ଏହି ଉପଖ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଆତ୍ମାର ଗଭୀର ତତ୍ତ୍ୱର ଉପଦେଶରୁ। ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଆତ୍ମା ପାଇଁ କେବେ ଯୋଗ ବା ବିୟୋଗ ନାହିଁ—ସେ ବସ୍ତୁ ଥାଉ କି ନ ଥାଉ, ଏହି ଭାବନା ମାତ୍ର ଦୃଷ୍ୟ ଦୃଷ୍ୟମାନ ସମ୍ପର୍କରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାହାର ଆଲୋକରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ରୂପ। ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେହପାଇଁ ଲାଗୁଥାଏ, କିନ୍ତୁ କେବେ ଆତ୍ମାପାଇଁ ନୁହେଁ—ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର କଳା କିମ୍ବା ଗ୍ରହଣ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେନାହିଁ। ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯେପରି ନିଜକୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁକୁ ଅନୁଭବ କରି, ତାହା ଅସତ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରିଥାଏ, ସେପରି ଅବିବେକୀ ଲୋକ ମିଥ୍ୟାକୁ ସତ୍ୟ ଭାବି ସଂସାରରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ। ଏହିପରି ଅବିଦ୍ୟା ଜନିତ ଶୋକକୁ ଦୂର କର, ଏବଂ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ନିଶ୍ଚିତ ହେଉ, ହେ ପବିତ୍ର ହସ୍ତୀ। ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ରମା, ଯାହା ସ୍ଳିମ୍ନ ନିତମ୍ବା, ତାଙ୍କର ଶୋକ ତ୍ୟାଗ କରି, ମନକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରୁକ୍ମୀ, ଯାହାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ପ୍ରାୟ ଶେଷ ହେଉଥିଲା, ଶକ୍ତି ଓ ତେଜ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଥିଲା, ସେ ନିଜ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକୃତି ଓ ବ୍ୟର୍ଥ ଆଶାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ସେ ନିଜ ବାସସ୍ଥାନ ପାଇଁ ବଡ଼ ଏକ ନଗର 'ଭୋଜକଟ' ନାମରେ ସ୍ଥାପନା କଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରତିହତ କରିବାକୁ ବା ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭଉଣୀଙ୍କୁ ବାଧା ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେନାହିଁ। ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ କୁଣ୍ଡିନା ପ୍ରବେଶ କରିବିନାହିଁ," ଏବଂ ରୋଷରେ ସେଠାରେ ରହିଲେ, କାରଣ ସେ ପ୍ରଭୁ ଓ ଭୀଷ୍ମକନନ୍ଦିନୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ସହିତ ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ। ତାପରେ, ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ନିୟମାନୁସାରେ ନଗରକୁ ନେଇ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ସହ ବିବାହ କଲେ। ଯଦୁନଗରର ଘରେ ଘରେ, କୃଷ୍ଣଭକ୍ତ ଲୋକମାନେ ଅଦ୍ଭୁତ ଉତ୍ସବ କରିଥିଲେ। ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ, ମୁକୁତା ଗଠିତ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଉପହାର ନେଇ ଆସିଥିଲେ। ଏହି ଯଦୁନଗର ଇନ୍ଦ୍ରଧ୍ୱଜ, ଅଦ୍ଭୁତ ମାଳା, ବସ୍ତ୍ର, ମଣିମୟ ଦ୍ୱାର, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିବା ଘଟ, ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ଦ୍ୱାରେ ଦ୍ୱାରେ ଶୁଭ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ରାସ୍ତାଗୁଡ଼ିକୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ମଦିରା ଜଳରେ ଛିଟାଯାଇଥିଲା। ଦ୍ୱାରେ ରାଜମନ୍ଦିର ପ୍ରିୟ ରାଜାମାନେ ଆଣିଥିବା ହାତୀ ଦଢ଼ାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଅନୁଶାସିତ କଦଳୀ ଓ ଗୁଆ ଗଛର ଶାରି ନଗରକୁ ଶୋଭା ଦେଇଥିଲା। କୁରୁ, ସୃଞ୍ଜୟ, କୈକୟ, ବିଦର୍ଭ, ଯଦୁ, କୁନ୍ତିମାନେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଏକାଠି ହୋଇ ଆନନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସରେ ଚାଲିଥିଲେ। ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରାଯିବାର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଓ ରାଜକୁମାରୀମାନେ ବିଶ୍ମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଦ୍ୱାରକାରେ, ହେ ରାଜନ୍, କୃଷ୍ଣ, ଶ୍ରୀରାମା ଓ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ଏକତ୍ରିକରଣ ଦେଖି ନାଗରିକମାନେ ଅସୀମ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇଥିଲେ। ଏହିପରେ ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ବାସୁଦେବଙ୍କ ଅଂଶ କାମଦେବ, ଯିଏ ଆଗରୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ପୁନି ଏହି ଦେହପାଇଁ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ ବୈଦର୍ଭୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, 'ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ। ଶମ୍ଭର, ମାୟାର ଅଧିପତି, ସେ ଶିଶୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଅପହରଣ କଲେ, ଏବଂ ଜାଣିଥିଲେ ଏହି ଶିଶୁ ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ, ତେଣୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ସମୁଦ୍ରରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ ଓ ଘରକୁ ଫେରି ଗଲେ। ଏକ ବଡ଼ ମାଛ ସେ ଶିଶୁକୁ ଗିଳିଗଲା। ପରେ ମାଛମାନେ ଏହି ମାଛକୁ ଧରି, ଉପହାର ବାବଦରେ ଶମ୍ଭରଙ୍କୁ ଦେଇଲେ। ରନ୍ଧନଶାଳାର ରନ୍ଧନୀମାନେ ଏହାକୁ କାଟିବାକୁ ନେଇଯିବାବେଳେ ଏହି ଶିଶୁକୁ ଦେଖି ମାୟାବତୀଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ। ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତିତ ମନକୁ ନାରଦ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ କଥା—ଶିଶୁର ମୂଳ ଓ କିପରି ମାଛ ଗରଭରେ ଆସିଥିଲେ—ବୁଝାଇଲେ। ସେ ଥିଲେ ସୂପ୍ରସିଦ୍ଧ କାମଦେବଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ରତି, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ପୁନଃଜନ୍ମ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଶମ୍ଭରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ରନ୍ଧନଶାଳାରେ ଥିବା ମାୟାବତୀ, ଏହି ଶିଶୁକୁ ନିଜ ପତି କାମ ଭାବି ଭଲପାଇଲେ। ସମୟ କ୍ଷିପ୍ର ଗତିରେ, କୃଷ୍ଣପୁତ୍ର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁବକ ହୋଇ ଉଦାସୀନା ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମନ ଚଞ୍ଚଳ କରିଥିଲେ। ରତି ତାଙ୍କ ପତି ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଲଜ୍ଜା ମିଶ୍ରିତ ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ, କାମିନୀ ଚାହାଣି ଓ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ନିକଟେ ଯାଇ ନିଜ ପ୍ରେମ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ମହିଳା, ତୁମର ମନ ମାତୃଭାବ ନୁହେଁ, ତୁମେ ମୋତେ ମା' ଭାବି ନୁହେଁ, ପ୍ରେମିକା ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରୁଛ।" ରତି କହିଲେ, "ତୁମେ ନାରାୟଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶମ୍ଭର ତୁମକୁ ଘରୁ ଅପହରଣ କରିଥିଲେ। ମୁଁ ତୁମର ନିୟୋଗ୍ୟ ପତ୍ନୀ ରତି, ତୁମେ କାମ। ଶମ୍ଭର ତୁମକୁ ଶିଶୁବେଳେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଇଥିଲେ, ଏକ ମାଛ ତୁମକୁ ଗିଳିଥିଲା, ତାହାର ପେଟୁଠାରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛ।" ସେ କହିଲେ, "ଏବେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ମାୟାବୀ ଶତ୍ରୁ ଶମ୍ଭରଙ୍କୁ ତୁମ ମାୟାଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ କର। ତୁମ ମାତା ତୁମ ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖିତ କୁରରୀ ପକ୍ଷୀ ପରି ବିଲାପ କରୁଛନ୍ତି।" ଏହିପରି କହି, ମାୟାବତୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାୟାବିଦ୍ୟା ଦେଇ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ମାୟାବି ଶକ୍ତି ନାଶ କରିବା ଅତିଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶମ୍ଭରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚେତାବନୀ ଦେଲେ। ଦୁର୍ବୋଧ୍ୟ ଉପାଲମ୍ବ ଶୁଣି ଶମ୍ଭର କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଗଦା ନେଇ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଧାଇଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ଗଦାକୁ ବଳେ ଘୁଞ୍ଚାଇ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହାର ଧ୍ୱନି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ତଡ଼ିତ ପଡିବା ପରି ମହାନ ହେଲା। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଗଦାକୁ କ୍ରୋଧରେ ଛାଡ଼ି, ଶତ୍ରୁଙ୍କର ଗଦାକୁ ପଛକୁ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ। ଶମ୍ଭର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ ଥିରୁ ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କଲେ। ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ମାୟାକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲା।