ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ ଏକ ଦିନ ରୁକ୍ମି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ନେଇ, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ କହିଲେ—“ଆଜି ମୁଁ ମୋର ଭଣ୍ଡା ଭାଇ ଗୋପାଳକ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଅହଙ୍କାରକୁ ଭଙ୍ଗ କରିବି, ଯିଏ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୋର ଭଉଣୀକୁ ନେଇ ଚାଲିଛି।” ଏପରି ଅଭିମାନରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ବୁଝିପାରିନଥିବା ରୁକ୍ମି, ଏକ ରଥରେ ଆସି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଚାଲେଞ୍ଜ କରି କହିଲେ—“ଥମ! ଥମ!” ସେ ନିଜ ବଳିଷ୍ଠ ଧନୁଷ୍ୟ ଉଠାଇ, ତିନିଟି ବାଣ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଲଗାଇ କହିଲେ—“ଏକ କ୍ଷଣ ରୁକ, ଯଦୁବଂଶର ଅପମାନ!” ରୁକ୍ମି ଆଉ କହିଲେ—“ତୁମେ କେଉଁଠି ଯାଉଛ, ମୋର ଭଉଣୀକୁ ଚୋରି କରି, ଏକ ଶ୍ୟାଳ ଭଳି ଯଜ୍ଞର ଅନ୍ନ ଚୋରି କରିଛ? ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ଅହଙ୍କାର ଭଙ୍ଗ କରିବି, ଚତୁର ଯୁଦ୍ଧା!” ସେ ଆଉ କହିଲେ—“ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ମୋତେ ବାଣ ଦେଇ ଭୂମିରେ ପତିତ କରିନଥିବ, ମୋ ଭଉଣୀକୁ ଛାଡିଦିଅ!” କୃଷ୍ଣ ହସି, ରୁକ୍ମିଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ଭଙ୍ଗ କରି, ଛଅଟି ବାଣ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଭେଦିଲେ। ଚାରିଟି ଘୋଡାକୁ ଆଠଟି ବାଣ, ରଥୀକୁ ଦୁଇଟି, ଝଣ୍ଡାକୁ ତିନିଟି ବାଣ ଦେଇ ମାରିଦେଲେ। ରୁକ୍ମି ଆଉ ଏକ ଧନୁଷ୍ୟ ନେଇ, ପାଞ୍ଚଟି ବାଣ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ। ଏପରି ବାଣବର୍ଷା ଦେଖି, ଅଚ୍ୟୁତ କୃଷ୍ଣ ରୁକ୍ମିଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଖଣ୍ଡି ଦେଲେ; ରୁକ୍ମି ଆଉ ଏକ ଧନୁଷ୍ୟ ନେଲେ, କିନ୍ତୁ ଅବିନାଶୀ କୃଷ୍ଣ ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ। ରୁକ୍ମି ଯେ କୁହାଁସି ଅସ୍ତ୍ର—ଗଦା, ବଣ, ତ୍ରିଶୂଳ, ଢାଲ, କଟାର, ଜାଭେଲିନ, ଟୋମାରା—ହାରି ତାହାକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ ହରି। ତାପରେ, ରଥରୁ ଉତରି, ତଳୱାର ହାତରେ ନେଇ, ରୁକ୍ମି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ଅଭିପ୍ରାୟରେ ଆଗେଇଲେ, ଏକ ପ୍ରଜାପତି ଭଳି ଅଗ୍ନିକୁ ଧାଉଥିବା। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ତଳୱାର ଓ ଢାଲକୁ ବାଣ ଦେଇ ଖଣ୍ଡିଦେଲେ; ତାପରେ ନିଜ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ରୁକ୍ମିଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଭୟରେ ଭରିତ ରୁକ୍ମିଣୀ, ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ି, ବିଷାଦରେ କହିଲେ—“ଯୋଗେଶ୍ୱର, ଅପରିମିତ, ଦେବଦେବ, ଜଗତ୍ନାଥ! ମୋର ଭାଇକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ମହାବଳୀ, ଶୁଭଦାୟକ!” ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଭୟରେ କମ୍ପିତ ରୁକ୍ମିଣୀ, ମୁହଁ ଶୁଷ୍କ, କଣ୍ଠ ଅଟକିଯାଇଥିଲା, ମଣିମୟ ହାର ଭୟରେ ଖସିଯାଉଥିଲା, ପାଦଗୁଡିକୁ ଧରି ଆଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; କୃଷ୍ଣ ଦୟାବନ୍ଧା ହୋଇ, ମାରିବାରୁ ବିରତ ହେଲେ। କୃଷ୍ଣ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରୁକ୍ମିଙ୍କୁ ଚାଦରରେ ବାନ୍ଧି, ଶିର ଓ ଦାଡ଼ି କାଟି, ତାଙ୍କୁ ବିକୃତ ରୂପ କରିଦେଲେ; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଯଦୁବୀରମାନେ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ହାତୀମାନେ ପଦ୍ମପୋଖରୀକୁ ଉଠାଇ ଚାଲିଥିବା ଭଳି ଭଗାଇଦେଲେ। ଯଦୁବୀରମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମିଳି, ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ରୁକ୍ମିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ମୃତ୍ୟୁସମ ଅବସ୍ଥାରେ; ବାନ୍ଧା ଦେଖି, ଦୟାମୟ ସଂକର୍ଷଣ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ଯାହା କଲା, ଆମ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ ଏବଂ ଲଜ୍ଜାଜନକ: ଶିର ଓ ଦାଡ଼ି କାଟି, ବିକୃତ କରିବା କିମ୍ବା ମାରିବା ଏକ ବନ୍ଧୁକୁ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ଧର୍ମାତ୍ମା