ଯଦୁବଂଶୀ ସେନାପତିମାନେ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଶତ୍ରୁସେନାକୁ ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ତାଣି, ରଣଭୂମିରେ ମୁହଁ ମୁହଁ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ରଥରେ ଅସୀମ ଯୁଦ୍ଧକୌଶଳ ଦେଖାଇ, ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ବର୍ଷା ପଡ଼ିବା ପରି ଅସଂଖ୍ୟ ବାଣ ବର୍ଷା କରିଲେ। ଏହି ବାଣବର୍ଷାରେ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ସେନା ଆଛାଦିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ତନୁମଧ୍ୟା ରୁକ୍ମିଣୀ ଲଜ୍ଜିତ ଓ ଭୟଭୀତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପତିଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଚାହିଲେ। ପ୍ରଭୁ ମୁସ୍କୁରାଇ କହିଲେ, "ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, କମଳନୟନେ। ଏହି ତୁମ ବିପକ୍ଷୀ ସେନା, ତୁମ ନିଜ ପରିବାରବଳୀ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ହେବ।" ଗଦ, ସଙ୍କର୍ଷଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଯଦୁବୀରମାନେ ଶତ୍ରୁ ସେନାର ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ଉପରେ ଲୋହାର ବାଣ ବର୍ଷା କରି, ତାଙ୍କ ସାହସ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ରଥୀ, ଅଶ୍ୱାରୋହୀ, ହସ୍ତିଅରୋହୀମାନଙ୍କର କାନା, ମୁକୁଟ, ଓ ପାଗଡ଼ୀ ଭୂଷିତ ମୁଣ୍ଡ ହଜାରେ ମାଟିକୁ ଗଡ଼ି ପଡ଼ିଲା। ତଳୢେଇ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ବାହୁ, ହସ୍ତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଉଣ୍ଡ, ଉଠ, ବୃଷ, ଗଧା ଓ ମାନବମୁଣ୍ଡ ଭୂମିରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲା। ଏପରି ଭାବେ ଯଦୁମାନେ ଜୟ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁସେନାକୁ ଧ୍ବଂସ କରୁଥିଲେ, ଜରାସନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ। ସେମାନେ ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନାଷ୍ଟ, ଉତ୍ସାହ କ୍ଷୟ, ମୁଁହ ଶୁଷ୍କ ଓ ପତ୍ନୀହାରା ଦୁଃଖରେ ବ୍ୟାକୁଳ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ କହିଲେ, "ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଶୋକ ଛାଡ଼। ଦେହଧାରୀ ମାନବମାନେ କେବେ ନିରନ୍ତର ସୁଖ ବା ଦୁଃଖ ଦେଖିନଥାନ୍ତି। ଯେପରି ଏକ ଲକଡ଼ା ପୁତୁଳି ମାନ୍ତ୍ରିକଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ନାଚେ, ସେପରି ଭଗବାନଙ୍କ ଆଧିନରେ ଥିବା ଲୋକ ସୁଖ-ଦୁଃଖରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।" "ସତରେ, ସତରେ ଦିନ ସତରେ ଦିନ ମୁଁ ସୌରିଙ୍କ ସହିତ ସତରେ ଦିନ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଅଠାର ଦିନରେ ଏକେଶି ଏକ ସେନା ସହିତ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଜୟ କରିଥିଲି। ତଥାପି, ମୁଁ କେବେ ଦୁଃଖି ହେଉନାହିଁ, କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦିତ ହେଉନାହିଁ, କାରଣ ସମୟ ଓ ନିୟତି ଦ୍ୱାରା ଜଗତ ଚାଲିଥାଏ। ଏବେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଯଦୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ, ଯାହାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ସୁରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଚାତୁରୀ ଦ୍ୱାରା। ବିପକ୍ଷୀ ଏବେ ବିଜୟୀ, କାରଣ ସମୟ ତାଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଅଛି; ସମୟ ଆମ ପକ୍ଷରେ ଆସିଲେ, ଆମେ ବିଜୟୀ ହେବୁ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ, ଏପରି ଭାବେ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସାନ୍ତ୍ବନା ପାଇ, ଚେଦିରାଜ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ସହିତ ନିଜ ନଗରକୁ ଯାଇଲେ; ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ। କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମି, ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ଏଭଳି ରାକ୍ଷସ ବିବାହ ହେବାକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଘୃଣା କରି, ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଛୁଆଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ରୁକ୍ମି ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ଓ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଚିତ୍ତରେ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତାଙ୍କ ଦୃଢ଼ ବାହୁ କମ୍ପିତ କରି, ଧନୁଷ ଧରି ଶପଥ କଲେ, "ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ୍ୟା କରି ରୁକ୍ମିଣୀକୁ ଫେରାଇ ନେଇପାରିବି ନାହିଁ, ମୁଁ କୁଣ୍ଡିନାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି ନାହିଁ—ଏହି ମୋ ସତ୍ୟ କଥା।" ଏହିପରି କହି, ଶୀଘ୍ର ରଥାରୋହଣ କରି ଚାରିଅଂଶକୁ ଦିଆ, "ଘୋଡ଼ା ଚଳାଅ! ମୋତେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନେଇ ଚାଲ!" ଅଭିମାନରେ ତିବ୍ର ଶବ୍ଦ କରି, "ଆଜି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଗୋପାଳଙ୍କ ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରିଦେବି, ଯିଏ ମୋ ଭଉଣୀକୁ ଚେଷ୍ଟାରେ ନେଇଯାଇଛି।" ଏଭଳି ଅବିଜ୍ଞାନରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ମହିମା ନ ଜାଣି, ସେ ଚିତ୍କାର କଲେ, "ଥମ୍! ଥମ୍!" ଏବଂ ଏକ ରଥରେ ଆସିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ ତାଣି, ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ତିନିଟି ବାଣ ଲାଗିଲେ ଓ କହିଲେ, "ଏକ କ୍ଷଣ ରୁହ, ଯଦୁବଂଶର ଅପମାନ!" "ତୁମେ କେଉଁଠି ଯାଉଛ, ମୋ ଭଉଣୀକୁ ଶୃଗାଳ ପରି ଚୋରାଇ ନେଇଛ? ଆଜି ତୁମ ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରିଦେବି, ଚତୁର ଚଳାକ ଯୋଦ୍ଧା!" "ମୋତେ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ପଡ଼ାଇ ନ ଦେଉଅଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ମୋ ଭଉଣୀକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ ନାହିଁ!" କୃଷ୍ଣ ମୁସ୍କୁରାଇ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗ କରି, ରୁକ୍ମିଙ୍କୁ ଛଅଟି ବାଣ ଲାଗିଲେ। ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଠଟି ବାଣ, ସାରଥିକୁ ଦୁଇଟି, ପତାକାକୁ ତିନିଟି ବାଣ ଲାଗିଲେ। ରୁକ୍ମି ଆଉ ଏକ ଧନୁଷ ନେଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣ ଲାଗିଲେ। ଅଚ୍ୟୁତ ଏହି ବାଣ ବର୍ଷାରେ ରୁକ୍ମିଙ୍କ ଧନୁଷ କୁଣ୍ଡ କରିଦେଲେ, ପୁନି ରୁକ୍ମି ଆଉ ଏକ ଧନୁଷ ନେଲେ, ହରି ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ କାଟିଦେଲେ। ରୁକ୍ମି ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ନେଲେ—ମୁଷଳ, ଶୁଳ, ତ୍ରିଶୂଳ, ଢାଲି, ତଳୱାର, ଶକ୍ତି, ତୋମର—ହରି ସବୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ଏଉଁବେଳେ ରୁକ୍ମି ରଥରୁ ଲାଫି, ତଳୱାର ହାତରେ ନେଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଝାପିଲେ, ଯେପରି ପୋକା ଅଗ୍ନିକୁ ଝାପେ। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଢାଲି ଓ ତଳୱାରକୁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରି, ନିଜ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ରୁକ୍ମିଙ୍କୁ ହତ୍ୟା ପାଇଁ ତୟାରି ହେଲେ। ପତିଙ୍କ ହାତରେ ଭାଇ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି, ଭୟାକୁଳ ରୁକ୍ମିଣୀ ତାଙ୍କ ପାଦ ପକାଇ କହିଲେ, "ହେ ଯୋଗେଶ୍ୱର, ଅପାର, ଦେବଦେବ, ଜଗନ୍ନାଥ, ଏହି କଳ୍ୟାଣକାରୀ ମହାବାହୁ, ଆପଣ ମୋ ଭାଇଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ, ଭୟରେ ତାଙ୍କ ଦେହ କମ୍ପିତ, ମୁଁହ ଶୁଷ୍କ, କଣ୍ଠ ଅଟକି, ଆଭୂଷଣ ଖସିଯାଉଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ପତିଙ୍କ ପାଦ ପକାଇ, କୃପାବିବଳ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ରରେ ବାନ୍ଧି, ଚୁଲି ଓ ଦାଢ଼ି କାଟି, ରୁକ୍ମିଙ୍କୁ ବିକୃତ କରିଦେଲେ। ଏଉଁବେଳେ ଯଦୁବୀରମାନେ ଶତ୍ରୁସେନାକୁ ଅପରାଜେୟ ହାତୀପରି ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ରୁକ୍ମିଙ୍କ ଏହି ଦୁରବସ୍ଥା ଦେଖି, ଦୟାଶୀଳ ସଙ୍କର୍ଷଣ ତାଙ୍କୁ ଖୋଲିଦେଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଯାହା କଲା, ଏହା ଅଶୋଭନ ଓ ଲଜ୍ଜାଜନକ; ଆମ ମିତ୍ରଙ୍କ ଚୁଲି-ଦାଢ଼ି କାଟି ବିକୃତ କିମ୍ବା ହତ୍ୟା ହେଉ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ଧର୍ମନୀ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ବିକୃତି ଦେଖି ଆମକୁ ଦୋଷ ଦେଉନ୍ତୁ ନାହିଁ; କାରଣ, କେହି କାହାକୁ ଶୁଖ-ଦୁଃଖ ଦେଇପାରେ ନାହିଁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ କର୍ମଫଳ ଭୋଗ କରେ।