ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ— ଏଭଳି ଭାବେ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇ ଚେଦିର ରାଜା ସେଠାରୁ ନିଜ ସହଚରମାନେ ସହିତ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ । ଅନ୍ୟ ଯେଉଁ ରାଜାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ବଞ୍ଚିଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ନଗରକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ । କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମୀ ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଏଭଳି ରାକ୍ଷସ ବିଧିରେ ବିବାହ ହେବା ଅସହ୍ୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ । ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଘୃଣା କରୁଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ସହିତ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଛପଛ ଚାଲିଲେ । ଏହି ରାଗ ଓ ଆକ୍ରୋଶରେ ରୁକ୍ମୀ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନିଜ ବଡ଼ ବଡ଼ ହାତ କମ୍ପିତ କରୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ଧନୁଷ ଧରି ଏକ ଦୃଢ଼ ଶପଥ ନେଲେ— "ମୁଁ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ୍ୟା କରି ମୋ ଭଉଣୀକୁ ଫେରାଇ ନେବି ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁଣ୍ଡିନାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି ନାହିଁ । ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି ।" ଏହିପରି କହି, ସେ ତୁରନ୍ତ ରଥାରୋହଣ କରି ନିଜ ସାରଥିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଘୋଡ଼ା ଚଲାଅ, ମୁଁ କୃଷ୍ଣ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି !" ଏବଂ ଗର୍ବରେ ଦ୍ରୁତ ଧାଉଥିବା ରୁକ୍ମୀ କହିଲେ, "ଆଜି ମୁଁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣଦ୍ୱାରା ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଗୋପାଳକର ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ କରିଦେବି, ଯିଏ ମୋ ଭଉଣୀକୁ ଝୋରି ନେଇଛି ।" ଏଭଳି ଅବିଜ୍ଞାନେ ଗର୍ବ କରୁଥିବା ରୁକ୍ମୀ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମହିମା ଅଜ୍ଞାତ ଥିବାରୁ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରି "ଥମ୍, ଥମ୍ !" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି ଏକ ମାତ୍ର ରଥରେ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲେ । ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ ତାଣି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ତିନିଟି ବାଣ ମାଡ଼ି ଉପହାସ କରି କହିଲେ, "ଏ ଯାଦବକୁଳର କଳଙ୍କ, ଏଠାରୁ କେଉଁଠି ଯାଉଛ, ମୋ ଭଉଣୀକୁ ଚୋରି କରି ନେଇଯିବା ପ୍ରାୟ ଶୃଙ୍ଗାଳ ପରି ହୋଇଛ । ଆଜି ତୋର ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ କରିଦେବି ।" "ତୁମେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋତେ ବାଣ ମାଡ଼ି ଭୂମିରେ ପଡ଼ାଇନାହ, ତୁମେ ମୋ ଭଉଣୀକୁ ଛାଡ଼ ।" ଏହି କଥାରେ କୃଷ୍ଣ ହସିଲେ, ତାଙ୍କ ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗ କରି ରୁକ୍ମୀକୁ ଛଅଟି ବାଣ ମାଡ଼ିଲେ । ପରେ ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଠଟି ବାଣ, ସାରଥିକୁ ଦୁଇଟି, ଧ୍ୱଜକୁ ତିନିଟି ବାଣ ମାଡ଼ିଲେ । ରୁକ୍ମୀ ଆଉ ଏକ ଧନୁଷ ନେଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣ ମାଡ଼ି ଆହତ କଲେ । ତାଙ୍କ ବାଣବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ୟୁତ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁ ରୁକ୍ମୀଙ୍କ ଧନୁଷ କୁଣ୍ଡ କରିଦେଲେ । ରୁକ୍ମୀ ପୁନି ଅନ୍ୟ ଧନୁଷ ନେଲେ, ହରି ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ଛେଦ କରିଦେଲେ । ଯେଉଁ ଶସ୍ତ୍ର ରୁକ୍ମୀ ନେଲେ— ଗଦା, ଶୂଳ, ତ୍ରିଶୂଳ, ଢାଲ ଓ ତଳୱାର, ଶକ୍ତି, ତୋମରା— ସବୁକୁ ହରି ଛେଦ କରିଦେଲେ । ଏଉଁ ଦେଖି, ରୁକ୍ମୀ ରଥରୁ ତଳକୁ ଝାପି, ତଳୱାର ହାତରେ ନେଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ପତଙ୍ଗ ପରି ଧାଇଲେ । ସେ ଯେତେବେଳେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ତଳୱାର ଓ ଢାଲକୁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ । ଏବଂ ନିଜ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଉଠାଇ ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରୁକ୍ମିଣୀ ଭୟରେ ବିହ୍ବଳ ହୋଇ ପତିଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ି ଦୁଃଖରେ କହିଲେ— "ହେ ଯୋଗେଶ୍ୱର, ଅପରିମିତ, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଜଗତରେଶ୍ୱର ! ମୋ ଭଉଣୀ ଭାଇକୁ ହତ୍ୟା କରିବେ ନାହିଁ, ହେ ମହାବାହୁ, ମଙ୍ଗଳଦାୟକ ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ— ଭୟରେ ତାଙ୍କ ଦେହ କମ୍ପିତ, ମୁହଁ ଶୁଷ୍କ, ଗଳା ଅଟକିଯାଇଛି, ଗୋଲାପି ହାର ଭୟରେ ଖସିଯାଉଛି, ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚରଣକୁ ଧରି ଦୟା ଭିନ୍ନ କରିଦେଲେ । ଏହା ଦେଖି କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଉପରେ କୃପା କରି ହତ୍ୟା ରୁକିଗଲେ । କୃଷ୍ଣ ତା ଦୁଷ୍ଟ ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି, ଚୁଲ ଓ ଦାଢ଼ି କାଟି ତାଙ୍କୁ ବିକୃତ କରିଦେଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଯାଦବ ବୀରମାନେ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଦଳି ଅପରାଜିତ ହାତୀମାନଙ୍କ ପରି ମାରି ଦେଲେ । ସେଠାକୁ ଆସି ସେମାନେ ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଶାରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲେ— ଜୀବନ ଶେଷ, ବନ୍ଧା ଅବସ୍ଥାରେ । ଏହା ଦେଖି କରୁଣାମୟ ସଂକର୍ଷଣ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହି ରୁକ୍ମୀକୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ । ସଂକର୍ଷଣ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ— "ତୁମେ ଯାହା କଲା, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ ଓ ଲଜ୍ଜାଜନକ; ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଚୁଲ ଓ ଦାଢ଼ି କାଟି ବିକୃତ କିମ୍ବା ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।" "ଏହି ଧର୍ମପରାୟଣା ନାରୀ ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ପାଇଁ ଆମକୁ ଦୋଷ ଦେଉ ନାହିଁ; କାରଣ, ସ୍ଵ କର୍ମଫଳ ଅନୁସାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ନିଜ ଶୁଖ-ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି ।" "ଯଦ୍ୟପି ବନ୍ଧୁ ହତ୍ୟା ମହାପାପ, ତଥାପି କିଏ ନିଜ ଦୋଷରେ ନାଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ତାକୁ ପୁନି ମାରିବାର କି ଅର୍ଥ ?" "ଏହି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ନିୟମ— ଭାଇ ଭାଇକୁ ମଧ୍ୟ ମାରିପାରେ, ଏଠାରୁ ଭୟଙ୍କର କିଛି ନାହିଁ ।" "ରାଜ୍ୟ, ଭୂମି, ଧନ, ନାରୀ, ଗର୍ବ କିମ୍ବା ଶକ୍ତି ପାଇଁ, ଅହଂକାରରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ମାନବ ନିଜ ଆପଣଙ୍କ ଆପଣଙ୍କୁ ନାଷ୍ଟ କରିଦିଅନ୍ତି ।" "ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି କଠୋର ନ୍ୟାୟ କର, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତିଙ୍କୁ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମିତ୍ରଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକୁ ସମସ୍ତଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ଭାବିବା ପ୍ରବୃତ୍ତି ରଖ, ଯେପରି ଅଜ୍ଞାନୀ ।" "ଈଶ୍ୱରୀ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମୋହିତ ହୋଇ, ଦେହକୁ ଆତ୍ମା ଭାବି, କିଏକୁ ମିତ୍ର, କିଏକୁ ଶତ୍ରୁ, କିଏକୁ ଉଦାସୀନ ଭାବନ୍ତି ।" "ପ୍ରକୃତରେ ସମସ୍ତ ଦେହୀମାନେ ପାଇଁ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପରମାତ୍ମା ଅଛନ୍ତି; ତେବେ ମୋହିତ ମନୁଷ୍ୟ ତାକୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ଯେପରି ଆଲୋକ କିମ୍ବା ଆକାଶ ବିଭାଜିତ ଦେଖାଯାଏ ।" "ଏହି ଦେହ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ଥିବା, ପ୍ରକୃତି, ପ୍ରାଣ ଓ ଗୁଣର ମିଶ୍ରଣ; ଅଜ୍ଞାନରେ ଆତ୍ମା ଉପରେ ଆରୋପିତ ହୋଇ, ଏହି ଦେହୀକୁ ସଂସାରରେ ଘୁଞ୍ଚାଇ ନେଉଛି ।" "ପ୍ରକୃତ ଆତ୍ମା ପାଇଁ କେବେ ଯୁଗଳ କିମ୍ବା ବିଯୁଗ ନାହିଁ; ଏହି ଧାରଣା ମାତ୍ର ଦୃଶ୍ୟମାନ ସଂଯୋଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଦୃଶ୍ୟ ଆକୃତି ।" "ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ଦେହର, କେବେ ଆତ୍ମାର ନୁହେଁ; ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମାର କଳା ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ ମାତ୍ର ଭାସ୍କର୍ୟ ।