ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶସ୍ତ୍ରମେଶ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ରଥ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଯୋଧ୍ୟାମାନେ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ବର୍ଷା ପଡ଼ିବା ପରି ଅସଂଖ୍ୟ ବାଣ ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏହି ବାଣବର୍ଷାରେ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କ ସେନା ଆବୃତ ହୋଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ସୁକୁମାର କଟିବତୀ ରୁକ୍ମିଣୀ ଲଜ୍ଜା ଓ ଭୟ ଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦିଗରେ ଚାହିଲେ। ଏହା ଦେଖି, ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ସ୍ମିତ ମୁଖେ କହିଲେ, “ଭୟ କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ, କମଳନୟନେ। ତୁମର ବିରୋଧୀ ସେନା ଏବେ ତୁମର ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହେବ।” ଗଦ, ସଂକର୍ଷଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୂରବୀରମାନେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ସହିପାରିଲେନି, ଏବଂ ଲୋହାର ବାଣରେ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ରଥମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ରଥୀ, ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ଓ ହସ୍ତୀରୋହୀମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ, ଯେଉଁଥିରେ କୁଣ୍ଡଳ, ମୁକୁଟ ଓ ପାଗଡ଼ି ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲା, ହଜାର ହଜାର ଭାବରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା। ତଳେ ହସ୍ତ, ଖଡ଼ଗ, ଗଦା, ଧନୁଷ୍ୟ ଧରିଥିବା ବାହୁ, ହାତୀ, ଜଂଘା, ପାଦ, ଘୋଡ଼ା, ଖଚ୍ଚର, ଉଣ୍ଟ, ବଃ, ଗଧା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଛିଣ୍ଡା ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲା। ବିଜୟ ଲାଗି ଉଦ୍ୟତ ଭୃଷ୍ଣିମାନେ ଯେତେବେଳେ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିଲେ, ତେବେ ଜରାସନ୍ଧ ଆଦି ରାଜାମାନେ ପଛକୁ ହଟି ଚାଲିଗଲେ। ସେମାନେ ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ଏମିତି ଦେଖିଲେ ଯେ, ସ୍ତ୍ରୀହାରା ମନୁଷ୍ୟ ପରି ଦୁଃଖିତ, ତାଙ୍କର ତେଜ ହରାଇଯାଇଛି, ଉତ୍ସାହ ନାହିଁ, ମୁଁହ ଶୁଖିଯାଇଛି। ସେମାନେ କହିଲେ, “ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଶୋକକୁ ବିଦାୟ ଦିଅ। ଦେହଧାରୀ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାହାରି ପ୍ରସନ୍ନତା କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଚିରକାଳ ରହେନାହିଁ। ଯେପରି ଏକ ଲକଡ଼ା ପୁତୁଳି ମାୟାବୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ନାଚେ, ସେପରି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ଦୁଃଖରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ସତରେ, ସତର ଦିନ ମୁଁ ଶୌରିଙ୍କ ନିକଟେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରିଥିଲି, ତେବେ ଅଠାରମ ଦିନ ଏକୋଇଶି ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସହିତ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲି। ତଥାପି, ମୁଁ କେବେ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦ କରେନି, କାରଣ ମୁଁ ଜାଣିଛି ଏହି ସଂସାର ସମୟ ଓ ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ। ଏଉଁ ସମୟରେ ଆମେ, ବଳବାନ ନାୟକମାନେ, ଯଦୁମାନେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାରେ, ଚତୁର ଯୁଜ୍ଞାରେ ହାରିଛୁ। ଏବେ ଆମର ଶତ୍ରୁମାନେ ବିଜୟୀ ହୋଇଛନ୍ତି, କାରଣ ସମୟ ନିଜ ଗତିକୁ ଅନୁସରେ; ଯେତେବେଳେ ସମୟ ଆମ ପକ୍ଷରେ ହେବ, ତେବେ ଆମେ ବିଜୟ ପାଇବା। ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ: ଏପରି ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇ ଚେଦିରାଜା ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ସହ ବିଦାୟ ହୋଇ ନିଜ ରାଜଧାନୀକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ। କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମି, ତାଙ୍କ ଭଉଣୀଙ୍କ ରାକ୍ଷସ ବିଧିରେ ବିବାହ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଘୃଣା କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ନେଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଛୁକୁ ଧାଉଥିଲେ। ତିବ୍ର କ୍ରୋଧ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରୁକ୍ମି ତାଙ୍କର ଭୁଜା କମ୍ପିତ କରି, ଧନୁଷ୍ୟ ଧରି ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କଲେ, “ମୁଁ ଯଦି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରି ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ପୁନଃ ନେଇ ଆସିପାରିବିନାହିଁ, ତେବେ କୁଣ୍ଡିନାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବିନାହିଁ। ଏହି କଥା ସତ୍ୟ।" ଏପରି କହି, ସେ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ସାରଥିକୁ କହିଲେ, “ଘୋଡ଼ା ଚଳାଅ! ମୁଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି!” “ଆଜି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ମୁଁ ସେହି ଦୁଷ୍ଟ ଗୋପାଳକଙ୍କ ଅହଂକାରକୁ ଭୂଲିଯିବି, ଯିଏ ମୋର ଭଉଣୀକୁ ବଳପୂର୍ବକ ନେଇଯାଇଛି।” ଏପରି ଦଃଶ କରି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମହିମା ଅଜ୍ଞାନରେ, ସେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରି, “ଥମ୍! ଥମ୍!” ବୋଲି ଏକମାତ୍ର ରଥରେ ଆସିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ୍ୟ ତାଣି, ତିନିଟି ବାଣରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ ଓ କହିଲେ, “ଅପେକ୍ଷା କର, ହେ ଯଦୁବଂଶର ଅପମାନ!” “ତୁମେ କେଉଁଠି ଯାଉଛ, ମୋର ଭଉଣୀକୁ ଶିକାର କରି, ଶ୍ୱଳ୍ପ ଜନ୍ତୁ ପରି ଯଜ୍ଞ ଆହୁତି ଚୋରି କରିଛ? ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରିଦେବି, ହେ ଚଳାକ ଓ ଦୁଃସ୍ଥ ଯୋଧା!” "ମୋତେ ବାଣରେ ଘାତ କରି ମୁଁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଏଇ କନ୍ୟାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।" ଏପରି କହି, କୃଷ୍ଣ ହସି, ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ଭଙ୍ଗ କରି, ରୁକ୍ମିଙ୍କୁ ଛଅଟି ବାଣରେ ଘାତ କଲେ। ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ଏଠି ବାଣରେ, ସାରଥିକୁ ଦୁଇଟି, ଧ୍ୱଜକୁ ତିନିଟି ବାଣରେ ଘାତ କଲେ। ଏବେ ଅନ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟ ନେଇ, ରୁକ୍ମି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ଘାତ କଲେ। ଏହି ବାଣବର୍ଷା ମାଧ୍ୟମରେ ଆଚ୍ୟୁତ ରୁକ୍ମିଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ; ପୁଣି ଅନ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟ ନେଲେ, କିନ୍ତୁ ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ। ଯେଉଁ ଶସ୍ତ୍ର ରୁକ୍ମି ନେଲେ—ଖଡ଼ଗ, ଗଦା, ତ୍ରିଶୂଳ, ଢାଳ, ତଳୱାର, ଶୂଳ, କିମ୍ବା ତୋମରା—ହରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ତାପରେ, ରଥରୁ ଅବତରି, ଖଡ଼ଗ ନେଇ, ମାରିବା ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ, ରୁକ୍ମି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ଆଗୁନିକୁ ଦେଖି ପତଙ୍ଗ ଧାଏ। ସେ ଚାର୍ଜ କରିବା ବେଳେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଖଡ଼ଗ ଓ ଢାଳକୁ ବାଣରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ତାପରେ, ନିଜ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ରୁକ୍ମିଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ପତିଙ୍କ ହାତରେ ଭାଇଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ମୁହାଁରେ ଦେଖି, ଭୟରେ ଅତିଭୂତ ରୁକ୍ମିଣୀ ପତିଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ି, କ୍ଷୁଦ୍ର କଣ୍ଠେ କହିଲେ, “ହେ ଯୋଗେଶ୍ୱର, ଅପାର, ଦେବାଦିଦେବ, ଜଗନ୍ନାଥ, ଆପଣ ମୋର ଭାଇକୁ ମାରିବେ ନାହିଁ, ହେ ମହାବାହୁ, ମଙ୍ଗଳକର।” ତାଙ୍କ ଶରୀର ଭୟରେ କମ୍ପିତ, ମୁଁହ ଶୁଖିଯାଇଛି, ଗଳା ଆଟକିଯାଇଛି, ସୁନାର ହାର ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଖସିଯାଇଛି, ସେ ଚାପି ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, କୃପାବଶତାରେ ପ୍ରଭୁ ରୁକ୍ମିଙ୍କୁ ମାରିବାରୁ ବିରତ ହେଲେ। କୃଷ୍ଣ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକକୁ କପଡ଼ାରେ ବାନ୍ଧି, ଚୁଲ ଓ ଦାଢ଼ି କାଟି, ତାଙ୍କୁ ବିକୃତ କରିଦେଲେ। ଏପଟେ, ଯଦୁବୀରମାନେ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ପଦ୍ମସରସରେ ଦାନ୍ତି ଚଳିବା ପରି ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ। ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ରୁକ୍ମିଙ୍କୁ ଏହି ଦୁରବସ୍ଥାରେ, ପ୍ରାୟ ମୃତ ଦେଖିଲେ।