ରୁକ୍ମୀ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ନେଇଯିବାରେ ଭୟଙ୍କର ରିଷ୍ଟି ହୋଇ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଶୁଣିବାରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ବଡ଼ ଭୁଜା ଅନ୍ୟମନା ହେଇ, ଧନୁଷ୍ ହାତରେ ଏକ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ। ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରି ରୁକ୍ମିଣୀକୁ ଫେରାଇ ନେଇଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁଣ୍ଡିନା ରାଜ୍ୟକୁ ମୁଁ ପ୍ରବେଶ କରିବିନାହିଁ। ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।" ଏପରେ ରୁକ୍ମୀ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ରଥୀକୁ ଦେଶିଲେ, "ଘୋଡ଼ାକୁ ଦ୍ରୁତ ଚଳାଅ! ମୁଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି!" ସେ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ, "ଆଜି ମୁଁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଗୋପାଳକର ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରିଦେବି, ଯିଏ ମୋ ଭଉଣୀକୁ ବଳପୂର୍ବକ ନେଇଯାଇଛି।" ଏଭଳି ଅଭିମାନ କରି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞାନ ରୁକ୍ମୀ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରି "ରୁକ! ରୁକ!" କହି ଏକମାତ୍ର ରଥରେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ୍ ଟାଣି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ତିନିଟି ବାଣ ମାରି, "ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରୁକ, ଯଦୁ ବଂଶର ଅପମାନ!" କହିଲେ। "ତୁମେ କେଉଁଠି ଯାଉଛ, ମୋ ଭଉଣୀକୁ ଚୋରି କରି ଯେଉଁଠି ଶ୍ୱାନ ହୋଇ ଯଜ୍ଞ ଭୋଗ ଚୋରି କରିଥାଏ? ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରିଦେବି, ଚତୁର ଧୂର୍ତ୍ତ ଯୋଧା!" "ତୁମେ ମୋତେ ବାଣରେ ମାରି ମୁଁ ଚିଉଁ ପଡ଼ିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବୃତିକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ!" ରୁକ୍ମୀ ଏଭଳି କହିଥିବାବେଳେ, କୃଷ୍ଣ ସ୍ମିତ ହସି ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ ଭଙ୍ଗ କରି ରୁକ୍ମୀକୁ ଛଅଟି ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କରିଦେଲେ। ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଠଟି ବାଣ, ରଥୀକୁ ଦୁଇଟି, ପତାକାକୁ ତିନିଟି ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କରିଦେଲେ; ଏକ ନୂତନ ଧନୁଷ୍ ନେଇ ରୁକ୍ମୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ଘାୟଲ କଲେ। ଏହି ବାଣ ବର୍ଷାରେ ଆଚ୍ୟୁତ, ରୁକ୍ମୀଙ୍କର ଧନୁଷ୍ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ; ରୁକ୍ମୀ ଆଉ ଏକ ଧନୁଷ୍ ନେଲେ, କିନ୍ତୁ ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ। ରୁକ୍ମୀ ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ନେଲେ—ଗଦା, ବଣ, ତ୍ରିଶୂଳ, ଢାଲ ଓ ତଳୱାର, ଶୁଳ, ତୋମରା—ହରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସବୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ତାପରେ ରୁକ୍ମୀ ରଥରୁ ଲାଫି ପଡ଼ି, ତଳୱାର ହାତରେ ରୋଷରେ ମୃତ୍ୟୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ତିପି ଆଗକୁ ଆସିଲେ, ମନ୍ଦିର ପ୍ରତି ଶିଶୁର ଭଳି। ରୁକ୍ମୀ ତଳୱାର ଓ ଢାଲ ନେଇ ଆଗକୁ ଆସିଲେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ବାଣରେ ତଳୱାର ଓ ଢାଲକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ; ତାପରେ ନିଜ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଟାଣି ରୁକ୍ମୀକୁ ମାରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରୁକ୍ମିଣୀ ଭୟରେ ଆତି ଅଶାନ୍ତି ହୋଇ, ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ି ଦୟା ମାଗିଲେ। ଅତି ଭୟ ଓ ବିଷାଦରେ ତାଙ୍କର ଦେହ କପି, ମୁହଁ ଶୁଖି ଗଲା, କଣ୍ଠ ଅଟକି ଗଲା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହାର ଅସ୍ଥିର ହେଲା; ସେ ପତିଙ୍କ ପାଦ ଧରି ଦୟା ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଶ୍ରୀ ରୁକ୍ମିଣୀ କହିଲେ, "ଯୋଗେଶ୍ୱର, ଅପାର, ଦେବଦେବ, ଜଗତ୍ ସ୍ୱାମୀ, ତୁମେ ମୋ ଭାଇକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମଙ୍ଗଳଦାତା!" ଶୁକଦେବ କହିଲେ, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ଦେହ କପି, ମୁହଁ ଶୁଖି, ହାର ଖସି ଯାଉଥିଲା; ତାଙ୍କର ଅନୁରୋଧରେ, କୃଷ୍ଣ ଦୟାରେ ମାରିବାରୁ ବିରତ ହେଲେ। ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ବାସରେ ବାନ୍ଧି, ଚୁଳ ଓ ଦାଢ଼ି କାଟି ତାଙ୍କୁ ବିକୃତ କରିଦେଲେ; ଏହି ସମୟରେ ଯଦୁବୀରମାନେ ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ହାତୀର ପଦମାଳା ଭଳି ଚାପି ଦେଲେ। ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଆସି, ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଅନ୍ୟମନା ହୋଇ ବାନ୍ଧି ରହିଥିବା ଦେଖି, ଦୟାମୟ ସଂକର୍ଷଣ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଯାହା କରିଛ, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ ଓ ଲଜ୍ଜାଜନକ: ଚୁଳ ଓ ଦାଢ଼ି କାଟି, ବିକୃତ କରିବା କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" "ଏହି ଧର୍ମପାତ୍ରା ନାରୀ ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କ ବିକୃତି ପାଇଁ ଆମକୁ ଦୋଷ ଦେଉନାହିଁ; କାରଣ, ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ନିଜେ ଭୋଗ କରେ।" "ଜନ୍ମଜାତ ବନ୍ଧୁ ମାରିବା ବଡ଼ ପାପ, ତଥାପି ବନ୍ଧୁକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯଦି ସେ ନିଜ ଅପରାଧରେ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି, ତେବେ ପୁନଃ ମାରିବାର ଅର୍ଥ କ'ଣ?" "ଏହି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ନିୟମ: ଭାଇ ଭାଇକୁ ମାରିବା ସମ୍ଭବ, ଏହାଠୁ ଭୟଙ୍କର କିଛି ନାହିଁ।" "ରାଜ୍ୟ, ଭୂମି, ଧନ, ନାରୀ, ଅଭିମାନ କିମ୍ବା ଶକ୍ତି ପାଇଁ, ଅହଂକାରରେ ଅନ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ନିଜ ବନ୍ଧୁକୁ ମଧ୍ୟ।" "ତୁମର ନ୍ୟାୟ ସବୁ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ କଠୋର, କୃଷ୍ଣ, ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟରେ; କାରଣ, ତୁମେ ସାଙ୍ଗମାନେ ପାଇଁ ନିଜର ଭଲକୁ ସବୁର ଭଲ ଭାବିବା।" "ମାୟାର ଦୈବୀ ଶକ୍ତିରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଭ୍ରମରେ ଆସନ୍ତି; ଶରୀର ସହିତ ନିଜକୁ ଏକତ୍ୱ କରି କେଉଁଠି ବନ୍ଧୁ, କେଉଁଠି ଶତ୍ରୁ, କେଉଁଠି ଉଦାସୀନ ଭାବନ୍ତି।" "ସବୁ ଦେହୀ ପାଇଁ ଏକ ମାତ୍ର ପରମ ଆତ୍ମା; ଏହା ବହୁ ନୁହେଁ, ଭ୍ରମିତ ମନେ ଭଳି ଦେଖନ୍ତି—ଯେପରି ଆଲୋକ କିମ୍ବା ଆକାଶ ଭାଗ ଭାଗ ଦେଖାଯାଏ।" "ଏହି ଦେହ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ରହିଥିବା, ପଦାର୍ଥ, ପ୍ରାଣ ଓ ଗୁଣରେ ଗଠିତ; ଅବିଦ୍ୟାରେ ଆତ୍ମା ଉପରେ ଏହା ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ଦେହୀକୁ ଭୌତିକ ଜଗତରେ ଭ୍ରମଣ କରାଏ।" "ସତ୍ୟ ଆତ୍ମା ପାଇଁ, ଅନ୍ୟ ସହିତ ଏକତ୍ୱ କିମ୍ବା ବିଚ୍ଛେଦ ନାହିଁ, ଯଦି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅଛି କିମ୍ବା ନାହିଁ; ଏହି ଭାବ ଦୃଶ୍ୟ ଯୋଗୁ ଉପଜେ—ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାହାର ବିକ୍ରିୟା ଭଳି।" "ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେହର, ଆତ୍ମାର କେବେ ନୁହେଁ—ଏପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଦୃଶ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେନାହିଁ, ଗ୍ରହଣ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ କ୍ଷତି କରେନାହିଁ।" "ସ୍ୱପ୍ନରେ ଜଣେ ନିଜକୁ ଓ ବସ୍ତୁକୁ ଅନୁଭବ କରେ, ତାହା ଅସତ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରେ; ଏପରି ଅଜ୍ଞାନୀ ଜଣେ ଅସତ୍ୟକୁ ସତ୍ୟ ଭାବି ଭୌତିକ ଜୀବନରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।" "ଏହି ଅଜ୍ଞାନ ଜନିତ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କର, ଯାହା ଆତ୍ମାକୁ ଶୁଖାଏ ଓ ବିକଳ କରେ; ଏକ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଉ, ଶୁଭ୍ର ହସି ଯୁକ୍ତ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏଭଳି ରାମ ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶ ପାଇ ରୁକ୍ମିଣୀ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି, ଜ୍ଞାନରେ ଚିତ୍ତ ନିର୍ବିକଳ କଲେ।