ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଚାରିପାଖରେ ହାହାକାର ଚାଲିଥିଲା। ରଥ ଚାଳକ, ଘୋଡ଼ା ସାରଥି, ହାତୀ ଚାଳକଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ଯାହା ରତ୍ନର ହାର, ମୁକୁଟ ଓ ପାଗଡ଼ିରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ହଜାର ହଜାର ଭାବରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲା। ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର—ତଳୱାର, ଗଦା, ଧନୁ—ଧାରଣ କରୁଥିବା ବାହୁ, ହାତୀ, ଜଘନ୍, ପା, ଘୋଡ଼ା, ଖଚ୍ଚର, ଉଠ, ଗୋଡ଼ା, ଗଧା ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ—ସବୁ ଚାରିପାଖରେ ବିକିରିତ ହେଇଥିଲା। ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ ଶୂରମାନେ ଜୟ ଲାଗି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଆକ୍ରମଣରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ, ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ହାରି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ପଛୁଆ ହେଲେ। ସେମାନେ ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଶିଶୁପାଳ ବିରକ୍ତ, ନିସ୍ତଜ୍ଜ, ମୁଖ ଶୁଖିଗଲା—ଏକ ବିଧବା ପତି ଭଳି ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, “ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼। ଦେହଧାରୀ ମଧ୍ୟରେ କେହି ଦୀର୍ଘ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଦେଖିନାହାନ୍ତି। ଯେପରିକି ଜାଦୁକରଙ୍କ ଚାଲାଣରେ ଲକଡ଼ା ଗୁଡ଼ିଆ ନାଚେ, ସେପରି ଭଗବାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଜୀବ ହସେ କିମ୍ବା କାନ୍ଦେ।” ଏହିପରି ଜରାସନ୍ଧ କହିଲେ, “ସଉରିଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ସତରେ ଦିନ ହାରିଥିଲି, ଏଠାରେ ଏକାଦଶ ଦିନ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏକେଶ୍ରେଯ଼ ତିନି ଦିନ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚବିଶଟି ସେନା ନେଇ ଜିତିଥିଲି। ତଥାପି, ମୁଁ କେବେ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସୁଖରେ ଆନନ୍ଦ ବା ଶୋକ କରେ ନାହିଁ, କାରଣ ଜଗତ କାଳ ଓ ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ। ଏଠି ଆମେ, ଶୂରମା ରାଜାମାନେ, ଯଦୁବଂଶୀଙ୍କ ଚତୁର୍ୟୁଜ୍ଞା ଦ୍ୱାରା ହାରିଗଲୁ। ଏବେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଜିତିଛନ୍ତି, କାଳ ନିଜ ଗତିରେ ଚାଲେ; ଯେତେବେଳେ କାଳ ଆମ ଉପକୂଳରେ ଆସିବ, ଆମେ ଜିତିବା।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ, ଏପରି ମିତ୍ରମାନେ ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ନିଜ ନଗରକୁ ପଠାଇଲେ, ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଜୀବନ୍ତ ରହି, ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ। କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମୀ, ନିଜ ଭଉଣୀ ଏକ ରାକ୍ଷସ ପରି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବିବାହ ହେଇଥିବାକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତଥା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଘୃଣା କରି, ନିଜ ସେନା ସହ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ରୁକ୍ମୀ ରଗ୍ରଗ୍ରହ, ଧନୁ ହାତରେ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶପଥ କଲେ, “ମୁଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରି ରୁକ୍ମିଣୀକୁ ଫେରାଇ ନେଇବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁଣ୍ଡିନାକୁ ଯିବିନାହିଁ। ଏହା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।” ଏପରି କହି, ରୁକ୍ମୀ ତୁରନ୍ତ ରଥ ଚଢ଼ି, ସାରଥିକୁ କହିଲେ, “ଘୋଡ଼ା ଦୌଡ଼ା! ମୁଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଆଜି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଗୋପାଳକର ଅହଂକାରକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଇବି, ଯିଏ ମୋ ଭଉଣୀକୁ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନେଇଛି।” ଏହିପରି ଦମ୍ଭ କରି, ଭଗବାନଙ୍କ ମହିମାକୁ ଅଜ୍ଞାନ ରୁକ୍ମୀ, ଗୋବିନ୍ଦକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରି, “ଥା! ଥା!” ବୋଲି ଏକ ରଥରେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ରୁକ୍ମୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁ ତାଣି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ତିନି ବାଣ ଦେଇ ଘାୟଲ କରି, କହିଲେ, “ଏ ଯଦୁବଂଶର ଅପମାନ, ଏକ କ୍ଷଣ ଅପେକ୍ଷା କର!” “ତୁମେ କେଉଁଠି ଯାଉଛ, ମୋ ଭଉଣୀକୁ ଶୂନ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଶିଆଳ ଭଳି ଚୁରି କରି ନେଇଛ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମର ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କରିଦେଇବି, ଚତୁର କ୍ଷତ୍ରିୟ!” “ମୋତେ ତୁମେ ବାଣ ଦେଇ ବିନା ଭଉଣୀକୁ ଛାଡ଼ିବ ନାହିଁ!” କୃଷ୍ଣ ହସି, ରୁକ୍ମୀଙ୍କ ଧନୁ ଭଙ୍ଗ କରି ଛଅ ବାଣ ଦେଇ ଘାୟଲ କରିଦେଲେ। ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଠ ବାଣ, ସାରଥିକୁ ଦୁଇ, ଝଣ୍ଡାକୁ ତିନି ବାଣ ଦେଇ, ରୁକ୍ମୀ ଆଉ ଏକ ଧନୁ ନେଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚ ବାଣ ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହି ଅସଂଖ୍ୟ ବାଣ ଆକ୍ରମଣରେ, ଅଚ୍ୟୁତ କୃଷ୍ଣ ରୁକ୍ମୀଙ୍କ ଧନୁକୁ ଗୁଡ଼ିଗୁଡ଼ି କରିଦେଲେ। ରୁକ୍ମୀ ଆଉ ଏକ ଧନୁ ନେଲେ, କିନ୍ତୁ ଅବିନାଶୀ ହରି ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ। ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ରୁକ୍ମୀ ନେଲେ—ଗଦା, ଶୁଳ, ତ୍ରିଶୂଳ, ତଳୱାର, ଢାଲ, ଭାଲ, ତୋମରା—ହରି ସବୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ। ଏପରି, ରୁକ୍ମୀ ରଥରୁ ତଳେ ଉତରି, ତଳୱାର ହାତରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ, ଆଗ୍ନିକୁ ଉଡ଼ୁଥିବା ପତଙ୍ଗା ଭଳି ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ତଳୱାର ଓ ଢାଲକୁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଖଣ୍ଡ଼ିଖଣ୍ଡ଼ି କରିଦେଲେ। ପରେ, ନିଜ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରୁକ୍ମିଣୀ ଭୟରେ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ, ନିଜ ପତିଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ି, ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, “ହେ ଯୋଗେଶ୍ୱର, ଅପାର, ଦେବାଦିଦେବ, ଜଗତପତି, ମୋ ଭଉଣୀକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ମହାବାହୁ, ମଙ୍ଗଳଦାୟକ।” ଶୁକଦେବ କହିଲେ, ରୁକ୍ମିଣୀ ଭୟରେ କମ୍ପିତ, ମୁଖ ଶୁଖିଗଲା, ଗଳା ଧ୍ୱନି ହରାଇଗଲା, ଶୁବ୍ର ହାର ଭୟରେ ଗଲା, ନିଜ ପତିଙ୍କ ପାଦକୁ ଧରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦୟାରେ ଅନୁବୃତ୍ତ କଲେ। ତାହାରେ, କୃଷ୍ଣ ଦୟା କରି, ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ବାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି, ଚୁଲ ଓ ଦାଡ଼ି ମୁଣ୍ଡି ଦେଇ, ଅପମାନ କଲେ। ଯଦୁବିରମାନେ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଅପାର ହାତୀମାନେ ପଦ୍ମବନକୁ ଚାପି ଦେଇଥିବା ଭଳି ଭାଗିଦେଲେ। ଯଦୁବିରମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ରୁକ୍ମୀକୁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଥିବା, ମୃତ୍ୟୁ ପରି, ବାନ୍ଧିଥିବା ଦେଖି, ସଂକର୍ଷଣ ଦୟାରେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଯାହା କଲା, ଆମ ପାଇଁ ଏହା ଅନୁଚିତ୍ ଓ ଲଜ୍ଜାଜନକ; ଚୁଲ ଓ ଦାଡ଼ି ମୁଣ୍ଡି ଦେଇ, ଅପମାନ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ଧର୍ମପତ୍ନୀ ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ପାଇଁ ଆମକୁ ଦୋଷ ଦେଉ ନାହିଁ; କାରଣ କେହି ଅନ୍ୟକୁ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଦେଇନାହାନ୍ତି—ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ନିଜ କର୍ମ ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ମହାପାପ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଅପରାଧରେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଆଉ ମାରିବାର ଆବଶ୍ୟକ କ’ଣ?” “ଏହା କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ନିୟମ, ଯାହା ପ୍ରଜାପତି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି; ଏକ ଭାଉଣୀ ମଧ୍ୟ ଭାଉଣୀକୁ ମାରିପାରେ, ଏଠାରେ ଚାରିପାଖରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଭୟଙ୍କର ନାହିଁ। ରାଜ୍ୟ, ଭୂମି, ଧନ, ନାରୀ, ଅହଂକାର କିମ୍ବା ଶକ୍ତି ଲାଗି, ଅଭିମାନରେ ଅନ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି—ନିଜ ଜନ କୁ ମଧ୍ୟ।