ନାରୀ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ବିକୃତି ପାଇଁ ଆମକୁ ଦୋଷ ଦେଉନାହିଁ; କାରଣ ଆନ୍ୟ କେହି ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଦେଇନଥିବା—ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗିଥାନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧୁ ହତ୍ୟା ମହାପାପ, ଏହି ଅପରାଧରେ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଦୁଃଖ ହେଲା, ତେଣୁ ପୁନଃ ମାରିବାର ଅର୍ଥ କ’ଣ?” “ଏହି ହେଉଛି କ୍ଷତ୍ରିୟର ନିୟମ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ: ଏକ ଭାଇ ଭାଇକୁ ମାରିପାରିବ, ଏହାଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ରାଜ୍ୟ, ଭୂମି, ଧନ, ନାରୀ, ଅହଙ୍କାର, ଶକ୍ତି ପାଇଁ, ଅଭିମାନରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ସେମାନେ ନିଜ ଜନକୁ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତି। ତୁମର ନିର୍ଣ୍ଣୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପାଇଁ କଠୋର, ବିକୃତ ହୃଦୟ ଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ; କାରଣ ତୁମେ ସମ୍ପ୍ରତି ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲକୁ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ଭଲ ବୋଲି ଭାବ କର, ତାଙ୍କୁ ଅଜ୍ଞ ଭାବି। ଦେବୀ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଶରୀରକୁ ନିଜ ବୋଲି ଭାବି, କିଏ ବନ୍ଧୁ, କିଏ ଶତ୍ରୁ, କିଏ ଉଦାସୀନ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି। ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମା ସମସ୍ତ ଶରୀରଧାରୀ ପାଇଁ ଅଛି; ଏହା ଅନେକ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଭ୍ରମିତ ଲୋକ ଏହାକୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବିଥାନ୍ତି—ଆଲୋକ କିମ୍ବା ଆକାଶ ଭଳି ଭାଗ ଭାଗ ପରି ଦେଖାଯାଏ।" "ଏହି ଶରୀର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ଥିବା, ମୂଳ୍ୟ, ପ୍ରାଣ ଓ ଗୁଣର ମିଶ୍ରଣ; ଅଜ୍ଞାନରେ ଆତ୍ମାରେ ଗଠିତ, ଏହା ଜୀବକୁ ସଂସାରରେ ଭୂମିକା କରାଏ। ଏହି ଆତ୍ମା ପାଇଁ, ଅନ୍ୟ ସହିତ ଯୋଗ କିମ୍ବା ବିୟୋଗ ନାହିଁ; ଏହି ଭାବ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଯୋଗରୁ ଉପଜେ—ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାହାର ପ୍ରକାଶିତ ଆକୃତି ଭଳି। ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ରୂପାନ୍ତର ଶରୀରର, ଆତ୍ମାର କଦାପି ନୁହେଁ—ଚନ୍ଦ୍ରର ଅଂଶ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେନାହିଁ, ଗ୍ରହଣ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ନୁହେଁ।" "ସ୍ୱପ୍ନରେ ନିଜକୁ ଓ ବସ୍ତୁକୁ ଦେଖି, ତାହାର ଫଳ ଭୋଗି, ଅସତ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭଳି ଅଜ୍ଞ ଲୋକ ସଂସାରରେ ଅସତ୍ୟକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଭାବି ଭୋଗ କରେ। ତେଣୁ, ଏହି ଅଜ୍ଞାନ ଜନିତ ବିଷାଦକୁ ଦୂର କର, ଯାହା ଆତ୍ମାକୁ ଶୁଷ୍କ ଓ ଭ୍ରମିତ କରେ; ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନିଶ୍ଚିତ ହେଉ, ଶୁଭ୍ର ହସ ଥିବା କୃଷ୍ଣ!" ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏପରି ରାମଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରୁକ୍ମିଣୀ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି, ନିଜ ମନକୁ ନିଶ୍ଚିତ କଲେ। ରୁକ୍ମିଙ୍କ ପ୍ରାଣ ଅନ୍ତିମ ଅବସ୍ଥାରେ, ଶକ୍ତି ଓ ତେଜ ନଶ୍ଟ, ତାଙ୍କ ବିକୃତ ରୂପ ଓ ମୂଢ଼ ଅଭିମାନକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ଏହି ଶକ୍ତି ହାରି, ରୁକ୍ମି ନିଜ ନିବାସ ପାଇଁ ‘ଭୋଜକଟ’ ନାମର ଏକ ବଡ଼ ସହର ସ୍ଥାପନ କଲେ, ଦୁଷ୍ଟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କିମ୍ବା ନିଜ ଭଉଣୀକୁ ବାଧା ଦେଲେନାହିଁ। ସେ କହିଲେ—“ମୁଁ କୁଣ୍ଡିନାକୁ ଯିବିନାହିଁ”—ଏଭଳି ରାଗରେ, ପ୍ରଭୁ ଓ ଭୀଷ୍ମକ ତନୟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ସହିତ ତିଁଠାରେ ରହିଲେ। କୃଷ୍ଣ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ନଗରକୁ ଆଣି, ବିବାହ କଲେ; ଯଦୁସହରର ଏକ ଏକ ଘରରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତି ଦେଇ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ଲାଗିଗଲା।