ଏହି ଦିନ, ଭାଗବତରେ ଏହି ଉପଖ୍ୟାନ ଚାଲିଥିଲା—ଭଗବାନ କହିଲେ, “ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକ ଶରୀର ପାଇଁ, ଆତ୍ମା ପାଇଁ କେବେ ନୁହେଁ। ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମାର କଳା ଲାଗି ଚନ୍ଦ୍ରମା କେବେ ବଦଳେ ନାହିଁ, ନ କି ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ ତାକୁ ଆସଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଆଘାତ କରେ, ସେପରି ଆତ୍ମାକୁ କୌଣସି ଶରୀରିକ ଘଟଣା କିଛି କରିପାରେ ନାହିଁ। ଯେପରି ଅପନା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାପ୍ନରେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ, ସେହିପରି ଅବିବେକୀ ଲୋକ ଅସତ୍ୟକୁ ସତ୍ୟ ଭାବି ସଂସାରରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଏହି ଅଜ୍ଞାନ ଜନିତ ବିଷାଦ କୁ ଦୂର କର, ଯାହା ଆତ୍ମାକୁ ଶୁଷ୍କ ଓ ଚଞ୍ଚଳ କରେ; ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ନିଶ୍ଚିତ ହେ, ହେ ପବିତ୍ର ହସର ଧାରିଣୀ।” ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ସୁନ୍ଦର କଟି ଧାରିଣୀ ରାମା ତାଙ୍କର ଶୋକ ଛାଡ଼ି, ଶାନ୍ତ ମନେ ସବୁ ବୁଝିଗଲେ। ଏଠିପରେ, ଏକ ପୁରୁଷ, ଯାହାର ପ୍ରାଣ ପ୍ରାୟ ଶେଷ, ଶକ୍ତି ଓ ତେଜ ଦୁଇଁଠାରେ ନଶ୍ଟ, ସେ ନିଜ ବିକୃତ ଦେହ ଓ ଅନ୍ୟାୟ ଆଶା ସ୍ମରଣ କଲା। ସେ ନିଜ ବାସସ୍ଥାନ ପାଇଁ ଏକ ବିଶାଳ ନଗର—ଭୋଜକଟ ନାମରେ—ସ୍ଥାପନ କଲା, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା ନାହିଁ, ନ ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭଉଣୀକୁ ବାଧା ଦେଲା। “ମୁଁ କୁଣ୍ଡିନାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି ନାହିଁ,” ବୋଲି ସେ ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ ରହିଗଲା, ପ୍ରଭୁ ଓ ଭୀଷ୍ମକନନ୍ଦନୀ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇ। ଏଠିପରେ କୃଷ୍ଣ, ନିୟମାନୁସାରେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ନଗରକୁ ନେଇ, ବିବାହ କଲେ। ଯଦୁନଗର ଘରେ ଘରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତମାନେ ବିଶେଷ ଉତ୍ସବ କଲେ। ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହୋଇ, ମଣି ଝୁମକା ପିନ୍ଧି, ବର-କନ୍ୟା ପାଇଁ ଉପହାର ନେଇ ଆସିଥିଲେ। ଏହି ଯଦୁପୁରୀ ଇନ୍ଦ୍ରଧ୍ୱଜ, ଅଦ୍ଭୁତ ମାଳା, ବସ୍ତ୍ର, ମଣିମୟ ଦ୍ୱାର ଓ ଶୁଭ ଆଳୋକରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା; ଦ୍ୱାରେ ଫୁଲ ଘଟ, ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ପଥ ଉପରେ ଶୁଭ, ସୁଗନ୍ଧ ମଦର ଜଳ ଛିଟାଯାଉଥିଲା; ଦ୍ୱାରେ ପ୍ରିୟ ରାଜାଙ୍କ ହାତୀ ଦଣ୍ଡିଏ ହୋଇଥିଲେ, କଳାପତ୍ର ଓ ଗୁଆ ଗଛର ଶାରି ସହରକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରିଥିଲା। କୁରୁ, ସୃଞ୍ଜୟ, କୈକେୟ, ବିଦର୍ଭ, ଯଦୁ ଓ କୁନ୍ତିମାନେ ଏଠିରେ ଏକାଠି ହୋଇ ଉଲ୍ଲାସରେ ଏଦିକ ଓଦିକ ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ହରଣ କରାଯାଇଥିବା କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଓ ରାଜକନ୍ୟାମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ଦ୍ୱାରକାରେ ନାଗରିକମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ କରିଲେ, କାରଣ କୃଷ୍ଣ, ଶ୍ରୀର ସ୍ୱାମୀ, ଏବଂ ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ରାମା ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇଥିଲେ। ଏହିପରେ ଶୁକଦେବ କହିଲେ, “କାମଦେବ, ଯିଏ ପୂର୍ବେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ଭାଗବତ୍ତା ଭାବେ ଆଉଥରେ ଦେହ ଧାରଣ କରି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ, ବୈଦର୍ଭୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିଛି କମ୍ ନୁହେଁ। ଶମ୍ଭର, ମାୟାର ଅଧିପତି, ସେ ଶିଶୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଚୋରି କରି, ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଶତ୍ରୁ ଭାବି, ସମୁଦ୍ରକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲା। ଏକ ବଡ଼ ମାଛ ସେ ଶିଶୁକୁ ଗିଳିଗଲା; ପରେ ମାଛ ଓ ଅନ୍ୟ ମାଛ ମାଛିମାନେ ଜାଲ ଦେଇ ଧରିଲେ। ଏହାକୁ ଉପହାର ଭାବରେ ଶମ୍ଭରଙ୍କୁ ନେଲେ; ରନ୍ଧନଶାଳାରେ ରନ୍ଧନୀମାନେ ମାଛ ଚିରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ। ମାଛ ଭିତରେ ଶିଶୁକୁ ଦେଖି ସେମାନେ ମାୟାବତୀଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ। ତାଙ୍କ ମନ ଚିନ୍ତିତ ଥିଲା, ତେଣୁ ନାରଦ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲେ—ଶିଶୁର ଆସଳ ପରିଚୟ, କିପରି ମାଛ ଭିତରେ ଆସିଲେ। ସେ ଥିଲେ କାମଦେବଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପତ୍ନୀ ରତି, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପୁନଃଜନ୍ମ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଶମ୍ଭର ତାଙ୍କୁ ରନ୍ଧନଶାଳାରେ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ, ମାୟାବତୀ ଏହି ଶିଶୁକୁ କାମ ଭାବି ଅନୁରାଗ କଲେ। କିଛି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣପୁତ୍ର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ବୟସ୍କ ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ନାରୀମାନେ ମନ ହରାଇଥିଲେ। ଏହି ରତି, କମଳ ନୟନ, ଦୀର୍ଘ ବାହୁ, ସୁନ୍ଦର ଯୁବକ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଲଜ୍ଜା ହସ ଓ ଚାହିଁ ଚାହିଁ ଭାବେ ଦେଖି ପ୍ରେମ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କହିଲେ, “ତୁମ ମନ ମାତୃଭାବର ନୁହେଁ, ମୋତେ ତୁମେ ପତି ଭାବେ ଆଚରଣ କରୁଛ। ମାଆ ଭଳି ନୁହେଁ।” ରତି କହିଲେ, “ତୁମେ ନାରାୟଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶମ୍ଭର ତୁମକୁ ଘରୁ ଚୋରି କରିଥିଲେ; ମୁଁ ତୁମ ନିଯ୍ୟ ପତ୍ନୀ ରତି, ତୁମେ କାମ। ଶମ୍ଭର ତୁମକୁ ଶିଶୁ ବେଳେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଛାଡ଼ିଥିଲେ; ଏକ ମାଛ ଗିଳିଦେଲା, ଏଠାରୁ ତୁମେ ଆସିଛ। ଏବେ ତୁମ ଶତ୍ରୁ ଏହି ଦୁର୍ଜୟ ମାୟାବୀ ଶମ୍ଭରକୁ ନିଜ ମାୟା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ କର। ତୁମ ମାଆ ତୁମ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ, କୁରରୀ ପଖୀ ଭଳି ଶିଶୁ ହରାଇ ଅସହାୟ, ଗାଈ ଝିଅ ହରାଇ କଷ୍ଟରେ ଯେପରି।” ଏପରି କହି, ମହାମାୟାବତୀ ମାୟାବିଦ୍ୟା ଦେଇ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ମାୟା ନାଶକ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ଶିଖାଇଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶମ୍ଭରଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚାଲେଞ୍ଜ କଲେ, ଅସହ୍ୟ ବାଣୀ କହି ରଣ ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ। ଏହି ଉପାଲୋଭନରେ, ନଗ ଦୟାଳୁ ସର୍ପ ଭଳି ରାଗେ ଶମ୍ଭର ଗଦା ନେଇ ଠାରୁ ଚାଲିଆସିଲେ। ଶମ୍ଭର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗଦା ଘୁମାଇ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ତାହାର ଧ୍ୱନି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ବଜ୍ର ବଜିବା ପରି ଗଞ୍ଜିଗଲା। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଗଦା ଶତ୍ରୁ ଉପରେ କ୍ଷେପ କଲେ, ଆସୁଥିବା ଗଦାକୁ ପଛକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ଶମ୍ଭର ମାୟା ଦେଖାଇ, ଆକାଶରୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣପୁତ୍ର ଉପରେ ମାୟାସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଶସ୍ତ୍ର ବର୍ଷାରେ ପୀଡ଼ିତ, ଉତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ମାୟାକୁ ନାଶ କରିଦେଉଥିଲା। ତାପରେ ଶମ୍ଭର ଶତଧାନ୍ତ ଗାନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସ ମାୟା ନିକ୍ଷେପ କଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣପୁତ୍ର ସବୁ ଦୂର କଲେ। ତାପରେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ମୁଣ୍ଡ ମେଘ ଭଳି କେଶ, କୁଣ୍ଡଳ ଓ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଉଠାଇ ଶମ୍ଭରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଦେହରୁ ସଜରେ କାଟିଦେଲେ। ଦେବତାମାନେ ଫୁଲ ବର୍ଷା କରି, ସ୍ତୁତି କଲେ। ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଦେବାଙ୍ଗନା ଭଳି ଆକାଶ ମାର୍ଗେ ନେଇ ଚାଲିଲେ। ସେ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଶତଶଃ ନାରୀମାନେ ଯେଉଁଠି ଥିଲେ, ସେଉଁଠି ପତ୍ନୀ ସହ ଆକାଶପଥରେ ମେଘ ଭିତରେ ବିଜୁଳି ଭଳି ପ୍ରବେଶ କଲେ।