ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ କଥା ସ୍ରୋତ: ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ଭାଇ ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ, ତାହା ଦେଖି ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତଃକରଣ ଆକୁଳ ହୋଇ ରୁକ୍ମିଣୀ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଶୁଖିଗଲା, ଗଳା ଅଟକିଗଲା, ତାଙ୍କର ସୁନା ହାର ଲୁହିଯାଉଥିଲା। ସେ ଦୂଃଖିତ ହୃଦୟରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଦକୁ ଧରି ଅନୁରୋଧ କଲେ, "ହେ ଯୋଗେଶ୍ୱର, ଅପାର, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବ, ଜଗତ୍ର ନାଥ, ମୋର ଭାଇକୁ ହତ୍ୟା କରିବେ ନାହିଁ, ହେ ମହାବାହୁ, ମଙ୍ଗଳକାରୀ!" ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ଏହି କ୍ଷମାଯାଚନା ଦେଖି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦୟାରେ ଦୟାଳୁ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାରୁ ବିରତ ହେଲେ। ତେବେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ଏକ ବସ୍ତ୍ରରେ ବାନ୍ଧି, ତାଙ୍କର କେଶ ଓ ଦାଢ଼ି କାଟି ତାଙ୍କୁ ବିକୃତ ଆକୃତି ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଯଦୁବୀରମାନେ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ହାରାଇଦେଲେ, ଯେପରି ହାତୀମାନେ ପଦ୍ମପୁଣ୍ଡରେ ଚାଲିଯିବା ପରି। ପରେ, ସେମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି ଦେଖିଲେ ଯେ, ରୁକ୍ମୀ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ପ୍ରାୟ ମୃତ୍ୟୁଶୟାୟ ଅବସ୍ଥାରେ। ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଖି ଦୟାମୟ ସଙ୍କର୍ଷଣ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କଲେ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ: "ତୁମେ ଯାହା କରିଛ, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ ଏବଂ ଲଜ୍ଜାସ୍ପଦ। କିଏଁକି ଏକ ବନ୍ଧୁଙ୍କର କେଶ ଓ ଦାଢ଼ି କାଟି, ବିକୃତ କରିବା କିମ୍ବା ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ଧର୍ମନୀଷ୍ଠା ନାରୀ ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଆମକୁ ଦୋଷ ଦେବେ ନାହିଁ, କାରଣ ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ସୁଖ-ଦୁଃଖ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣଙ୍କର କର୍ମଫଳ। ନିଜ ଦୋଷରେ ଯଦି କିଏ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ତେବେ ପୁଣି ତାଙ୍କୁ ମାରିବାର ଅର୍ଥ ନାହିଁ। କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ନୀତି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ—ଏଠାରେ ଭାଇ ଭାଇକୁ ମାରିପାରେ, ଏଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ସାମ୍ରାଜ୍ୟ, ଭୂମି, ଧନ, ନାରୀ, ଅଭିମାନ କିମ୍ବା ଶକ୍ତି ପାଇଁ, ଅନ୍ଧ ଅହଂକାରରେ, ସେମାନେ ନିଜ ବନ୍ଧୁକୁ ମଧ୍ୟ ନାଷ୍ଟ କରିଦିଅନ୍ତି। ତୁମର ନ୍ୟାୟ ଦୃଢ଼, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସବୁ ସ୍ଥାନରେ ମିତ୍ରଙ୍କ ଭଲକୁ ସବୁଙ୍କ ଭଲ ଭାବିବା ପ୍ରବୃତ୍ତି ରଖ, ଯେପରି ଅନ୍ୟେ ଅବିଜ୍ଞ ହେବା ପରି। ଦେବୀୟ ମାୟାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, କେହିକୁ ମିତ୍ର, କେହିକୁ ଶତ୍ରୁ, କେହିକୁ ଉଦାସୀନ ଭାବି ଦେଖନ୍ତି। ଏହି ଜଗତରେ ଏକମାତ୍ର ପରମାତ୍ମା ଅଛନ୍ତି, ତିନି ବିଭିନ୍ନ ନୁହେଁ, ଯେପରି ଆଲୋକ କିମ୍ବା ଆକାଶ ଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ଦେହ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ଥିବା, ପଞ୍ଚଭୂତ, ପ୍ରାଣ ଓ ଗୁଣରୁ ଗଠିତ, ଅବିଦ୍ୟାରେ ଆତ୍ମା ଉପରେ ଆରୋପିତ, ଏହି ଦେହ ଆତ୍ମାକୁ ସଂସାରରେ ଘୁଞ୍ଚାଏ। ସତ୍ୟ ଆତ୍ମାର କେହି ସହିତ ଯୋଗ କିମ୍ବା ବିଯୋଗ ନାହିଁ, ଏହି ଭାବନା ମାତ୍ର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାହାର ପ୍ରଭା। ଜନ୍ମ ଓ ପରିଣାମ ଦେହ ପାଇଁ, କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମା ପାଇଁ କେବେ ନୁହେଁ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମାର କଳା ବଦଳି ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ କିଛି ହୁଏ ନାହିଁ। ସ୍ୱପ୍ନରେ ନିଜକୁ ଓ ବସ୍ତୁକୁ ଅନୁଭବ କରିବାପରି, ଅବିଜ୍ଞ ଲୋକ ଅସତ୍ୟକୁ ସତ୍ୟ ଭାବି ସଂସାରରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏହିଠାରୁ ଅବିଦ୍ୟାଜନିତ ଦୁଃଖକୁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଦୂର କର, ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଅ, ହେ ସୁନ୍ଦର ହସନ୍ତି। ଭଗବାନଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଶ୍ରୀବଳରାମ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିଦେଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଶାନ୍ତ ହେଲା। ମାନ, ଶକ୍ତି ଓ ତେଜ ହରାଇ ରୁକ୍ମୀ ନିଜ ବିକୃତ ଆକୃତି ଓ ଅସଫଳ ଆଶାକୁ ମନେ ପକାଇଲେ। ସେ ନିଜ ପାଇଁ ବଡ଼ ଏକ ନଗର 'ଭୋଜକଟ' ନାମେ ସ୍ଥାପନା କଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରତିଶୋଧ କିମ୍ବା ନିଜ ଭଉଣୀକୁ ବାଧା ଦେଲେ ନାହିଁ। ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ କୁଣ୍ଡିନାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି ନାହିଁ," ଏବଂ ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ ସେଠାରେ ରହିଲେ। ଶେଷରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଆଦର ପୂର୍ବକ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ନଗରକୁ ନେଇ ଏବଂ ବିଧିମତ ଭାବରେ ବିବାହ କଲେ। ଯଦୁନଗରୀର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ମହାଉତ୍ସବ ପାଳନ କଲେ। ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ରତ୍ନ ଝୁମକା ପିନ୍ଧି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଉପହାର ନେଇ ଆସିଲେ। ଯଦୁମହାନଗରୀ ଇନ୍ଦ୍ରଧ୍ୱଜ, ଚମତ୍କାର ମାଳା, ବସ୍ତ୍ର, ମଣିମୟ ଦ୍ୱାର, ଶୁଭ ଆଲୋକ, ପାଣିପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟ, ଧୂପ ଓ ଦୀପରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା। ସେଠାର ରାସ୍ତା ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଭିଜିଥିଲା, ଦ୍ୱାରରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ହାତୀ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇଥିଲେ, କଦଳି ଓ ଗୁଆ ଗଛର ଶାରି ରହିଥିଲା। କୁରୁ, ସୃଞ୍ଜୟ, କୈକୟ, ବିଦର୍ଭ, ଯଦୁ ଓ କୁନ୍ତିମାନେ ଏଠାରେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ଆନନ୍ଦ ମନାଇଲେ। ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ଅପହରଣର କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଓ ରାଜକୁମାରୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ଦ୍ୱାରକାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ସଂଯୋଗ ଦେଖି ନାଗରିକମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏହିପରେ, ଶୁକଦେବ କହିଲେ — କାମଦେବ, ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ଏବେ ଭାଗବତ୍ ସ୍ୱରୂପେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ, ବିଦର୍ଭୀ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଶମ୍ଭର, ମାୟାର ଅଧିପତି, ଏହି ଶିଶୁକୁ ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଭାବି ଅପହରଣ କରି, ସମୁଦ୍ରରେ ଫିଙ୍କିଦେଲେ। ଏକ ବଡ଼ ମାଛ ଏହି ଶିଶୁକୁ ଗିଳିଗଲା, ତାପରେ ମାଛମାନେ ଧରିଯିବା ସମୟରେ ଏହି ମାଛ ଧରାପଡ଼ିଲା। ମାଛମାନେ ଏହି ମାଛକୁ ଶମ୍ଭରଙ୍କୁ ଉପହାର ଭାବେ ଦେଲେ, ରାନ୍ଧୁଆମାନେ ଏହାକୁ ରାନ୍ଧିବା ପାଇଁ ରସୋଇଘରକୁ ନେଲେ। ମାଛ ଫାଟିବା ସମୟରେ ଗୋଟିଏ ଶିଶୁ ଦେଖି ସେମାନେ ମାୟାବତୀଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ। ନାରଦ ତାଙ୍କୁ ସବୁ କଥା କହିଲେ—ଏହି ଶିଶୁ କିଏ, କିପରି ମାଛ ଗଭରେ ଆସିଲେ। ମାୟାବତୀ କାମଦେବଙ୍କ ପତ୍ନୀ ରତି, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ପୁନଃଜନ୍ମ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଶମ୍ଭରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ରସୋଇଘରରେ ଥିବା ମାୟାବତୀ ଶିଶୁକୁ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପତି ଭାବିଲେ ଏବଂ ଅନୁରାଗ ଦେଖାଇଲେ। ଏହିପରି, କୃଷ୍ଣପୁତ୍ର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶୀଘ୍ର ଯୁବା ହେଲେ, ଯାହାକୁ ଦେଖି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମନ ହରାଇଦେଲେ।