ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ରାଜା ସେହି ଗୁହାରେ ଏକ ଅଜଣା ଦୀପ୍ତିମୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, ସନ୍ଦେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସାବଧାନ ଭାବରେ ଅତି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଏ ଅଜଣା ପୁରୁଷ, ତୁମେ କିଏ? କିପରି ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଓ ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ଆସିଛ? କଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ତୁମ ମାଲା ଫୁଲ ପତ୍ର ସଦୃଶ ପାଦ ଚାଲିଛି।" ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ସମସ୍ତ ଦୀପ୍ତିମୟ ପୁରୁଷ—ପ୍ରଭୁ, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଲୋକପାଳ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତା—ତୁମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସାମ୍ନାରେ କିପରି ଦୃଶ୍ୟମାନ? ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବରେ ଗଣିବି, କାରଣ ତୁମେ ଏହି ଗୁହାର ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୀପର ଆଲୋକ ଭଳି ଦୂର କରୁଛ।" "ଏହି ମହାନ ପୁରୁଷ, ଯଦି ତୁମେ ଚାହଁ, ତେବେ ଆମେ ନିର୍ମଳ ଭାବରେ ସେବା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ତୁମ ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବଂଶ ବିଷୟରେ କହ।" "ମୁଁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର କ୍ଷତ୍ରିୟ ପୁରୁଷ, ମୋର ନାମ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ, ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର। ଦୀର୍ଘ ଜାଗରଣରେ କ୍ଳାନ୍ତ, ନିଦ୍ରାରେ ଜ୍ୱଳିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଏକା ଏଠି ଶୁଇଥିଲି, କିଏ ମୋତେ ଏଠି ଜାଗାଇଲା।" "ସେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ; ତାଙ୍କ ପରେ ତୁମେ, ଶତ୍ରୁ ଦମନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମୟ, ଏଠି ପ୍ରକଟ ହେଲା।" "ତୁମ ଅସହ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଏତେ, ଯେ ଆମେ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ; ଏ ଦୀପ୍ତିମୟ, ତୁମେ ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସାର ଯୋଗ୍ୟ।" ଏପରି ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲାପରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପ୍ରଭୁ ହସି ହସି ତାଙ୍କର ଗଭୀର ବଜ୍ରଧ୍ୱନି ସଦୃଶ କଣ୍ଠରେ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ— "ମୋର ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ, ନାମ ଅସଙ୍ଖ୍ୟ, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ; ଏମିତି ଅନନ୍ତ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଗଣିପାରିବିନାହିଁ।" "କେବେ କେବେ ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ସହ ଭୂଲୋକର ଜନ୍ମ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିଛି, କିନ୍ତୁ ମୋର ଜନ୍ମ କ୍ରିୟା ଓ ନାମ କେବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇନାହିଁ।" "ମୋର ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ତିନି କାଳରେ ବ୍ୟାପ୍ତ; ମହାମୁନିମାନେ ଏହାକୁ ଅନୁକ୍ରମ କରି ତଥାପି ଏହାର ଶେଷ ପାଇନାହିଁ।" "ତଥାପି ମୁଚୁକୁନ୍ଦ, ଏବେ ମୋର ବର୍ତ୍ତମାନ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ଶୁଣ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମୁଁ ଅବତରଣ କରିଛି।" "ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ କରିବା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ନାଶ କରିବାକୁ, ମୁଁ ଯଦୁ ବଂଶରେ, ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଘରେ ଅବତରିଛି; ଲୋକମାନେ ମୋତେ ବାସୁଦେବ, ବାସୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଚିହ୍ନିଛନ୍ତି।" "କାଳାନେମି, କଂସ, ପ୍ରଲମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନିହତ; ଏହି ଯବନ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା।" "ମୁଚୁକୁନ୍ଦ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ଗୁହାରେ ଆସିଛି, ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ବହୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲ; ମୁଁ ମୋର ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସଦା ଦୟା କରିଥାଏ।" "ତୁମ ଚାହିଦା ଚୟନ କର, ରାଜା ଋଷି; ମୁଁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିବି; ଯେଉଁ ମୋର କୃପା ପାଇଛି, ସେ କେବେ ଦୁଃଖି ହେବା ଦରକାର ନାହିଁ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏପରି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଆନନ୍ଦରେ ନମସ୍କାର କଲେ, ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ, ଏବଂ ଗର୍ଗ ଋଷିଙ୍କ କଥାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମହାପ୍ରଭୁ, ଲୋକମାନେ ତୁମ ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ, ତୁମେ ଦେଖିବାକୁ ଅସମର୍ଥ, ଦୁଃଖକୁ ଦେଖି ତୁମେ ଉପାସନା କରିନାହିଁ; ସୁଖ ଚାହିଁ ଘର, ନାରୀ, ପୁରୁଷ ଆସକ୍ତିରେ ମୁଁ ଭ୍ରମିତ।" "ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ମାନବ ଜନ୍ମ ମିଳିଲା, ଶରୀର ଶୁସ୍ଥ, କିନ୍ତୁ ତୁମ ଚରଣରେ ଭକ୍ତି ନ ହେଲେ, ଭ୍ରାନ୍ତ ମନ ଦ୍ୱାରା ଘର ଜୀବନର ଅନ୍ଧା କୁଆରେ ପଡ଼ିଯିବ, ପଶୁ ସଦୃଶ।" "ଅଜୟ, ମୋର ସମୟ ଫଳହୀନ ହେଲା, ରାଜା ଭାବରେ ରାଜସିକ ଆଶ୍ୱାଦନରେ ମତ୍ତ, ଶରୀର ଭାବରେ ଆସକ୍ତ, ପୁତ୍ର, ଜନାନୀ, ଧନ, ସମ୍ପତ୍ତିରେ ଗଭୀର ଆସକ୍ତ, ଅନେକ ଚିନ୍ତାରେ ପୀଡିତ।" "ଏ ମାଟି ଘଡ଼ା ଭଳି ଶରୀରରେ, ମୁଁ 'ମନୁଷ୍ୟର ରାଜା' ଭାବରେ ବସିଥିଲି, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ପଦାତି, ସାଥୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ଭୂମିରେ ଅହଂକାରରେ ଆତ୍ମମତ୍ତ, ଅନ୍ୟକୁ ଗଣିନାହିଁ।" "ମତ୍ତ ହୋଇ, ଅଗ୍ରହ ବଢ଼ିବା ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ, ଅଭ୍ରମିତ, ଅଚିରେ ମୃତ୍ୟୁ ସଦୃଶ, ଚୁହାର ଗହ୍ୱର ଚାଟି ନେଇଥିବା ସାପ ଭଳି ଆସିଯାଉଛ।" "ସମୟର ଅଟୁଟ ଶକ୍ତିରେ, ଏହି ଶରୀର ଏକ ସମୟ 'ମନୁଷ୍ୟର ରାଜା' ଭାବରେ ମହା ରଥ, ହାତୀରେ ଚଢ଼ି, କିନ୍ତୁ ପରେ ଏହା ମୃତ, କୀଟ, ଭସ୍ମ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ।" "ଦିଗ୍ବିଜୟ କରି, ଭୂମି ସଦୃଶ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଂହାସନରେ ବସି, ଅନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ଲୋକ ଘର ଭୋଗରେ ନାରୀଙ୍କ ଖେଳ ଉପଭୋଗ କରେ, ପଶୁ ସଦୃଶ।" "ଏକ ନିଷ୍ଠା ଅତିତୀ, ଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କରି, ଅବଶ୍ୟକ ଦାନ ଦେଇ, କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତଥାପି ଆଉ ରାଜା ହେବା ଇଚ୍ଛା ଦୃଢ଼, ଆସକ୍ତି ବଢ଼ିଲା, ସୁଖ ପାଇଲାନାହିଁ।" "ଏହି ଭୂଲୋକରେ ଭ୍ରମିବା ପରେ, ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ, ଅଚ୍ୟୁତ, ତା ପରେ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ସଙ୍ଗ ମିଳେ; ଏହି ସଙ୍ଗ ମିଳିଲାମାନେ, ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।" "ଏହି ରାଜ୍ୟ ଆସକ୍ତି ଅପସାରଣ ହେବାକୁ ମୁଁ ତୁମ କୃପା ଭାବିଛି; ମହାପୁରୁଷମାନେ ଏହି ନିର୍ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭୂମି ତ୍ୟାଗ କରି, ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି।" "ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ତୁମ ଚରଣ ସେବା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବର ଚାହୁଁନାହିଁ, ଏହି ସେବା ନିର୍ବଳମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତି ଆଶା କରନ୍ତି; ତୁମେ ମୁକ୍ତିଦାତା, ତୁମେ ଉପାସନା କରି, ଅନ୍ୟ ବର ଚାହିଲେ ଆତ୍ମା ବନ୍ଧିତ ହୁଏ।" "ଏହି ତିନି ଗୁଣ—ରଜ, ତମ, ସତ୍ତ୍ୱ—ସହିତ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ତ୍ୟାଗ କରି, ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରତି ଆସିଛି; ତୁମେ ନିର୍ମଳ, ନିର୍ଗୁଣ, ଅଦ୍ୱୟ, ପରମ ପୁରୁଷ, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା।" "ଏଠି ଦୀର୍ଘ ଦୁଃଖ, ଅନୁତାପରେ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ପୀଡିତ, ଶତ୍ରୁ—ତୃଷ୍ଣା ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ, ସାନ୍ତି ନ ମିଳି, କିପରି ତୁମ ଚରଣରେ ଆସିଛି; ଶରଣଦାତା ପରମାତ୍ମା, ମୋତେ ନିର୍ଭୟ, ଅମୃତ, ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତି ଦିଅ।