ଶତ୍ରୁମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନ ବଳବତ୍ତର ହୋଇଛନ୍ତି, କାରଣ ସମୟ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଗତିରେ ଚାଲେ; ଯେତେବେଳେ ସମୟ ଆମ ପକ୍ଷରେ ହେବ, ତେବେ ଆମେ ଜିତିବା। ଏଭଳି ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇ, ଚେଦିର ରାଜା ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ସହିତ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ବଞ୍ଚିଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ନଗରକୁ ଚାଲିଗଲେ। କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମୀ, ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଏଭଳି ରାକ୍ଷସ ପ୍ରକାରରେ ବିବାହ ହେବାକୁ ସହିପାରିଲେନି, ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଘୃଣା କରୁଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ସହିତ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ରୁକ୍ମୀ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ କ୍ରୋଧରେ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତାଙ୍କର ଭାଲ ତାଳି ଉପରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ଏକ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ—"ମୁଁ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରି ରୁକ୍ମିଣୀକୁ ଫେରାଇ ନେଉନି, ମୁଁ କୁଣ୍ଡିନାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବିନି। ଏହା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଁଛି।" ଏମିତି କହି, ତାଙ୍କ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ସାରଥିକୁ ଦେଶିଲେ—"ଘୋଡ଼ା ଚଳାଅ! ମୁଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି!" ତାଙ୍କ ଅହଂକାରରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମହିମା ଅଜ୍ଞାନରେ, ରୁକ୍ମୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲେ—"ଥା, ଥା!" ଏକମାତ୍ର ରଥରେ ଆସି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ ଟାଣି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ତିନିଟି ତୀର ମାରି, କହିଲେ—"ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଠାର! ହେ ଯଦୁବଂଶର କଳଙ୍କ!" "ତୁମେ କେଉଁଠି ଯାଉଛ? ମୋ ଭଉଣୀକୁ ଚୋରି କରି ଏକ ଶ୍ୱଳ୍ଳ ଭଳି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ତୀର ଦ୍ୱାରା ପତିତ ହେଉନି, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼!" କୃଷ୍ଣ ହସି, ତାଙ୍କ ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗ କଲେ ଏବଂ ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ଛଅଟି ତୀର ମାରିଲେ। ଏହାପରେ, ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଠଟି ତୀର, ସାରଥିକୁ ଦୁଇଟି, ପତାକାକୁ ତିନୋଟି ତୀର ମାରିଲେ। ରୁକ୍ମୀ ଆଉ ଏକ ଧନୁଷ ନେଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ତୀର ମାରିଲେ। ଏହି ତୀର ବୃଷ୍ଟିରେ କୃଷ୍ଣ ରୁକ୍ମୀଙ୍କ ଧନୁଷ କାଟିଦେଲେ। ରୁକ୍ମୀ ପୁଣି ଏକ ଧନୁଷ ନେଲେ, କିନ୍ତୁ ଅକ୍ଷୟ ଭଗବାନ୍ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ। ରୁକ୍ମୀ ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ନେଲେ—ଗଦା, ଶୂଳ, ତ୍ରିଶୂଳ, ଢାଳ, ତଳୱାର, ଶକ୍ତି, ତମରା—ହରି ସେସବୁକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ତାପରେ ରୁକ୍ମୀ ରଥରୁ ଝାପି ପଡ଼ି, ତଳୱାର ହାତରେ ନେଇ, କ୍ରୋଧରେ ଆଗ୍ନିଗୋଳା ଭଳି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଧାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଆକ୍ରମଣ ସମୟରେ, କୃଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ତଳୱାର ଏବଂ ଢାଳକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ; ଏବଂ ନିଜ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ତାଣି, ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏହା ଦେଖି, ରୁକ୍ମିଣୀ ଭୟରେ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ି, ଦୁଃଖରେ କହିଲେ—"ହେ ଯୋଗେଶ୍ୱର, ଅପାର, ଦେବାଦିଦେବ, ଜଗନ୍ନାଥ, ଆପଣ ମୋ ଭାଇକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ହେ ମହାବାହୁ, ମଙ୍ଗଳକାରୀ, ଦୟାକରି ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ।" ତାଙ୍କ ଶରୀର