ଏକ ଦିନ, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପାହାଡ଼ ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ କିଏ? ତୁମର ପଦ ଅଟସି ପତ୍ର ପରି ସୁନ୍ଦର, ତୁମେ କଣ୍ଟା ଓ ଜଙ୍ଗଳ ମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିବା କରୁଛ। ଦେବତା, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ଜଗତର ରକ୍ଷକ ମାନେ ଯେତେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ତୁମର ତେଜର ସମ୍ନାନାରେ କିଛି ନୁହେଁ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି ଭାବୁଛି, କାରଣ ଗୁହାର ଅନ୍ଧକାରକୁ ତୁମର ଆଲୋକ ଦୀପ ଭଳି ଅପସାରଣ କରୁଛ। ହେ ପୁରୁଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଦି ତୁମର ଇଛା ଥାଏ, ଆମେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଅପରାଧ ନ କରି ତୁମର ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବଂଶ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଆମେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର କ୍ଷତ୍ରିୟ, ମୁଁ ଯୁବନାଶ୍ୱର ପୁତ୍ର ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଅଟେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଜାଗି ରହିବାରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ମୁଁ ଏଠାରେ ଏକା ଶୟନ କରୁଥିଲି, କିଏ ମୋତେ ଏମିତି ଜାଗାଇଲେ। ସେ ନିଜ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା; ତାପରେ ତୁମେ, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରିବାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏଠାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ତୁମର ତେଜ ଏତେ ଅସହ୍ୟ ଯେ ଆମେ ଦେଖିପାରୁ ନାହିଁ; ହେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ତୁମେ ଦେହଧାରୀ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜ୍ୟ।" ରାଜାଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ସ୍ରଷ୍ଟା ପ୍ରଭୁ ହସି ହସି ଦୀପ୍ତିମୟ କଳରେ କହିଲେ, "ମୋର ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ନାମ ଅସଙ୍ଖ୍ୟ; ମୁଁ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଗଣନା କରିପାରେ ନାହିଁ, ସେଗୁଡିକ ଅନନ୍ତ। କେବେ କେବେ ମୁଁ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହ ଏହି ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, କିନ୍ତୁ ମୋର ଜନ୍ମ କଦାପି ଗୁଣ, କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ନାମରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ମୋର ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଏହି ତିନି କାଳ ଅଟେ, ମହାମୁନିମାନେ ତାହା ଅନୁସରଣ କରି ମଧ୍ୟ ତାହାର ଶେଷକୁ ନିଜେଇପାରିନାହିଁ। ତଥାପି, ମୋତେ ପ୍ରସ୍ନ କରିଥିଲେ, ଏହି ଅବତାର ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଧର୍ମ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମୁଁ ଯଦୁ ବଂଶରେ, ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଘରେ ଅବତରଣ କରିଛି; ଲୋକମାନେ ମୋତେ ବସୁଦେବ, ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୋଲି କୁହନ୍ତି। କାଳନେମି, କଂସ, ପ୍ରଳମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏହି ଯବନ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଭସ୍ମ ହୋଇଛି। ମୁଁ ଏହି ଗୁହାକୁ ତୁମ ପାଇଁ ଆସିଛି, ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ବହୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲା; ମୁଁ ମୋର ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ। ଏବେ ଚାହିଁଥିବା ଭିକ୍ଷା ଚୟନ କର; ମୋର କୃପାରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଅଟେ, ସେ କଦାପି ଦୁଃଖି ହୋଇନାହିଁ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ, ଏପରେ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଖୁସି ହୋଇ, ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଗର୍ଗ ମୁନିଙ୍କ ଉପଦେଶକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ମୁଚୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ, "ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମର ମାୟାରେ ଲୋକମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ତୁମକୁ ପୂଜନ କରିନାହିଁ; ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଦେଖି ସୁଖ ଚାହିଁ, ଗୃହ, ନାରୀ, ପୁରୁଷ ରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ମାନବ ଜନ୍ମ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ମନ ଭ୍ରାନ୍ତିରେ ତୁମର