ମାଧବ, ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଗରୁଡ଼ ଚିହ୍ନିତ ରଥରେ ବସାଇ, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଅବହେଳା କରି, ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ରାମଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ—ଏମିତି ଯେପରିକି ଏକ ସିଂହ ଶିଆଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତା’ର ଶିକାର ନେଇଯାଏ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଅହଂକାରୀ ରାଜାମାନେ—ବିଶେଷକରି ଜରାସନ୍ଧ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ—ତାଙ୍କର ହାର ଓ କୀର୍ତ୍ତି ହାନି ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ବିଳାପ କରି କହିଲେ, “ହାୟ! ଆମ ପାଇଁ କେତେ ଲଜ୍ଜା! ଆମେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୋପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ଚେତା ହେଲୁ—ଯେପରିକି ଅନ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସିଂହ ହରିଣ ନେଇଯାଏ।” ଏପରି ରାଗରେ, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ସେନାମାନେ ସହିତ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ, ଧନୁଷ ବାଣ ନେଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଛରେ ଧାଉଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି, ଯାଦବ ସେନାନାୟକମାନେ ମୁହାଁମୁହିଁ ହୋଇ ଧନୁଷ ତଣି ରଣକ ଶବ୍ଦ କରିଲେ। ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ରଥରେ ଅସ୍ତ୍ରକୁଶଳ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମେଘ ଯେପରି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ବର୍ଷା କରେ, ସେପରି ବାଣର ବୃଷ୍ଟି କରିଲେ। ତାଙ୍କ ସ୍୵ାମୀଙ୍କ ସେନା ବାଣର ବର୍ଷାରେ ଆବୃତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ସୁସ୍ଲିମ୍ବିତ କଟି ଥିବା ରୁକ୍ମିଣୀ ଲଜ୍ଜା ଓ ଭୟଭିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁହଁ ପାଖକୁ ଚାହିଲେ। ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ହସି କହିଲେ, “ହେ କମଳନୟନେ, ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଏହି ଶତୃଦଳ ଆପଣଙ୍କର ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ବିନଶ୍ଟ ହେବେ।” ଗଦ, ସଂକର୍ଷଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଲୋହ ତୀରରେ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ରଥମାନେକୁ ଆଘାତ କଲେ। ରଥଚାଳକ, ଅଶ୍ୱାରୋହୀ, ହସ୍ତିପାଳମାନଙ୍କ ଶିର ହଜାରେ ଧରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା—ସେଗୁଡ଼ିକ ଅଳଙ୍କାର, ମୁକୁଟ ଓ ପାଗଡ଼ିରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ତଳେ ବିଛିନ୍ନ ହେଉଥିଲା ତାଲୱାର, ଗଦା, ଧନୁଷ ଧାରଣ କରୁଥିବା ବାହୁ, ହାତୀ, ଜଂଘା, ପାଦ, ଘୋଡ଼ା, ଖଚ୍ଚର, ଉଠ, ବୃଷ, ଗଧା ଓ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ। ଏପରି ଯାଦବମାନେ ବିଜୟ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଶତୃ ସେନାକୁ ବିନଶ୍ଟ କରିଥିବା ବେଳେ, ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ରାଜାମାନେ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ। ସେମାନେ ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ଜଣେ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ହରାଇ ଦୁଃଖିତ ପୁରୁଷ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ତାଙ୍କର ତେଜ ମ୍ଲାନ, ଉତ୍ସାହ ହାରାଇଯାଇଛି, ମୁଁହ ଶୁଷ୍କ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, “ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଶୋକ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ! ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଦେଖିନାହାନ୍ତି। ଯେପରିକି ଏକ କଠପୁତଳି ମାଏ ଯାହାକୁ ମାୟାବୀ ନାଚାଏ, ସେପରି ଭଗବାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଲୋକେ ଦୁଃଖ-ସୁଖରେ ଚଳନ୍ତି। ମୁଁ ସତରେ ଏକୋଣେ ଶତଦିନ ଶୌରିଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଅଠାରୋ ଦିନ ଏକେଶିଏ ଏକୋଣେ ତିରିଶିଆ ଅନୀକରେ ମୁଁ ଜିତିଥିଲି। ତଥାପି, ମୁଁ କେବେ ଶୋକ କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦ କରେନି, କାରଣ ଜଗତ ଦୃଢ଼ ଭାଗ୍ୟ ଓ କାଳରେ ଚାଲିଥାଏ। ଏଠାରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ, ପ୍ରବଳ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସୁରକ୍ଷିତ ଯାଦବମାନଙ୍କ ଚତୁର ଚାଳିରେ ହାରିଛୁ। ଏବେ ଆମ ଶତୃମାନେ ବିଜୟୀ ହୋଇଛନ୍ତି, କାରଣ କାଳ ନିଜ ପଥେ ଚାଲିଥାଏ; ଯେତେବେଳେ କାଳ ଆମ ପକ୍ଷରେ ହେବ, ଆମେ ବିଜୟୀ ହେବୁ।” ଏଭଳି ସାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇଁ, ଚେଦିର ରାଜା ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ସହିତ ନିଜ ସହରକୁ ଚଲିଗଲେ, ଅନ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ। କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମି, ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ରକ୍ଷସ ବିଧିରେ ବିବାହ ହେବା ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ ଅସହ୍ୟ ହୋଇ, ବଡ଼ ସେନା ସହିତ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିଲେ। ରୁକ୍ମି ବିପ୍ରମାନ୍ଦିତ ଓ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଧନୁଷ ଧରି ଶପଥ କଲେ, ତାଙ୍କ ବଡ଼ ବାହୁ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା: “ମୁଁ ଯଦି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରି ରୁକ୍ମିଣୀକୁ ଫେରାଇ ନେଇପାରିବି ନାହିଁ, ତେବେ କୁଣ୍ଡିନାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି ନାହିଁ—ଏହା ସତ୍ୟ କହୁଛି।” ଏପରି କହି, ସେ ତୁରନ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଚାଳକକୁ କହିଲେ, “ଘୋଡ଼ା ଚଳାଅ! ମୁଁ ଏବେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।” ସେ ଦମ୍ଭ କରି କହିଲେ, “ଆଜି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଗୋପଙ୍କ ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରିଦେବି, ଯିଏ ମୋ ଭଉଣୀକୁ ବଳପୂର୍ବକ ନେଇଯାଇଛି।” ଏଭଳି ଅବିଜ୍ଞାନ୍ତ ହୋଇ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମହିମା ଅନବୋଧେ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲେ—“ଥମ୍ବ! ଥମ୍ବ!”—ଏକ ରଥରେ ଆସିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ ତଣି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ତିନିଟି ବାଣ ଲାଗିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଠାରୁ, ହେ ଯଦୁବଂଶର କଳଙ୍କ!” “କେଉଁଠି ଯାଉଛ, ମୋ ଭଉଣୀକୁ ଚୋରି କରି—ଏକ ଶିଆଳ ଯେପରି ଯଜ୍ଞ ଅନ୍ନ ନେଇଯାଏ? ଆଜି ତୋ ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରିଦେବି, ହେ ଚତୁର ଚାଳି ଯୋଦ୍ଧା!” “ତୁ ଯେପରିଅଁ ମୋତେ ତୋର ବାଣରେ ପତିତ କରିବୁନାହିଁ, ସେଯାଏଁ ମୋ ଭଉଣୀକୁ ଛାଡ଼!” କୃଷ୍ଣ ହସି ରୁକ୍ମିଙ୍କ ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗ କରି, ଛଅଟି ବାଣରେ ତାଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ। ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଠଟି ବାଣ, ରଥଚାଳକକୁ ଦୁଇଟି, ପତାକାକୁ ତିନିଟି ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ; ପୁଣି ଅନ୍ୟ ଧନୁଷ ନେଇ, ରୁକ୍ମି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ଘାତ କଲେ। ଏହି ବାଣ ବୃଷ୍ଟିରେ ଆଚ୍ୟୁତ ରୁକ୍ମିଙ୍କ ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ; ରୁକ୍ମି ପୁଣି ଧନୁଷ ନେଲେ, ଅମର ପ୍ରଭୁ ସେଠିଅଁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ। ରୁକ୍ମି ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ନେଲେ—ଗଦା, ଶୁଳ, ତ୍ରିଶୂଳ, ଢାଳ-ତାଲୱାର, ଶକ୍ତି, ତୋମରା—ହରି ସେସବୁ କୁଣ୍ଡଳ କରିଦେଲେ। ତା’ପରେ ରୁକ୍ମି ରଥରୁ ଝାପି, ତାଲୱାର ନେଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଦୌଡ଼ିଲେ—ଏମିତି ଯେପରିକି ପତଙ୍ଗ ଅଗ୍ନିକୁ ଲାଗିଯାଏ। ଏହି ଆକ୍ରମଣରେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ତାଲୱାର ଓ ଢାଳକୁ ତୀରରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରି, ନିଜ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତାଲୱାର ତାଣି ରୁକ୍ମିଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ସ୍୵ାମୀଙ୍କୁ ଭଉଣୀକୁ ମାରିବାକୁ ଦେଖି, ଭୟରେ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ ରୁକ୍ମିଣୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ି, କ୍ଷୁଦ୍ର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, “ହେ ଯୋଗେଶ୍ୱର, ଅପାର, ଦେବତାଙ୍କ ଦେବ, ଜଗତ୍ର ନାଥ, ଆପଣ ମୋ ଭଉଣୀଙ୍କୁ ମାରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ହେ ମହାବାହୁ, ଶୁଭଦାୟକ!