ଏକ ସମୟର କଥା, ଧୁନ୍ଧୁକାରୀଙ୍କ ପିତା ନିଜ ପୁଅର କୁକର୍ମରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ବିଷଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ଚିତ୍କାର କରି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, “ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ, ଯିଏ କେବଳ କଷ୍ଟ ଦେଉଛି, ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେବା ଉଚିତ୍।” ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଥିବା ସେଇ ଜଣେ ନିରାଶ ପିତା କହିଲେ, “ମୁଁ କେଉଁଠି ବସିବି, କେଉଁଠି ଯିବି, କିଏ ମୋ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବ? ଏ ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଜୀବନ ଛାଡିଦେବି—ହାଁ, ମୋର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା କେତେ ଦୟନୀୟ!” ଏହି ସମୟରେ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଆସି, ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ ଏବଂ ବିରାଗର ପଥ ଦର୍ଶାଇଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଏହି ସଂସାର ଅସାର, ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ମାୟାମୟ; କାହାର ପୁଅ, କାହାର ଧନ, କାହାର ସ୍ନେହ ନିତ୍ୟ ଜଳିଥାଏ? ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ଏକ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ନାହିଁ; କେବଳ ବିରାଗୀ ମୁନି, ଯିଏ ଏକାକୀ ରହିଥାଏ, ସେଉଁଠି ସୁଖ ଅନୁଭବ କରେ। ଅଜ୍ଞାନ, ଯାହା ସନ୍ତାନ ସ୍ନେହର ଆକାର ଧାରଣ କରିଥାଏ, ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କର; ଏହି ମୋହ ଦ୍ୱାରା ନରକର ପଥ ଖୋଲିଯାଏ। ଏହି ଦେହ ଏକ ଦିନ ଛାଡିଯିବ, ସବୁକିଛି ରହିଯିବ—ଏବେ ତୁମେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଅ।” ପୁଅଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ପିତା ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ଯେ ସେ ଗୃହ ଛାଡିବେ। ସେ କହିଲେ, “ମୋ ପୁଅ, ଅରଣ୍ୟରେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ସେଥିରେ ମୋତେ ବିସ୍ତୃତ କହ।” ସେ ଅନୁରୋଧ କଲେ, “ମୁଁ ମୋହର ଅନ୍ଧକୁପରେ ବନ୍ଧା, ଅପଙ୍ଗ, କୁପଥୀ ଓ ପାପୀ ହୋଇ ପଡିଛି—ହେ କୃପାସାଗର, ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର।” ତେବେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ, “ଏହି ଅସ୍ଥି, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତର ଦେହ ପ୍ରତି ମୋହ ତ୍ୟାଗ କର; ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ, ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରତି ଅହଂକାର ଛାଡିଦେ; ଏହି ସଂସାର ଅନିତ୍ୟ ଓ ନଶ୍ୱର—ବିରାଗ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦ ନେ। ସତତ ନିଷ୍କାମ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର, ଲୋକିକ କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କର, ସାଧୁଙ୍କ ସେବା କର, ଏବଂ ଅଭିଲାଷା ଓ ତୃଷ୍ଣା ତ୍ୟାଗ କର; ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ଚିନ୍ତା ଛାଡିଦେ, ଭକ୍ତି ଓ ପବିତ୍ର କଥାର ଅମୃତ ପାନ କର।” ଏପରି ଉପଦେଶରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ସେଇ ବୟସରେ (ଷାଠି ବର୍ଷ) ନିଶ୍ଚୟ ନେଇ ଗୃହ ଛାଡି, ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଦୈନିକ ଶ୍ରୀହରି ସେବା କରି, ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧ ପାଠ କରି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ପରେ ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନ ସମୃଦ୍ଧ ଦିବ୍ୟ ନଗରରେ, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ତିଆରି କରା ଇନ୍ଦ୍ରର ମହଳରେ, ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରୀର ନିବାସରେ ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ସହିତ ବାସ କଲେ। ସେ ଜ୍ଞାନ, ଧନ ଓ ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଧନ୍ୟ, ମାନ ଓ ଅହଂକାରରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ। ପିତାଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ନିଜ ମାତାକୁ ଭୟାନକ ଭାବେ ମାଡ଼ିଲେ, “ଧନ କେଉଁଠି ରଖିଛୁ, ମୋତେ କହ, ନହେଲେ ଏହି ଲାଠିରେ ମାରି ମାରିଦେବି!” ସେଇ ଭୟଭୀତ ମାତା, ପୁଅ ପ୍ରତି ଦୁଃଖରେ ରାତିରେ ଏକ କୂଏଁରେ ପଡି ନିଜ ଜୀବନ ଶେଷ କଲେ। ଏହି ସବୁ ଦେଖି, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ହୋଇ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାକୁ ଚଲିଗଲେ; ସେ ନ ଦୁଃଖ ନ ସୁଖ, କୌଣସି ଶତ୍ରୁ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁ ରଖିଲେନି। ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଘରେ ରହି, ପାଖରେ ପାଞ୍ଚ ଗଣିକା ରଖି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କ ପାଳନରେ ମନ ମତିଗଲା। ଏକ ଦିନ, ଗଣିକାମାନେ ଆଭୂଷଣ ଆଶା କରି, ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଅତି ଅନ୍ଧ ରାଗରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୁଲି ଧନ ଆଣିବାକୁ ଘର ଛାଡିଦେଲେ। ଏଠାରୁ ସେଠାରୁ ଧନ ଏଣି, ଗଣିକାମାନେ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର, ଆଭୂଷଣ ଓ ଅନେକ ଜିନିଷ ଦେଲେ। ଧନ ସଂଗ୍ରହ ଦେଖି, ଗଣିକାମାନେ ରାତିରେ ଆଲୋଚନା କଲେ, “ସେ ଦିନେ ଧନ ଚୋରି କରୁଛି; ଏହିପରି ରାଜା ଧରିବେ। ଧନ ନେଇ ରାଜା ନିଶ୍ଚୟ ମାରିଦେବେ; ତେଣୁ ଆମ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ଆମେ ଗୁପ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ ମାରି ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ କି?” ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେମାନେ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀଂକୁ ଘୁମେ ଥିବାବେଳେ ଦୌରି ଦୌରି ଦୂଃଖରେ ରସି ଆଉ ମାରିଦେଲେ, ଧନ ନେଇ ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ଗଳାରେ ଦୌଳ ଦେଇ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତୁରନ୍ତ ମରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ପରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ କୋଇଳା ମୁଁହରେ ଭରିଦେଲେ; ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିବେଦନାରେ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଅନ୍ତେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଶବକୁ ଗଡ଼ିକୁଏ ଏକ ଗଡ଼ିକୁଏ ଫେଲି ଦେଲେ; ଏହି ଗୁପ୍ତ କାଣ୍ଡ କାହାକୁ ଜଣା ହେଲା ନାହିଁ। ଲୋକେ ପଚାରିଲେ, ସେମାନେ କହୁଥିଲେ, “ସେ ଆମ ପ୍ରିୟ, ଧନ ଲୋଭରେ ଦୂରକୁ ଚାଲିଯାଇଛି, ଏହି ବର୍ଷ ଫେରି ଆସିବେ।” ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ନାରୀମାନେ ଉପରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଭରସା କରେ, ସେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଏ। ଲୁଟିଆ ନାରୀମାନଙ୍କ ମନ ରେଜର ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଯଦ୍ୟପି ତାଙ୍କର କଥା ଅମୃତ ସମାନ ଲାଗେ; ପୁରୁଷମାନେ କାହାକୁ ସତ୍ୟରେ ପ୍ରିୟ ରଖନ୍ତି? ଏଭଳି ଧନ ନେଇ, ଗଣିକାମାନେ ଅନେକ ପତି ସହ ଚାଲିଗଲେ; ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଏବେ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଭୂତ ହୋଇଗଲେ। ସେ ଏକ ବାତ୍ୟାର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଦଶ ଦିଗରେ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ, ଶୀତ-ଗରମରେ ଅତିବ୍ରତ୍ତ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ବିହୀନ ଥିଲେ। କୌଣସି ଅସ୍ରୟ ନ ପାଇ, ବାରମ୍ବାର “ହା ଭାଗ୍ୟ!” ବୋଲି କନ୍ଦୁଥିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଲୋକମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଅନାଥ ଜାଣି, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଗୟା ଓ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥରେ ପିଣ୍ଡଦାନ କଲେ। ଏପରି ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରି, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଲେ; ରାତିରେ ଘରର ଦଳାନରେ ଶୁଇ ପଡିଥିଲେ, କିଏ ଜାଣିଲେ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଶୁଇଥିବା ଦେଖି, ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ରାତିରେ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି ନିଜ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେ ମେଷ, ହାତୀ, ମହିଷ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ପୁନର୍ବାର ମନୁଷ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ—ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ଥର। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଧୃଡ଼ ମନେ ଭାବିଲେ ଏହି ଜଣେ ଦୁଃଖିତ ପ୍ରାଣୀ। ସେ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ କିଏ, ଏପରି ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ରାତିରେ ଆସିଛ? କେଉଁଠୁ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସିଲ? ତୁମେ ଭୂତ, ପିଶାଚ କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସ? କହ।” ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ସେ ଭୟଭୀତ ଭାବେ ବଡ଼ ଆବାଜରେ କନ୍ଦୁଥିଲେ, କିଛି କହିପାରୁନଥିଲେ, କେବଳ ଚେତନାର ଇଙ୍ଗিত ଦେଉଥିଲେ।