ଯେତେବେଳେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମୀପକୁ ଲୋକମାନେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ ରୁକ୍ମୀ ଏକ ଦୟନୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ପ୍ରାୟ ମୃତ୍ୟୁଶୟ୍ୟାରେ। ସେଠାରେ ବନ୍ଧା ଥିବା ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ଦେଖି, କୃପାମୟ ଭଗବାନ ସଙ୍କର୍ଷଣ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ଯେ କାମ କରିଛ, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ ଏବଂ ଲଜ୍ଜାଜନକ। ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଚୁଳି ଓ ଦାଢି କାଟିଦେବା, ଅପଙ୍ଗ କରିଦେବା କିମ୍ବା ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" "ଏହି ପୁଣ୍ୟବତୀ ମହିଳା ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କର ଏହି ଅବସ୍ଥା ପାଇଁ ଆମକୁ ଦୋଷ ଦେଉ ନାହିଁ। କାରଣ, ଜଣେ ନିଜ କର୍ମଫଳ ଅନୁସାରେ ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ। ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ମହାପାପ, ତେବେ ଯଦି ସେ ନିଜ ଦୋଷରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି, ତେବେ ପୁନି ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାର ଅର୍ଥ କ'ଣ?" "କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ନିୟମ, ଯାହା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଯେଉଁଠାରେ ଭାଇ ଭାଇଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହତ୍ୟା କରିପାରନ୍ତି, ଏହାଠାରୁ ଭୟଙ୍କର କିଛି ନାହିଁ। ରାଜ୍ୟ, ଭୂମି, ଧନ, ସ୍ତ୍ରୀ, ଅହଂକାର କିମ୍ବା ଶକ୍ତି ପାଇଁ, ଅନ୍ଧ ଅଭିମାନରେ ଲୋକେ ଏକାପରିକାରକୁ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ କରିଦିଅନ୍ତି।" "ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମର ନ୍ୟାୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି କଠୋର, ବିଶେଷକରି ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତିଙ୍କ ପ୍ରତି। ତୁମେ ସଦା ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଭଲକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ବୋଲି ଭାବ କର, ଯେପରି ତାଙ୍କୁ ଅଜ୍ଞାନୀ ଭାବି। ଦେବୀ ମାୟାର ପ୍ରଭାବରେ ଲୋକମାନେ ଦେହକୁ ନିଜ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି, କେହିଙ୍କୁ ବନ୍ଧୁ, କେହିଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁ, କେହିଙ୍କୁ ଉଦାସୀନ ଭାବନ୍ତି।" "ପ୍ରକୃତରେ ସମସ୍ତ ଦେହୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର ପରମାତ୍ମା ଅଛନ୍ତି, ଏହି ଆତ୍ମା ବିଭିନ୍ନ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ମୋହିତ ଲୋକେ ଏହାକୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ଯେପରି ଆଲୋକ କିମ୍ବା ଆକାଶ ଅଂଶ ରୂପେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ଶରୀର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ଥିବା, ପ୍ରକୃତି, ପ୍ରାଣ ଓ ଗୁଣର ମିଶ୍ରଣ, ଅଜ୍ଞାନରେ ଆତ୍ମା ଉପରେ ଆରୋପିତ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ଭୂଲି ଭୂଲି ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ରେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଏ।" "ପ୍ରକୃତ ଆତ୍ମା ପାଇଁ କେବେ ଏକତ୍ୱ କିମ୍ବା ବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ନାହିଁ, ଏସବୁ ଭାସନାମାନେ ମାନସିକ ମୋହ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥିତ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାହାର ଆଲୋକିତ ଆକୃତି। ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଶରୀରର, ଆତ୍ମାର କେବେ ନୁହେଁ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ରେଖା ପରିବର୍ତ୍ତନ ତାହାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ ନାହିଁ, ଗ୍ରହଣ ମଧ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ କିଛି କରେ ନାହିଁ।" "ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯେପରି ଅସତ୍ୟ ଜିନିଷ ଭୋଗ କରି ଲୋକ ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରେ, ଏହିପରି ଅଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଅସତ୍ୟକୁ ସତ୍ୟ ଭାବି ସଂସାରରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି। ଏହି ଅଜ୍ଞାନ ଜନିତ ଶୋକକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଦୂର କର, ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଟଳ ରୁହ, ହେ ପବିତ୍ର ହସିଥିବା।" ଏପରି ଭାବେ ଭଗବାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସୁନ୍ଦର କଟି ଥିବା ରାମା ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମନକୁ ସ୍ଥିର କଲେ। ଏଉଁଠି, ରୁକ୍ମୀଙ୍କ ଜୀବନଶକ୍ତି ପ୍ରାୟ ଶେଷ, ଶକ୍ତି ଓ ତେଜ ଦୁଇଁ ଭାଇ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ, ସେ ନିଜ ଅପଙ୍ଗ ଦେହ ଓ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଶା ଭାବି କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲେ। ପରେ ସେ ନିଜ ରହିବା ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ସହର 'ଭୋଜକଟ' ନାମେ ସ୍ଥାପନା କଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ନାହିଁ, ନାହିଁ ନିଜ ଛୋଟ ଭଉଣୀକୁ ବାଧା ଦେଲେ।" "ମୁଁ କୁଣ୍ଡିନାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି ନାହିଁ," ବୋଲି ସେ ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ ସେଠି ରହିଲେ, କାରଣ ସେ ଭଗବାନ ଓ ଭୀଷ୍ମକନନ୍ଦିନୀ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ। ଏଉଁଠି, ଯଥାବିଧି ନୀତିରେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ସହରକୁ ଆଣି, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ସହ ବିବାହ କଲେ। ଯଦୁ ସହରର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଉଥିବା ଭକ୍ତମାନେ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ କଲେ।" ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଖୁସିରେ ଚମକୁଥିବା ମଣି ଝୁମକା ପିନ୍ଧି, ନବ-ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଉପହାର ନେଇ ଆସିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଧ୍ୱଜ, ଅଦ୍ଭୁତ ମାଳା, ଅଳଙ୍କୃତ ବସ୍ତ୍ର, ମଣିମୟ ଦ୍ୱାର, ଏବଂ ମଙ୍ଗଳ ଆୟୋଜନରେ ଯଦୁ ସହର ଆଲୋକିତ ହେଇଯାଇଥିଲା—ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳଶ, ଧୂପ, ଦୀପ ନିଆଁ ଦ୍ୱାରେ ଦ୍ୱାରେ ରଖାଯାଇଥିଲା। ପରିଚ୍ଛନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧି ଜଳରେ ରାସ୍ତା ଛିଟାଯାଇଥିଲା, ଦ୍ୱାରେ ରାଜାମାନେ ପ୍ରେମରେ ଆଣିଥିବା ହାତୀ ଦଣ୍ଡାଇଥିଲେ, କଦଳୀ ଓ ଗୁଆ ଗଛ ଅନୁସାରେ ସହର ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା।" କୁରୁ, ସୃଞ୍ଜୟ, କୈକୟ, ବିଦର୍ଭ, ଯଦୁ ଓ କୁନ୍ତିମାନେ ସମସ୍ତେ ଏଠି ଏକାଠି ହୋଇ ଉଲ୍ଲାସରେ ଖୁସି ଅନୁଭବ କଲେ। ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ଅପହରଣ ଗାଥା ସବୁଠାରେ ଗାଉଥିବା, ରାଜାମାନେ ଓ ରାଜକୁମାରୀମାନେ ଏହା ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିଲେ। ଦ୍ୱାରକାରେ ନାଗରିକମାନେ ଦେଖିଲେ କୃଷ୍ଣ, ଶ୍ରୀର ସ୍ୱାମୀ, ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ରାମା ସହ ଏକତ୍ରିତ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତଙ୍କ ମନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଉପଜିଲା।" ଏହି ବେଳେ, ଶୁକଦେବ କହିଲେ: କାମଦେବ, ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଦହିଯାଇଥିଲେ, ସେ ଫେରି ଏହି ଜନ୍ମରେ ଭୂତଳରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଏବଂ ଏହି ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ସେ, ବୈଦର୍ଭୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କିଛି କମ୍ ନୁହେଁ।" ଶମ୍ଭର, ମାୟାବୀ ଦାନବ, ଏହି ଶିଶୁକୁ ଚିହ୍ନି, ତାଙ୍କୁ ଚୋରି କରି ନେଲେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ବୋଲି ଜାଣି ସମୁଦ୍ରରେ ଫେଙ୍କିଦେଲେ, ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏକ ବଡ଼ ମାଛ ଏହି ଶିଶୁକୁ ଗିଳିଗଲା, ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ ମାଛମାନେ ମାଛିଆଳାମାନେ ଜାଳରେ ଧରିଲେ।" ମାଛିଆଳାମାନେ ଏହି ବଡ଼ ମାଛକୁ ଶମ୍ଭରଙ୍କୁ ଉପହାର ଭାବେ ନେଇଗଲେ; ରସୋଇଆ ଏହାକୁ ଖୋଲିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଭିତରେ ଶିଶୁ ଦେଖି ମାୟାବତୀଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ। ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତିତ ମନକୁ ଦେଖି, ନାରଦ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ—ଏହି ଶିଶୁ କିଏ, କିପରି ମାଛର ପେଟରେ ଆସିଲେ।" ସେ ଥିଲେ ରତି, କାମଦେବଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପତ୍ନୀ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ନବଜନ୍ମ ପାଇଁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କ ଦେହ ପୂର୍ବରୁ ଦହିଯାଇଥିଲା। ଶମ୍ଭର ଦ୍ୱାରା ରସୋଇଘରରେ ନିଯୁକ୍ତ ମାୟାବତୀ, ଏହି ଶିଶୁକୁ କାମଦେବ ବୋଲି ଚିହ୍ନି, ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହ କଲେ।