ଏକ ସମୟର କଥା, ଜ୍ଞାନୀ ପିତା ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ—“ପୁତ୍ର, ସନ୍ତାନ ପ୍ରତି ଅନୁରାଗ ଆକାଂକ୍ଷା ଆକାରରେ ଅଜ୍ଞାନ ଅଟୁଟ ରହେ, ଏହି ମହାମୋହ ନରକ ପଥକୁ ନେଇଯାଏ। ଏହି ଦେହ ଏକ ଦିନ ଛାଡ଼ିଯିବ, ସବୁକିଛି ଇଠାରେ ରହିଯିବ, ତେଣୁ ତୁମେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଅ।” ପିତା ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ମନେ ଭାବିଲେ—“ପୁତ୍ର, ତୁମେ ମୋତେ ଏତେ ବଡ଼ କଥା କହିଲ, ଏବେ ମୋତେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଜୀବନର କି କରିବା ଉଚିତ, ସେଥିରେ ଏକ ଏକ କଥା କହ।” ସେ ଦୁଃଖର ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାର କୁଆଁରେ ମୋହର ଦୂର୍ବଳ ଜାଲରେ ବନ୍ଧା ଅଛନ୍ତି, ନିଜ କ୍ରିୟାରେ ଅପରାଧୀ, ଚଳାଉଥିବା ଦୁର୍ବଳତା, ଚାଳାକି ଓ ପତିତତାରେ ଦୁଃଖିତ। ପିତା ଭାଗ୍ୟବାନ ପୁଅଙ୍କୁ ଦୟାର ସାଗର ଭାବି, ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ପୁଅ କହିଲେ—“ଏହି ଅସ୍ଥି, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତର ଦେହ ପ୍ରତି ମୋହ ଛାଡ଼, ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ, ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରତି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବୋଧ ଛାଡ଼, ଏହି ଜଗତ ଅସ୍ଥିର ଓ ନଶ୍ୱର—ବିରାଗ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କର। ସତତ ନିଜ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର, ଲୋକିକ କର୍ମ ଛାଡ଼, ସାଧୁଙ୍କୁ ସେବା କର, ଇଚ୍ଛା ଓ ତୃଷ୍ଣା ତ୍ୟାଗ କର, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼, ହରି କଥା ଓ ସେବାର ଅମୃତ ପାନ କର।” ଏହିପରି ଶୁଭ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ପିତା ପୁଅଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରି, ଷଷ୍ଟି ବର୍ଷ ବୟସରେ ଘର ଛାଡ଼ି ଦୃଢ ନିଶ୍ଚୟରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ। ସେ ଦିନେ ଦିନେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ସେବା କରି, ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧ ପାଠ କରି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ପରେ ଦେବତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନ ଶୋଭିତ ଦିବ୍ୟ ନଗରୀରେ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହଳରେ, ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ସହିତ ବାସ କଲେ। ସେ ଜ୍ଞାନ, ଧନ ଓ ଉତ୍ତମ ବଂଶରେ ଧନ୍ୟ ଥିଲେ, ଗର୍ବ ଓ ଅହଂକାରରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ। ପିତା ବିୟୋଗ ପରେ, ଧନ ଲୋଭରେ ତାଙ୍କ ମାଆଁକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଚାପ ଦେଲେ—“ଧନ କେଉଁଠି ରଖିଛ, କହ, ନାହିଁଲେ ଏହି ଲଠି ଦେଇ ମାରି ଦେବି!” ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଓ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ମାଆଁ ରାତିରେ ଏକ କୁଆଁରେ ପଡ଼ି ଆତ୍ମହତ୍ୟା କଲେ। ଏଉଁପରି ଦୁଃଖ ଦେଖି, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ନା ଦୁଃଖକୁ ଅନୁଭବ କଲେ, ନା ସୁଖକୁ, ନା ଶତ୍ରୁ ଥିଲେ, ନା ବନ୍ଧୁ। ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଘରେ ରହି, ପାଞ୍ଚ ଗଣିକାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କୁକର୍ମ କରି, ମନ ମୋହରେ ତଳିଗଲେ। ଏକ ଦିନ, ସେ ଗଣିକାମାନେ ଗହଣା ଚାହିଲେ। ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଅନ୍ୟଥା ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୁଲି, ଲୋଭରେ ଧନ ଆଣି, ଗଣିକାମାନେ ଦେଲେ। ଏତେ ଧନ ଦେଖି, ଗଣିକାମାନେ ରାତିରେ କହିଲେ—“ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଚୋରି କରୁଛି, ଏହିପରି ରାଜା ଧରି ମାରିଦେବେ।” “ଧନ ନେଇ ରାଜା ନିଶ୍ଚୟ ମାରିଦେବେ, ତେଣୁ ଆମ ଉପକାର ପାଇଁ ଗୁପ୍ତରେ ଆମେ ଏହାକୁ ମାରିଦେବା କାହିଁକି ନୁହେଁ?” ଏହିପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେମାନେ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀକୁ ଘୁମରେ ଦୌଡ଼ି ଦୂଢ଼ ଦାମରେ ବାନ୍ଧି, ମାରିଦେଲେ, ଧନ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ। ଗଳାରେ ଫାନ୍ଦା ପିଣ୍ଡି, ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ମରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ପଛରେ ପୋଡ଼ା କୋଇଳା ମୁହଁରେ ଭରି, ଦୁଃଖର ଅତିଶୟ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ନିର୍ମମ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଗଡ଼ାରେ ପକାଇ ଦେଲେ, କିଏ ଜାଣିଲେ ନାହିଁ। ଲୋକେ ପଚାରିଲେ, ସେମାନେ କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ—“ସେ ଆମ ପ୍ରିୟ, ଧନ ଲୋଭରେ ଦୂରେ ଚାଲିଗଲେ, ଏହି ବର୍ଷ ଫେରିବେ।” ବିବେକୀ ଜଣେ କଦାପି ଦୁଷ୍ଟ ନାରୀମାନେ ଉପରେ ଭରସା ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯିଏ ଏମିତି ଭଲି ନାରୀଙ୍କୁ ଭରସା କରେ, ସେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଏ। ଏମାନେ ମଧୁ ଭଳି ମିଠା କଥା କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହୃଦୟ ରେଜର ଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ—ପୁରୁଷମାନେ କିଏ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେବେ? ଧନ ନେଇ, ସେ ଚଞ୍ଚଳ ଗଣିକାମାନେ ଅନେକ ପୁରୁଷ ସହିତ ଦୂରକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମହାପ୍ରେତ ହେଲେ। ସେ ବାୟୁ ସ୍ୱରୂପ ଧରି, ଦଶ ଦିଗରେ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ, ଶୀତ ଓ ତାପରେ ପୀଡ଼ିତ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ବିନା ତରସିଥିଲେ। କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ, ବାରମ୍ବାର ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ—“ହା ଭାଗ୍ୟ!” କିଛି ଦିନ ପରେ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟ ଜାଣିଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ଅନାଥ ଦେଖି, ଗୟାରେ ପିତୃ କ୍ରିୟା କଲେ, ଯେଉଁଠି ତୀର୍ଥ ଯିବା, ସେଉଁଠି କ୍ରିୟା କଲେ। ଏପରି ତୀର୍ଥ ଭ୍ରମଣ କରି, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଲେ। ରାତିରେ ଘର ଆଙ୍ଗଣରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଶୋଇଲେ। ସେଉଁଠି, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଶୁଅଁଥିବା ବେଳେ, ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ରାତିରେ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧରି ନିଜ ସାପେକ୍ଷଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ। ସେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି, ମେଷ, ହାତୀ, ମହିଷ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ପୁଣି ମଣିଷ ହେଉଥିଲେ—ପ୍ରତ୍ୟେକ ରୂପ ଏକଥର। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ଓ ଦୃଢ ମନେ ଭାବିଲେ—ଏହି ଜଣେ ଅତି ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି। ସେ ପଚାରିଲେ—“ତୁମେ କିଏ, ଏତେ ଭୟଙ୍କର ରୂପେ ଏଠାରେ ଆସିଛ? କେଉଁଠୁ ଏପରି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଲ? ତୁମେ ପ୍ରେତ, ପିଶାଚ, କିମ୍ବା ଦାନବ?” ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ସେ ବାରମ୍ବାର ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ କାନ୍ଦିଲେ, କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ, କେବଳ ହାତରେ ଇଙ୍ଗିତ କଲେ। ତାପରେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଜଳ ନେଇ, ତାଙ୍କୁ ଉଠେଇଲେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ, ପାପୀ ମୁକ୍ତ ହୋଇ କଥା କହିପାରିଲେ। ପ୍ରେତ କହିଲେ—“ମୁଁ ତୁମର ଭାଇ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ, ନିଜ ଅପରାଧରେ ମଣିଷ ଜନ୍ମ ନଷ୍ଟ କରିଛି। ମୋ ଦୁଷ୍କର୍ମର ଗଣନା ନାହିଁ, ମହାଅଜ୍ଞାନରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି, ନାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି। ଏହି କାରଣରୁ ପ୍ରେତ ହୋଇ, ଦୁଃଖରେ ଅଛି, ବାୟୁ ଖାଇ ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁଛି, ଭାଗ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଫଳ ମିଳୁଛି। ହେ ଭାଇ, ଦୟାର ସାଗର, ଦ୍ରୁତ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର!” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ—“ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ଗୟାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଛି। ତଥାପି ମୁକ୍ତି କାହିଁକି ହେଲା ନାହିଁ? ଏହା ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ! ଯଦି ଗୟା ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ, ତେବେ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କ’ଣ କରିବି? ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କହ।