ମହାନୁଭାବ, ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ—ଏକ ସମୟରେ, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ନାମକ ଏକ ବିରାଟ ରାଜା, ଯିଏ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କର ପୁତ୍ର, ତିନି ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମ୍ରତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ—“ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଦି ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗେ, ଆମେ ନିର୍ମଳ ଭାବରେ ସେବା କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ଦୟାକରି ଆପଣଙ୍କ ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବଂଶ ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁ।” ତାପରେ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ନିଜ ପରିଚୟ ଦେଇ କହିଲେ, “ମୁଁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର, ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କର ପୁତ୍ର ମୁଚୁକୁନ୍ଦ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଜାଗି ରହିବାରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ନିଦ୍ରାରେ ଅବଶ, ଏଠାରେ ଏକା ଶୁଇଥିଲି। ଏଉଁ ମାନେ ମୋତେ ଏବେ ଜଗାଇଲେ। ସେ ଅପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଜେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଗଲେ; ତାପରେ ଆପଣ, ଶତ୍ରୁ-ଦଳନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏଠାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ଆପଣଙ୍କ ଅସହ୍ୟ ତେଜ ଏପରି, ଯେ ଆମେ ଦେଖିପାରିବା ନୁହେଁ। ହେ ମହାନ, ଆପଣ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜ୍ୟ।” ଏପରି ରାଜାଙ୍କ ଉପରେ କଥା କହିଲେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭଗବାନ ମୁସୁକି ହସି, ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନିରେ କହିଲେ, “ମୋର ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ନାମ ଅସଂଖ୍ୟ, ହେ ବନ୍ଧୁ। ମୁଁ ସେମାନେ ଗଣନା କରିପାରିବି ନାହିଁ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅନନ୍ତ। କେବଳ କେବଳ ବଡ଼ ବଡ଼ ମହାପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭୂମିରେ ମୋର କିଛି ଜନ୍ମ ଦେଖିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋର ଜନ୍ମ କେବେ ଗୁଣ, କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ନାମରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ମୋର ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ତିନି କାଳରେ ବ୍ୟାପ୍ତ; ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଶେଷ ପାଇପାରିନାହାନ୍ତି। ତଥାପି, ଏବେ ମୋର ବର୍ତ୍ତମାନ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ କହୁଛି, କାରଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମୁଁ ଆସିଛି। ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ କରିବା, ଅସୁରମାନେ ନାଶ କରିବା ପାଇଁ, ମୁଁ ଯଦୁ ବଂଶରେ, ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଘରେ ଅବତରଣ କରିଛି; ଲୋକେ ମୋତେ ବସୁଦେବ, ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୋଲି ଡାକନ୍ତି। କାଳନେମି, କଂସ, ପ୍ରଲମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନାଶ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏହି ଯବନ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦହିଗଲା। ଏହି ଗୁହାକୁ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଆସିଛି, କାରଣ ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ମୋତେ ଅନେକ ଭାବେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲ; ମୁଁ ଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତ। ଏବେ ବର ଚୟନ କର, ରାଜର୍ଷି; ମୁଁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ଯାହା ପ୍ରସାଦ ମୋର ମିଳିଥାଏ, ସେ କେବେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବ ନାହିଁ।” ଏପରି ଭାବରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଶୁଣି, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଅନନ୍ଦିତ ହୋଇ ନମସ୍କାର କଲେ, ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ, ଓ ଗର୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ଉପଦେଶକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ତାପରେ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଲୋକେ ଆପଣଙ୍କ ମାୟାରେ ମୁହଁ ହୋଇ, ଆପଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ସୁଖ ଅନ୍ୱେଷଣ କରି, ଘର, ନାରୀ, ପୁରୁଷ ଓ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ଆସକ୍ତି ହୋଇ ଠକାଯାଆନ୍ତି। ଏଠାରେ ଦୁର୍ଲଭ ମାନବ ଜନ୍ମ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶରୀର ସ୍ୱସ୍ଥ ଓ କୌଣସି ପ୍ରୟାସ ଛଡ଼ା, ଯଦି ମନ ବିକୃତିରେ ଆପଣଙ୍କ ପଦପଦ୍ମକୁ ପୂଜା କରେ ନାହିଁ, ତେବେ ସେ ପଶୁ ପରି ଗୃହାଶ୍ରମ ରୂପୀ ଅନ୍ଧକୂପରେ ପଡ଼ିଯାଏ। ହେ ଅଜୟ, ଏଇ ମୋର ସମୟ ନିଷ୍ଫଳ ଚାଲିଗଲା, ରାଜସି ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ମତ୍ତ, ପୁତ୍ର, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଧନ ଓ ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତି, ଅନେକ ଚିନ୍ତାରେ ପୀଡ଼ିତ। ଏହି ମାଟିର ଘଡ଼ା ପରି ଶରୀରରେ, ମୁଁ 'ମାନବ ରାଜା' ଭାବରେ ଅଭିମାନ କରି, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ସେନା ଓ ଚେଲାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଘିରି, ମହା ଅଭିମାନରେ ପୃଥିବୀ ଦୌଡ଼ିଥିଲି। ମୋ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲୋଭ ଓ ଭୋଗ ଆସକ୍ତିରେ ଉତ୍ସୁକ, 'ଆଉ କଣ କରିବି?' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲି; କିନ୍ତୁ ଆପଣ, ଅଚ୍ୟୁତ, ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବରେ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଆସିଯାନ୍ତି, ସାପ ମାଉସର ବିଲ ପରି ଚୁମ୍ବନ କରିବା ପରି। ଗୋଲ୍ଡ ଶୋଭିତ ରଥ ବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି, 'ମୁଁ ମାନବ ରାଜା' ବୋଲି ଗର୍ବ କରୁଥିଲି; କିନ୍ତୁ କାଳର ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଦେହ ଅବଶେଷରେ ମଳ, କୀଟ ବା ରାଖ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ପୃଥିବୀର ଚାରିଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ବଶ କରି, ବଡ଼ ରାଜସି ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଏକ ଖେଳନା ପରି ଘର ଭୋଗରେ ନାରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦ ପାଇବାରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ଏଠି ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ କାର୍ମ କରେ, ଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କରେ, ଦାନ ଦେଇଥାଏ, ସେ ମଧ୍ୟ ଆଉଥରେ ରାଜା ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ଏବଂ ତୃଷ୍ଣା ବଢ଼ି ଯାଏ, ତଥାପି ସେ ସୁଖ ପାଉନାହିଁ। ଏଇ ସଂସାରରେ ଘୁରି ଘୁରି, ଯେତେବେଳେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ତେବେ ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ହୁଏ; ଏହି ସଙ୍ଗ ହେବା ସହିତ, ତୁରନ୍ତ ଆପଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଏଇ ରାଜ୍ୟ ଆସକ୍ତି ଅପେକ୍ଷା ହଟିଯିବାକୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ କୃପା ମନେ କରେ—ଏହି ଯାହାକି ସନ୍ତମାନେ ଚାହାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଅବିରତ ଭୂମି ତ୍ୟାଗ କରି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଆନ୍ତି। ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପଦସେବା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବର ଚାହେଁ ନାହିଁ, ଯାହା ନିର୍ଧନମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚାହାନ୍ତି; କାରଣ ଯିଏ ମୁକ୍ତିଦାତା ଆପଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଛି, ସେ ଆତ୍ମାକୁ ବାନ୍ଧିଥିବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବର କାହିଁକି ଚାହିବେ? ଏହିପରି, ରଜ, ତମ, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ବନ୍ଧା ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଛି—ଏକ ନିର୍ମଳ, ନିର୍ଗୁଣ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତ ସ୍ୱରୂପ ପରମପୁରୁଷ। ଏଠାରେ ଦୁଃଖ ଓ ଅନୁତାପରେ ଦୀର୍ଘଦିନ ଦଳିତ, ତୃଷ୍ଣା ଆଦି ଶତ୍ରୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ, କେବେ ଶାନ୍ତି ନାପାଇ, କେମିତି ଅପେକ୍ଷା ଆପଣଙ୍କ ପଦପଦ୍ମକୁ ଆସିଛି; ହେ ପରମାତ୍ମା, ମୋତେ ନିର୍ଭୟତା, ଅମୃତତ୍ୱ ଓ ଦୁଃଖମୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ଅଶରଣ।" ଏପରି ମୁଚୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଭକ୍ତି ଶୁଣି, ଭଗବାନ କହିଲେ, “ହେ ପୃଥିବୀର ମହାନ ରାଜା, ତୁମ ମନ ପବିତ୍ର ଓ ଧୃଢ଼, କାରଣ ମୁଁ ବର ଦେଉଥିଲି, ତଥାପି ତୁମେ ଇଚ୍ଛାରେ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲେ ନାହିଁ। ବର ଦେଇ ପରୀକ୍ଷା କରିଲି, କାରଣ ଏକାନ୍ତିକ ଭକ୍ତଙ୍କ ମନ କେବେ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଚଞ୍ଚଳ ହୁଏ ନାହିଁ।