ଏହିପରି ଘଟଣା ଘଟିଲା—ଝଣ୍ଡୁକାରୀଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ କଥାରେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ, ସେଠାରୁ ବାହାରି ବୟସ ଷଷ୍ଟି ବର୍ଷରେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ପ୍ରତିଦିନ ହରିଙ୍କ ସେବାରେ ନିୟୋଜିତ ହୋଇ, ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧ ପାଠ କରି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ପରେ ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନର ରୂପରେ ଚମକୁଥିବା ଦିବ୍ୟନଗରୀରେ, ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରୀର ନିବାସ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଳିଶରେ, ଯାହାକୁ ନିଜେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ସହିତ ବାସ କରିଥିଲେ। ସେ ଜ୍ଞାନ, ଧନ ଓ ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଧନ୍ୟ ଥିଲେ, ଗର୍ବ ଓ ଅଭିମାନରେ ଶୂନ୍ୟ ଥିଲେ। ପିତା ଚଳିଯିବା ପରେ, ଝଣ୍ଡୁକାରୀ ନିଜ ମାଆଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ମାରିବାକୁ ଲାଗିଲେ—"ଧନ କେଉଁଠି ରଖିଛୁ କହ, ନହେଲେ ଏହି ଛଡ଼ିରେ ତୋତେ ମାରି ଦେବି!" ଏହି କଥାରେ ଭୟଭୀତ ଓ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ମାଆ ରାତିରେ ଏକ କୂଆରେ ପଡ଼ି ଆତ୍ମହତ୍ୟା କଲେ। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ପରେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ; ସେ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସୁଖ, ଶତ୍ରୁ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁ କିଛି ମାନିଲେ ନାହିଁ। ଝଣ୍ଡୁକାରୀ ଘରେ ରହିଲେ, ପାଖେ ପାଞ୍ଚଜଣୀ ବେଶ୍ୟା ଘେରିଥିଲେ, ବିପରୀତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସେମାନଙ୍କ ରଖିବାରେ ମନ ମୋହିତ ହୋଇଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ସେ ବେଶ୍ୟାମାନେ ଗହଣା ଚାହିଲେ, ଝଣ୍ଡୁକାରୀ କାମାନ୍ଧ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୁଲି, ଧନ ଆଣିବାକୁ ଘରୁ ବାହାରିଗଲେ। ଏଠାରୁ ସେଠାରୁ ଧନ ଯୋଗାଡ଼ କରି, ସେ ବେଶ୍ୟାମାନେ ନିମନ୍ତେ ଭଲ ଜମାକପଡ଼ା, ଗହଣା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଲେ। ଏତେ ଧନ ସଞ୍ଚୟ ଦେଖି, ବେଶ୍ୟାମାନେ ରାତିରେ କହିଲେ: "ଏହି ଲୋକଟିଏ ପ୍ରତିଦିନ ଚୋରି କରେ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ରାଜା ତାକୁ ଧରିବେ।" "ଧନ ନେଇ ରାଜା ନିଶ୍ଚିତ ତାକୁ ମାରିଦେବେ; ତେଣୁ ଆମ ଉପକାର ପାଇଁ ଚୁପଚାପେ ଆମେ ଏହାକୁ ମାରିଦେବା କାହିଁକି ନୁହେଁ?" ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେମାନେ ଝଣ୍ଡୁକାରୀକୁ ଘୁମେ ଥିବାବେଳେ ଦୂଢ଼ ଦୂଢ଼ ରସ୍ସିରେ ବାନ୍ଧି, ମାରିଦେଲେ, ଧନ ନେଇ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ। ସେମାନେ ଗଳାରେ ଫାସ ଦେଇ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଶୀଘ୍ର କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମରିଲେନି, ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ପରେ ଗରମ କୋଇଲା ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଭରିଦେଲେ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଝଣ୍ଡୁକାରୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ଏହି ଅସାବଧାନ ବେଶ୍ୟାମାନେ ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଗାଡ଼ି ଦେଲେ; ଏହି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା କେହି ଜାଣିପାରିଲେନି। ଲୋକେ ପଚାରିଲେ, ସେମାନେ କହିଲେ: "ସେ ଆମ ପ୍ରିୟ, ଧନ ଲୋଭେ ଦୂରକୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି, ଏହି ବର୍ଷେ ଫେରିବେ।" ବିବେକୀ ଲୋକେ କଦାଚିତ୍ କୁକୁମାର୍ଗ ନାରୀଙ୍କୁ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯେ କାମନାର୍ଥିନୀ ନାରୀଙ୍କୁ ଭରସା କରେ, ସେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଏ। ଏମାନେ ମିଷ୍ଟି କଥା କହି ମନକୁ ମୋହିତ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ହୃଦୟ ରେଜର ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ; ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଅଟୁଟ ରହିପାରିବେ? ଧନ ନେଇ, ସେ ବେଶ୍ୟାମାନେ ଅନେକ ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ; ଏବେ ଝଣ୍ଡୁକାରୀ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମହାପ୍ରେତ ହେଲେ, ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ। ସେ ବାୟୁବେଗର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଦଶ ଦିଗରେ ଦୌଡ଼ି, ଶୀତ ଓ ତାପରେ ପୀଡ଼ିତ, ଅନ୍ନ ଓ ପାନୀୟ ବିନା ଭୂକ୍ଷାରେ ରହୁଥିଲେ। କେଉଁଠି ଆଶ୍ରୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ, ବାରମ୍ବାର "ହା ଭାଗ୍ୟ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ଲୋକମାନେ ଠାରୁ ଶୁଣିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଅସାହାୟ ଦେଖି, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଗୟାରେ ପିତୃକ୍ରିୟା କଲେ; ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ତୀର୍ଥକୁ ଯାଉଥିଲେ, ସେଠାରେ ପିତୃକ୍ରିୟା କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ତୀର୍ଥ ଭ୍ରମଣ କରି, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଲେ; ରାତିରେ ଘରର ଅଙ୍ଗଣାରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଜଣାନଥିବା ଭାବେ ଶୋଇଲେ। ସେଠାରେ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଶୁଅଁଥିବା ଦେଖି, ଝଣ୍ଡୁକାରୀ ରାତିର ହେଉଁ ଭୟଙ୍କର ଆକାର ଧାରଣ କରି ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖାଦେଲେ। ସେ ପ୍ରଥମେ ଛୋଁ, ପରେ ହାତୀ, ମୁଁଷି, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଏବଂ ପୁଣି ମନୁଷ୍ୟ ଆଦି ଆକାର ଧାରଣ କଲେ—ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆକାର ଏକଥର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲା। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖି, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ଓ ଧୃଢ଼ ମନେ ଭାବିଲେ ଏହି ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ କିଏ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ପଚାରିଲେ: "ତୁମେ କିଏ, ଏପରି ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ରାତିରେ ଆସିଛ? କେଉଁଠୁ ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଲ? ତୁମେ ପ୍ରେତ, ପିଶାଚ କି ଦାନବ କି? ସଠିକ୍ କଥା କହ।" ଏହିପରି ପଚାରାଯିବା ପରେ, ସେ ବାରମ୍ବାର ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ କାନ୍ଦିଲେ, କିଛି କହିପାରିଲେନି, ସେମାନେ କେବଳ ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ଇଙ୍ଗিত ଦେଲେ। ତାପରେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଜଳ ନେଇ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇଲେ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେ ପାପୀ ମୁକ୍ତି ପାଇ, କଥା କହିପାରିଲେ। ପ୍ରେତ କହିଲେ: "ମୁଁ ତୁମ ଭାଇ ଝଣ୍ଡୁକାରୀ, ନିଜ ଦୋଷରେ ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମ ନଷ୍ଟ କରିଛି। ମୋର ଅନେକ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଅଛି, ମହା ଅଜ୍ଞାନରେ ବଦଳି ଯାଇଛି; ମୁଁ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଅପକାର କରିଛି, ବେଶ୍ୟାମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ ମୋତେ ମାରିଛନ୍ତି। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରେତ ହୋଇ ରହିଛି, ବାୟୁ ଖାଇ ଚାଲିଛି, ଭାଗ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଫଳ ମିଳୁଛି। ହେ ମିତ୍ର, କୃପାସାଗର, ଭାଇ, ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ମୁକ୍ତ କର!" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ: "ତୋତେ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ମୁଁ ଗୟାରେ ପିତୃକ୍ରିୟା କରିଛି। ତଥାପି ତୁମେ କିପରି ମୁକ୍ତି ମିଳିନାହ, ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ। ଯଦି ଗୟାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ, ତେବେ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ମୁଁ କଣ କରିବି, ସଠିକ୍ କଥା କହ।" ପ୍ରେତ କହିଲେ: "ଶତ ଶତ ଗୟା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ମୁକ୍ତି ପାଇବିନାହିଁ। ଏବେ ତୁମେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ଭାବିବା।" ଏହା ଶୁଣି ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ: "ଯଦି ଶତ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ, ତେବେ ତୁମର ମୋକ୍ଷ ବହୁତ କଠିନ।" ଏଉଁ ଭାବି, "ଏବେ ତୁମେ ତୁମ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ରୁହ, ମୁଁ ତୁମ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଉପାୟ ଭାବି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି।" ଏପରି ଉପଦେଶ ପାଇ, ଝଣ୍ଡୁକାରୀ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଏହି ରାତି ଭରି ଚିନ୍ତାରେ କାଟିଲେ, ଶୁଅଁନଥିଲେ।