ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣ ମୁଚୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋର ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ନାମ ଅସଂଖ୍ୟ, ହେ ପ୍ରିୟ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆମେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଗଣନା କରିପାରେନି, କାରଣ ସେଗୁଡ଼ିକ ଅନନ୍ତ। କେତେବେଳେ ମୁଁ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହିତ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, କିନ୍ତୁ ମୋର ଏହି ଜନ୍ମଗୁଡ଼ିକ କେବେ ନାମ, କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ପରିଚିତ ହୁଏନାହିଁ। ହେ ରାଜନ୍, ମୋର ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ତିନି କାଳକୁ ଆବର୍ତ୍ତିତ, ଏ ଅନୁସୂଚିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମହାମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ସୀମା ପାଇଁ ପାରନ୍ତିନାହିଁ। ତଥାପି, ଏବେ ମୋ ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ଯେଉଁଥିରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଅବତାର ନେଇଛି। ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ କରିବା ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଅସୁରମାନେ ନଶ୍ୱ କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଯଦୁବଂଶରେ, ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଘରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ଲୋକେ ମୋତେ ବସୁଦେବ, ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୋଲି କହନ୍ତି। କଳାନେମି, କଂସ, ପ୍ରଳମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନଶ୍ୱ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏହି ଯବନ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଭୟାନକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଛି, ହେ ରାଜନ୍। ଏହି ଗୁହାକୁ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଆସିଛି, ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ଅନେକ ଭାବେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲ, ମୁଁ ମୋ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ପ୍ରସନ୍ନ ରହେ। ଏବେ ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହଁ, ମୋ ପାଖରୁ ମାଗ; ଯେଉଁଜଣ ମୋର କୃପା ପାଏ, ସେ କେବେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏନାହିଁ।” ଏପରି ଶୁଣି, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଓ ଗର୍ଗଙ୍କ ଉପଦେଶ ସ୍ମରଣ କଲେ। ମୁଚୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଲୋକେ ତୁମ ମାୟାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ତୁମକୁ ଭଜନ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ବିପଦକୁ ଦେଖି କେବଳ ଦୁଃଖ ଭାବିଥାନ୍ତି। ସେମାନେ ସୁଖ ଚାହିଁ, ଘର, ନାରୀ, ପୁରୁଷ ଓ ଆସକ୍ତିରେ ପଡ଼ି ଛଳିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ମାନବ ଜନ୍ମ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶରୀର ସ୍ୱସ୍ଥ ଓ ସହଜ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁଜଣ ତୁମ ଚରଣ ଉପାସନା କରେନାହିଁ, ସେ ମୂଢ଼ ଚିତ୍ତରେ ଘରସ୍ଥ ଜୀବନର ଅନ୍ଧକୂପକୁ ପଡ଼ି ଜନ୍ତୁ ପରି ଦୁଃଖ ଭୋଗେ। ଅଜୟ ଭଗବାନ୍, ମୋର ଏଯାଏଁ ସମୟ ଫଳହୀନ ଭାବେ ଚାଲିଗଲା; ରାଜସ୍ୱ ଭୋଗରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ନାଶ୍ୱର ଦେହର ମନ୍ୟତାରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଥିଲି, ପୁଏ, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, ଅନେକ ଚିନ୍ତାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇଛି। ଏହି ମାଟିର ଘଡ଼ା ପରି ଦେହରେ ମୁଁ ‘ମାନବ ରାଜା’ ଭାବେ ବସିଥିଲି; ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ପଦାତି ଓ ସେବକମାନେ ଆମକୁ ଘେରି ରହୁଥିଲେ; ଏହି ସମ୍ପଦ ଓ ଅହଂକାରରେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଗଣନା କରୁନଥିଲି। ମତ୍ତ ମନେ ଆଉ କ’ଣ କରିବି, କ’ଣ ପାଇବି ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲି; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ପାଇଁ ଲୋଭ ବଢ଼ୁଥିଲା; କିନ୍ତୁ ତୁମେ, ଅବିମୂଢ଼, ହଠାତ୍ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଆସିଯାଅ, ଯେପରି ସାପ ବଣ୍ଦିର ମୁହଁ ଚୁମିଥାଏ। କେବେ ମୁଁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଥରେ ବା ବିରାଟ୍ ହାତୀରେ ଚଢ଼ି ‘ମାନବ ରାଜା’ ବୋଲି ଡାକାଯାଉଥିଲି; କିନ୍ତୁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ କାଳରେ ଏହି ଦେହ ମଳ, କୀଟ ବା ଛାଇ ଭାବେ ପରିଣତ ହୁଏ। ଦିଗ୍ବିଜୟ କରି, ବିଶାଳ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଚମତ୍କାର ରାଜସିଂହାସନରେ ବସି, ଅନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ପୁରୁଷ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଖେଳନା ପରି ଘରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଆସକ୍ତ ହୁଏ। ଯେଉଁଜଣ କର୍ମ କରେ, ତପସ୍ୟାରେ ନିସ୍ଠା ରଖେ, ଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କରେ, ଦାନ ଦେଉଛି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଉ ରାଜ୍ୟ ଚାହିଁ, ତାଙ୍କ ତୃଷ୍ଣା ବଢ଼ିଯାଏ, ସୁଖ ମିଳେନାହିଁ। ଏହି ସଂସାରରେ ଘୁରି ଘୁରି, ଯେତେବେଳେ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ତେବେ ଶୁଭସଙ୍ଗ ମିଳେ; ଏହି ସଂଗ ମିଳିଲେ, ସେମାନେ ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ପ୍ରଭୁ, ଆଜି ମୋର ରାଜ୍ୟ ଆସକ୍ତି ଅପେକ୍ଷା ହଟିଯିବାକୁ ମୁଁ ତୁମ ଦୟା ବୋଲି ଭାବୁଛି—ଏହି ହେଉଛି ସେଇ ଶୁଭ ଲୋକମାନେ ଅନ୍ବେଷଣ କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଅବିରତ ଭୂମି ତ୍ୟାଗ କରି ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ତୁମ ଚରଣ ସେବା ଛାଡ଼ି କିଛି ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହେନାହିଁ, ଏହି ସେଇ ଦେଉଥିବା ମୁକ୍ତି ପ୍ରଦାତା ତୁମକୁ ଉପାସନା କରି, ଆଉ କିଏ ଏମିତି ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗିବେ ଯାହା ଆତ୍ମାକୁ ବାନ୍ଧି ଦିଏ? ତେଣୁ, ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ତ୍ୟାଗ କରି, ରଜ, ତମ, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ବନ୍ଧା ଇଚ୍ଛା ଛାଡ଼ି, ତୁମେ ନିର୍ମଳ, ନିର୍ଗୁଣ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ସୁଦ୍ଧ ଚେତନ୍ୟ, ପରମପୁରୁଷଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି। ଏଠାରେ ଦୁଃଖ ଓ ପଶ୍ଚାତାପରେ ଦୀର୍ଘଦିନ ଦେହଭୋଗ କରି, ତୃଷ୍ଣା ଆଦି ଶତ୍ରୁମାନେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଶାନ୍ତି ନ ମିଳି, ଯେପରି ହୋଇଛି, ଏଵେ ମୁଁ ତୁମ ଚରଣକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି, ହେ ପରମାତ୍ମା, ମୋତେ ଅଭୟ, ଅମୃତତ୍ୱ ଓ ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତି ଦିଅ, ମୁଁ ଅଶରଣ।” ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣ ମନୋହର ହସରେ କହିଲେ, “ହେ ମହାରାଜ, ତୁମ ମନ ନିର୍ମଳ ଓ ଅଚଞ୍ଚଳ, କାରଣ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ବିଚଳିତ ହେଲ ନାହିଁ। ଏହା କେବଳ ତୁମ ସତର୍କତା ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଥିଲା; ଯେଉଁଜଣ ଏକାନ୍ତିକ ଭକ୍ତି କରେ, ସେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦ୍ୱାରା କଦାପି ବିଚଳିତ ହୁଏନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ମନ ଅବଶ୍ୟ ଆବେଗ ଦ୍ୱାରା ପୁଣି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଶ୍ୱାସାୟାମ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ। ତୁମେ ମୋରେ ମନ ଲଗାଇ, ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ପୃଥିବୀରେ ଚାଲ; ତୁମେ ସର୍ବଦା ଅଚଳ ଭକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ ରୁହ। ଯଦିଓ ତୁମେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ହନନ କରିଛ, ଏବେ ଏହି ତପସ୍ୟା ଓ ମୋରେ ଶରଣ ନେଇ, ପାପ ତ୍ୟାଗ କର। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜନ୍ମରେ ତୁମେ ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ବନ୍ଧୁ ହେବା, ଏବଂ ଶେଷରେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା।” ଶୁକଦେବ କହିଲେ, “ହେ ପରୀକ୍ଷିତ, ଏପରି ଭାବେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କୃପା ପାଇ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ, ନମସ୍କାର କରି, ଗୁହାର ମୁହଁରୁ ବାହାରିଗଲେ। ସେ ଛୋଟ ମାନବ, ପଶୁ, ଔଷଧି ଓ ଗଛ ଦେଖି, ଏବଂ କଳିୟୁଗ ଆସିଯାଇଛି ବୋଲି ଜାଣି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।