ପଦପଦ୍ମକୁ ପୂଜନ କରିନାହିଁ, ସେ ଏକ ପଶୁ ପରି ଗୃହ ରୂପି ଅନ୍ଧକୁପରେ ପଡ଼ିଯାଏ। ଅଜୟ, ମୋର ଏହି ସମୟ ନିର୍ଫଳ ଗଲା, ରାଜା ଭାବରେ ମୁଁ ମଦ ଭରା ଥିଲି, ପୁତ୍ର, ଜନାନୀ, ଧନ, ସମ୍ପତ୍ତି ରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ଅନେକ ଚିନ୍ତାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିଲି। ଏହି ମଟି ଠିକିଆ ଦେହରେ ମୁଁ ମନୁଷ୍ୟ ରାଜାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇ, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ସେନା, ଉପଚାର ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ କୁହି ନାହିଁ। ମୁଁ ମଦ ଭରା ଭାବରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଆଧାରିତ କର୍ମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ରସ ପାଇଁ ଲାଗି ରହିଥିଲି; କିନ୍ତୁ ତୁମେ, ଅଭ୍ରମିତ, ହଠାତ୍ ମୃତ୍ୟୁରେ ପଶୁ ଗହ୍ବରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ସାପ ପରି ଆସିଯାଉଛ। ଏକ ସମୟରେ ସୁନା ରଥ କିମ୍ବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି 'ମନୁଷ୍ୟ ରାଜା' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ ହେଉଥିଲି; କିନ୍ତୁ କାଳର ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭାବରେ ଏହି ଦେହ ଶେଷରେ ମଳ, କୀଟ କିମ୍ବା ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଏ। ଦିଗ୍ବିଜୟ କରି, ଭୂମି ପରି ବଡ଼ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଂହାସନରେ ବସି ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନାରୀମାନଙ୍କ ଖେଳ ପାଇଁ ପଶୁ ପରି ଗୃହ ରସ ରେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇଯାଏ। ଅପରିଗ୍ରହ, ତପସ୍ୱି, ଦାନ କରିଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆସକ୍ତି ହୋଇ 'ମୁଁ ରାଜା ହେଉ' ଭାବି, ଆଶା ଦୃଢ଼ ହୋଇ ସୁଖ ପାଇନାହିଁ। ଏହି ଜଗତରେ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ମୁକ୍ତି ମିଳିଲେ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ତାହା ପରେ ନିଜ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସଦ୍ଜନଙ୍କ ସଂଗ ମିଳିଥାଏ; ଏହି ସଂଗ ମିଳିଲେ, ତୁମେ ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଯାଏ। ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହି ରାଜ୍ୟ ଆସକ୍ତି ଅପସାରଣ ତୁମର କୃପା; ଯାହାକୁ ସଦ୍ଜନମାନେ ଚାହିଁ, ଏହି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭୂମି ଛାଡ଼ି ବନକୁ ଯାଇଥାନ୍ତି। ମୁଁ ତୁମ ପଦସେବା ଛଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭିକ୍ଷା ଚାହିଁ ନାହିଁ; ମୁକ୍ତି ଦାତା ତୁମକୁ ପୂଜି, ଆତ୍ମାକୁ ବନ୍ଧି ଦେଇଥିବା ଭିକ୍ଷା କିଏ ଚୟନ କରିବ? ଏହିପରି, ତ୍ରିଗୁଣ ଆଧାରିତ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାକୁ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ତୁମେ—ନିର୍ମଳ, ନିର୍ଗୁଣ, ଅଦ୍ୱୟ, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନ—ପ୍ରଭୁ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖ ଓ ପଶ୍ଚାତାପରେ, ଶତ୍ରୁ, ତୃଷ୍ଣା ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଶାନ୍ତି ନ ମିଳି, ମୁଁ ତୁମର ପଦପଦ୍ମରେ ଆସିଛି; ମୋତେ ନିର୍ଭୟତା, ଅମୃତତ୍ୱ ଓ ଦୁଃଖ ଅଭାବ ଦିଅ, ମୁଁ ଅସହାୟ।" ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, "ହେ ମହାରାଜ, ତୁମର ଚିତ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଦୃଢ଼; ଭିକ୍ଷାରେ ଆକୁଞ୍ଚିତ ହୋଇ ନାହିଁ। ଏହି ଭିକ୍ଷା ଦେବା ମାଧ୍ୟମରେ ତୁମର ଜାଗୃତିକୁ ଯାଞ୍ଚ କରିଲି; ଏକାନ୍ତିକ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମନ କୃପାରେ ଚଳିତ ହୋଇନାହିଁ। ଯୋଗୀମାନେ ଯଦି ଭକ୍ତି ନ ରଖନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଅନ୍ତଃକରଣ ତୃଷ୍ଣାରେ ଅବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇ ନିର୍ନିମିତ୍ତ ଉପାୟରେ ଶାନ୍ତି ନ ମିଳି। ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତି ରଖି, ଚାହିଁ ଯେଉଁପରି ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚିବା; ସଦା ମୋ ପ୍ରତି ଅଚଳ ଭକ୍ତି ରଖ। କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ରହି, ଶିକାର ଓ ଅନ୍ୟ କାରଣରେ ଜନ୍ତୁ ହତ କରିଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଏହି ତପସ୍ୟା ଓ ମୋର ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରି, ପାପ ଛାଡ଼। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜନ୍ମରେ, ତୁମେ ଦ୍ୱିଜ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କର ମହାମିତ୍ର ହେବେ, ଏବଂ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତି କରିବେ।