛ ଗାଁ ଭିତରେ ଆସିଥିଲେ। ସେ ଥିଲେ କାମଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପତ୍ନୀ ରତି, ତାଙ୍କର ପତି ଦହିଯାଇଥିବା ପରେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଶମ୍ଭରା ଦ୍ୱାରା ରାନ୍ଧଘରକୁ ନିଯୁକ୍ତ ମାୟାବତୀ, ଏହି ଶିଶୁକୁ କାମ ଭାବେ ଚିହ୍ନି, ତାଙ୍କୁ ଅନୁରାଗ ଦେଖାଇଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁବା ହେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଘରର ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ହୃଦୟ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ। ଏହି ରତି, ଲୋଟସ ପତ୍ର ଦୃଷ୍ଟି, ଦୀର୍ଘ ଭୁଜା, ରମ୍ୟ ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟରେ ସୁନ୍ଦର, ଲଜ୍ଜା ମିଶ୍ରିତ ହସ ଏବଂ ପ୍ରେମରେ ଉଠିଥିବା ଭୌହ ଦେଖାଇ, ତାଙ୍କ ପତି ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମହିଳେ, ତୁମର ମନ ମାତୃଭାବର ନୁହେଁ; ତୁମେ ମୋପାଇଁ ମାତା ଭାବରେ ନୁହେଁ, ପ୍ରେମିକା ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଛ।" ରତି କହିଲେ: "ତୁମେ ନାରାୟଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶମ୍ଭରା ତୁମକୁ ଘରରୁ ଅପହରଣ କରିଥିଲେ; ମୁଁ ତୁମର ନିଜ ପତ୍ନୀ ରତି, ତୁମେ କାମ।" "ସେ ଦାନବ ଶମ୍ଭରା ତୁମକୁ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ସମୁଦ୍ରରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ; ଏକ ମାଛ ତୁମକୁ ଗିଳିଦେଲା, ଏବଂ ମାଛ ଗାଁ ଭିତରୁ ମହାପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଏଠି ଆସିଛ।" "ଏବେ, ତୁମ ଶକ୍ତିର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁର୍ଜୟ ଶତ୍ରୁ, ଯିଏ ଶତ ମାୟାରେ ପରିନିପୁଣ, ତାଙ୍କୁ ବିନାଶ କର।" "ତୁମର ମାତା ତୁମକୁ ହରାଇ ଦୁଃଖରେ କୁରରୀ ପକ୍ଷୀ ପରି, ମାତୃସ୍ନେହରେ ଆକୁଳ, ଦୁଃଖରେ ନିରାଶ, ଦୁଃଖିତ ଗାଈ ପରି।" ଏହିପରି କହି, ମାୟାବତୀ, ମାୟାରେ ନିପୁଣ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ମହାମାୟା ନାଶକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶମ୍ଭରାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ, ଅସହ୍ୟ ଉତ୍ତେଜନାକର ଉପସ୍ଥାନ କରି ସଂଘାତ ଉଦ୍ଭବ କଲେ। କ୍ରୋଧରେ, ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତାର ଗୋଡ଼ିବା ସାପ ପରି, ଶମ୍ଭରା ମୁସଳ ହାତରେ ଧରି, ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ବାହାରକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଶମ୍ଭରା ତାଙ୍କ ମୁସଳକୁ ଶକ୍ତିରେ ଘୁରାଇ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ନିକ୍ଷେପ କଲେ, ତୁଳାରେ ଥିବା ପାହାଡ଼ ଉପରେ ତ୍ରାସଦାୟକ ଗର୍ଜନା ହେଉଥିବା ପରି। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ତାଙ୍କର ମୁସଳକୁ କ୍ରୋଧରେ ଚାଲିଥିବା ଶତ୍ରୁ ମୁସଳକୁ ପ୍ରତିକ୍ଷେପ କରି ଦେଇଲେ। ମାୟାର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଭରସା କରି, ଦାନବ ଆକାଶରୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଉପରେ ମାୟା ଅସ୍ତ୍ର ରୁ ବର୍ଷା କଲେ। ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷାରେ ପୀଡିତ ହେଇ, ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାରଥୀ, ଶୁଦ୍ଧ ତତ୍ତ୍ୱର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଯାହା ମାୟାକୁ ନାଶ କରେ। ତାପରେ ଦାନବ ଶମ୍ଭରା ଗୁପ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଭୂତ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସ ମନ୍ତ୍ର ଶତ ଶତ ଚାଲିଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ସମସ୍ତକୁ ନାଶ କଲେ। ତାଙ୍କର ମୁକୁଟ ଓ କୁଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଶମ୍ଭରାଙ୍କ କପିର ଦାଢ଼ି ଚମକୁଥିବା ମୁଣ୍ଡକୁ ଶରୀରରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଦେଲେ। ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଶଂସା ଓ ଫୁଲର ବର୍ଷା କରି, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶରେ ଉଠିଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଦେବତାପରି ଚଳନ କରୁଥିଲେ। ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶତ ଶତ ମହିଳା ଭିତରେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଆକାଶରୁ ଆସି, ମେଘ ଭିତରେ ତ୍ରାସଦାୟକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚମକ ପରି ଦେଖାଗଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ବର୍ଷା ମେଘ ପରି ଶ୍ୟାମ, ପୀତବସ୍ତ୍ର ଶୋଭିତ, ଦୀର୍ଘ ଭୁଜା, ତାମ୍ର ଚକ୍ଷୁ, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଓ ମୃଦୁ ହସ ସହିତ, ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ଭାବି, ଲଜ୍ଜାରେ ଏଠି ଓ ସେଠି ଲୁଚିଗଲେ। ଅନ୍ତେ, ଅଳ୍ପ ଲଜ୍ଜାରେ ଚିହ୍ନି, ମହିଳାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଆସି, ଏହି ମହାମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନକୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ। ତାପରେ ବିଦର୍ଭୀ, କଳା ଚକ୍ଷୁ ଓ ମୃଦୁ କଥା ଶୋଭିତ, ନିଜ ହରାଇଯାଇଥିବା ପୁତ୍ରକୁ ମନେ କରି, ମାତୃସ୍ନେହରେ ଅତି ପ୍ରେମିତ ହେଲେ। "ଏହି ଲୋଟସ ଦୃଷ୍ଟି ରତ୍ନ ପୁରୁଷ କିଏ? କାହାର ପୁତ୍ର? କାହାର ଗର୍ଭରୁ ଆସିଛି? କିଏ ଏହି ନାରୀ, କିଏ ତାଙ୍କୁ ପାଇଛି?" "ମୋ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମଗୃହରୁ ହରାଇଯାଇଥିଲା। ଏହି ଅନୁରୂପ ବୟସ୍ ଓ ଆକୃତି ରହିଛି—ଯଦି ସେ କେଉଁଠି ବଞ୍ଚିଛି, କେଉଁଠି ରହିଛି?