ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ପୁରୁଷ ଥିଲେ—ସେ ଚୋର, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୃଣିତ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଘରକୁ ଆଗ ଲଗାଇଦେଉଥିଲେ, ଏବଂ ଛୁଆମାନେ ଖେଳିବାକୁ ନେଇ, ସେମାନେଠାରୁ କିଛିକୁ କୂଆଁରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଉଥିଲେ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହିଂସ୍ର ଥିଲେ, ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିଲେ, ଗରିବ ଓ ଅନ୍ଧମାନେଠାରେ ଅନ୍ୟାୟ କରୁଥିଲେ, ଅସ୍ପୃଶ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ରହୁଥିଲେ, ହାତରେ ଦାଡ଼ି ଧରି ଡଗ୍ଗି ମାନେ ସହିତ ଘୁରୁଥିଲେ। ବେଶ୍ୟା ସହିତ ସଂଗ ରଖି, ସେ ନିଜ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ଧନ ଅନ୍ୟଥା କରିଦେଇଥିଲେ; ଏକ ଦିନ ସେ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ମାଡ଼ି, ସେମାନଙ୍କ ପାତ୍ରପାନା କୁ ନେଇ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଦୁଃଖିତ ପିତା ଦୟନୀୟ ଭାବେ କାନ୍ଦି କହିଲେ, "ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ଯିଏ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ଯୋଗ୍ୟ।" ସେ ଭାବିଲେ, "ମୁଁ କେଉଁଠି ରହିବି, କେଉଁଠି ଯିବି, କିଏ ମୋ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବ? ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଉଛି—ହାଁ, କେତେ ଦୁଃଖୀ ମୋ ଅବସ୍ଥା!" ଏହି ସମୟରେ, ବିବେକଶାଳୀ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଆସି, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ବିରାକ୍ତିର ପଥ ଦେଖାଇ, ଉପଦେଶ ଦେଲେ: "ଏହି ସଂସାର ଅସାର, ଦୁଃଖମୟ ଓ ମୋହମୟ; କାହାର ପୁଅ, କାହାର ଧନ, କାହାର ମମତା ସତତ ଜଳିରହିଛି? ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏଠି ସୁଖ ନାହିଁ, ଏକ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ସୁଖ କେବଳ ଏହି ବିରକ୍ତ ସାଧୁଙ୍କୁ ମିଳେ, ଯିଏ ଏକାକି ରହେ। ପୁତ୍ର ମୋହ ଆଦି ଅଜ୍ଞାନକୁ ଛାଡ଼, ଏହା ମୃଗ୍ମାୟାର ପଥ; ଏହି ଦେହ ପଡିଯିବ, ସବୁକିଛି ଛାଡିଦେବ—ବନକୁ ଯାଅ।" ଗୋକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ପିତା କହିଲେ: "ମୋ ପୁଅ, ବନରେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ବିସ୍ତାରରେ କହ। ମୁଁ ମମତାର ଅନ୍ଧକୁପରେ ବନ୍ଧା, ଅଙ୍ଗହୀନ, କୁଟିଳ, କର୍ମଦ୍ୱାରା ପତିତ—ହେ କୃପାସାଗର, ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର।" ତାପରେ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ: "ଏହି ହାଡ଼, ମାଂସ, ରକ୍ତର ଦେହରେ ମମତା ଛାଡ଼; ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ, ଆଦି ଉପରେ ଅଭିମାନ ତ୍ୟାଗ କର; ଏହି ଜଗତ୍ ଅନିତ୍ୟ ଓ ନଶ୍ୱର—ବିରାକ୍ତି ଓ ଭକ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦ ନିଅ। ନିତ୍ୟ ନିଜ ଧର୍ମକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର, ଲୌକିକ କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କର, ସାଧୁମାନଙ୍କୁ ସେବା କର, ଆସକ୍ତି ଓ ତୃଷ୍ଣା ତ୍ୟାଗ କର; ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ଚିନ୍ତା ତ୍ୱରିତ ତ୍ୟାଗ କର, ଏବଂ ସେବା ଓ ଶ୍ରବଣର ଅମୃତ ପାନ କର।" ଏପରି ଉପଦେଶ ପାଇଁ, ପିତା ବୟସରେ ସାଠିରେ ନିଜ ଘର ଛାଡ଼ି, ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ବନକୁ ଗଲେ। ସେ ନିତ୍ୟ ହରିସେବା ଓ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧ ପାଠ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ପରେ ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ବିଭୂତିରେ ଶୋଭିତ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶ୍ରୀର ନିବାସ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା-ନିର୍ମିତ ମହଲ୍ରେ ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରୀ ସହିତ ବାସ କଲେ। ଜ୍ଞାନ, ଧନ ଓ କୁଳରେ ସମୃଦ୍ଧ, ସେ ଅହଂକାର ଓ ଦମ୍ଭରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ। ପିତା ବିୟୋଗ ପରେ, ତାଙ୍କ ମାତାକୁ ସେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ମାଡ଼ିଲା: "ଧନ କେଉଁଠି ରଖିଛ, କହ, ନହେଲେ ଏହି ଲଠିରେ ତୁମକୁ ମାରି ଦେଇବି!" ଏହି ଭୟାନକ ଶବ୍ଦରେ ଓ ପୁଅ ପ୍ରତି ଦୁଃଖରେ, ମାତା ରାତିରେ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରି କୂଆଁରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ତାଙ୍କ ପାଖରେ ନ ଦୁଃଖ ନ ସୁଖ, ନ ଶତ୍ରୁ ନ ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ। ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଘରେ ରହି, ପାଖରେ ପାଞ୍ଚଟି ବେଶ୍ୟା ସହିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ମନ ତାଙ୍କ ଚର୍ଯ୍ୟାରେ ମୁଗ୍ଧ। ଏକ ଦିନ ସେ ବେଶ୍ୟାମାନେ ଗହଣା ଚାହିଲେ; ସେ ଅନ୍ଧ ଅଭିଲାଷାରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୁଲି, ଧନ ଆଣିବାକୁ ଘର ଛାଡ଼ିବାକୁ ଗଲେ। ଏଠାରେ ସେ ଧନ ଏଠୁ-ସେଠୁ ଯୋଗାଇ, ଘରେ ଆଣି, ସେମାନେଠାରେ ଭଲ ଶାଢ଼ି, ଗହଣା ଓ ନାନା ଜିନିଷ ଦେଲେ। ଏତେ ଧନ ଦେଖି, ବେଶ୍ୟାମାନେ ରାତିରେ ଚିନ୍ତା କଲେ: "ସେ ଦିନକୁ ଚୋରି କରେ; ଏହିପାଇଁ ରାଜା ଧରିବ। ଧନ ନେଇ, ରାଜା ନିଶ୍ଚିତ ମାରିଦେବେ; ତେଣୁ, ଆମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଆମେ ଗୁପ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବା କାହିଁକି ନୁହେଁ?" ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେମାନେ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀକୁ ଘୁମ୍ରେ ଦାଡ଼ିରେ ବାନ୍ଧି, ମାରି, ଧନ ନେଇ ଅନ୍ୟଠାରେ ଚାଲିଗଲେ। ଗଳାରେ ଦାଡ଼ି ପିଡ଼ି, ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ତେବେ ସେ ମରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ପରେ ମୁଁହରେ ଜଳନ୍ତା ଅଂଗାର ଭରିଦେଲେ; ତୀବ୍ର ଜ୍ୱାଳାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ବେଶ୍ୟାମାନେ ତାଙ୍କ ଶବକୁ ଗଡ଼ିକୁ ଫେଙ୍ଗି ଦେଲେ; ଏହି ଗୁପ୍ତ ଘଟଣା କାହାରୁ ଜଣା ହେଲା ନାହିଁ। ଲୋକେ ପଚାରିଲେ, ବେଶ୍ୟାମାନେ କହୁଥିଲେ: "ସେ ଦୂରେ ଗଲେ, ଆମ ପ୍ରିୟ, ଏହି ବର୍ଷ ଧନ ଲୋଭରେ ଫେରି ଆସିବେ।" ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି କେବେ ମନ୍ଦ ବେଶ୍ୟାମାନେ ଉପରେ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯିଏ ଏମାନେ ଉପରେ ଭରସା କରେ, ସେ ଦୁଃଖରେ ଆବୃତ୍ତ ହୁଏ। ଅଭିଲାଷାପୂର୍ଣ୍ଣ ନାରୀମାନଙ୍କ କଥା ମଧୁର ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚୁରୀ ସମାନ; ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଅଟୁଟ ଅଛି? ଏପରି ଧନ ନେଇ, ସେମାନେ ଅନେକ ପୁରୁଷ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ; ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ତା’ପରେ ମହାପିଶାଚ ହେଲେ, ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ପୀଡ଼ିତ। ସେ ବାୟୁବେଗର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଦଶ ଦିଗରେ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ, ଶୀତ-ତାପରେ ପୀଡ଼ିତ, ଖାଇବା ନାହିଁ, ପିପାସିତ। କେଉଁଠି ନିବାସ ମିଳୁନଥିଲା, ବାରମ୍ବାର "ହା, ଭାଗ୍ୟ!" ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଜାଣିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଅସହାୟ ଦେଖି, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଗୟା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ତୀର୍ଥ ଯାଉଥିଲେ, ସେଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ଏପରି ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଲେ; ରାତିରେ ଘର ଦଳାନରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଅଜ୍ଞାତ ଅବସ୍ଥାରେ ଶୁଇଲେ। ସେଠି, ଗୋକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଶୁଇଥିବା ଦେଖି, ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ରାତିରେ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଧାରଣ କରି ନିଜ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ। ସେ ପରେ ପରେ ମେଷ, ହାତୀ, ମହିଷ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ପୁନର୍ବାର ମଣିଷ ଭାବ ଧାରଣ କଲେ—ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆକୃତି କେବଳ ଏକଥର।