କମ୍ପିତ, ମୁହଁ ଶୋକରେ ଶୁଷ୍କ, କଣ୍ଠ ଅଟକିଯାଇଛି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହାର ଭୟରେ ଖସିଯାଉଛି, ସେ ତାଙ୍କ ପାଦକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ଭଗବାନ୍ ଦୟାବଶତଃ ତାଙ୍କୁ ମାରିଲେନି। କୃଷ୍ଣ ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ଏକ ବସ୍ତ୍ରରେ ବାନ୍ଧି, ତାଙ୍କ ଚୁଲ ଏବଂ ଦାଢ଼ି ମୁଣ୍ଡାଇ, ତାଙ୍କୁ ବିକୃତ କରିଦେଲେ। ଏଉଁଥିରେ ଯଦୁବୀରମାନେ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ଉପରେ ହାତୀ ଚାଲିଯିବା ପରି ଭାଗାଇଦେଲେ। ତାପରେ ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଆସି, ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ପ୍ରାୟ ମୃତ୍ୟୁଶୟ୍ୟାରେ ବନ୍ଧିତ ଦେଖିଲେ। ଦୟାମୟ ସଂକର୍ଷଣ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ତୁମେ ଯେଉଁ କାମ କଲ, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଅଯଥା ଏବଂ ଲଜ୍ଜାଜନକ; ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ କେଶ ଏବଂ ଦାଢ଼ି ମୁଣ୍ଡାଇବା, ବିକୃତ କରିବା କିମ୍ବା ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" "ଏହି ଧର୍ମପତ୍ନୀ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ବିକୃତ ଦେହ ଦେଖି ଆମକୁ ଦୋଷ ଦେଉନାହାଁ, କାରଣ ଜଗତରେ ନିଜ କର୍ମଫଳ ଛାଡ଼ି ଆଉ କେହି କାହାକୁ ଶୁଖ ଦୁଃଖ ଦେଇପାରନ୍ତିନାହିଁ।" "ସ୍୵ଜନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ମହାପାପ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯଦି ସେ ନିଜ ଦୋଷରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଥାନ୍ତି, ପୁଣି ମାରିବାର ଅର୍ଥ କଣ?" "ଏହି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ନିୟମ—ଭାଇ ଭାଇକୁ ମାରିପାରେ, ଏଠାରୁ ଭୟଙ୍କର କିଛି ନାହିଁ।" "ରାଜ୍ୟ, ଭୂମି, ଧନ, ନାରୀ, ମାନ, ଶକ୍ତି ପାଇଁ, ଅହଂକାରରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ସେମାନେ ନିଜ ସ୍୵ଜନକୁ ମଧ୍ୟ ବିନାଶ କରନ୍ତି।" "ତୁମର ନ୍ୟାୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି କଠୋର, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଦୁଷ୍ଟମନା ଲୋକଙ୍କୁ ତୁମେ ଯେପରି ମନେ କର, ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଉପକାରକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପକାର ଭାବେ ଦେଖ, ମନେ କରି ସେମାନେ ଅଜ୍ଞାନୀ।" "ମାୟାର ପ୍ରଭାବରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମୋହିତ ହୋଇ, ଦେହକୁ ନିଜ ବୋଲି ଭାବି, କିଏ ବନ୍ଧୁ, କିଏ ଶତ୍ରୁ, କିଏ ଉଦାସୀନ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।" "ସମସ୍ତ ଦେହୀମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରକୃତରେ ଏକେ ଆତ୍ମା; ତାହା ବିଭିନ୍ନ ନୁହେଁ, ମୋହିତ ଲୋକମାନେ ଆଲୋକ କିମ୍ବା ଆକାଶକୁ ଭାଗ କରାଯାଇଛି ବୋଲି ଭାବନ୍ତି।" "ଏହି ଦେହ, ଯାହା ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ଅଛି, ପ୍ରକୃତି, ପ୍ରାଣ ଓ ଗୁଣରେ ଗଠିତ; ଅଜ୍ଞାନରେ ଆତ୍ମାରେ ଏହା ଆରୋପିତ, ଏହା ଦେହୀକୁ ସଂସାରେ ଘୁଞ୍ଚାଇ ରଖେ।" "ସତ୍ୟ ଆତ୍ମା ପାଇଁ କୌଣସି ସଂଯୋଗ କିମ୍ବା ବିଯୋଗ ନାହିଁ, ସେ ଅସ୍ତି କିମ୍ବା ନାସ୍ତି ହେଉ; ଏହି ଭାବନା ଦୃଷ୍ଟିମାନ୍ୟ ହୋଇଥାଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଏହା ଆଲୋକିତ ବସ୍ତୁମାନେ ଭଳି।" "ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଅପରିଣାମ ଦେହର, କଦାଚିତ୍ ଆତ୍ମାର ନୁହେଁ—ଚନ୍ଦ୍ରମାର କଳା ବଦଳିଲେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏନାହିଁ, ଗ୍ରହଣ ଭିତରେ ତାହାକୁ କିଛି ହୁଏନାହିଁ।" "ସ୍୵ପ୍ନରେ ଯେପରି ନିଜକୁ ଓ ବିଷୟକୁ ଅନୁଭବ କର, ତାଙ୍କର ଫଳ ଭୋଗ କରେ, ଯଦ୍ୟପି ସେଗୁଡିକ ଅସତ୍ୟ; ଏହିପରି ଅଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ଅସତ୍ୟକୁ ସତ୍ୟ ଭାବି ସଂସାରରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।" "ଏହିଠାରେ ତୁମର ଜଡ଼ତା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଃଖକୁ ଜ୍ଞାନରେ ଦୂର କର, ନିଜ ସ୍୵ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଅ, ହେ ପବିତ୍ର ହସିଥିବା।" ଏଭଳି ଭଗବାନ୍ ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଶ୍ରୀ ବଳରାମଙ୍କ କଥାରେ ରୁକ୍ମିଣୀ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି, ମନକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ।