ସମୟ କ୍ରମେ, ଦୁଇ ଭାଇ—ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ—ଜବାନ ହେଲେ। ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପଣ୍ଡିତ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ, ଯେଉଁଠି ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅସଦ୍ଚରିତ୍ର ହେଲେ। ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ନିତି ନିୟମ ଅନୁସରେ ନହିଁ, ନିତି ନିୟମ ରଖିନଥିଲେ, ଅଶୁଚି ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ଥିଲେ, ଦେହ ଶୁଚିତା କୁ ଅନାଦର କରିଥିଲେ, ଅନ୍ୟାୟ ଉପାୟରେ ଧନ ଆଣିଥିଲେ, ମୃତ ଦେହରେ ହାତ ଦେଇ ଖାଇଥିଲେ। ସେ ଚୋର ଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଘୃଣାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଲେ, ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କର ଘରକୁ ଆଗ ଲଗାଇଥିଲେ, ଛୋଟ ଛୋଟ ଶିଶୁମାନେ କୁ ଖେଳ ନାମେ ଉଠାଇ ଏକା ଏକା ଉଏଲ୍ରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଇଥିଲେ। ସେ ନିର୍ମମ ଥିଲେ, ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ, ଗରିବ ଓ ଅନ୍ଧମାନେ କୁ ଅତ୍ୟାଚାର କରିଥିଲେ, ଅସ୍ପୃଶ୍ୟମାନେ ସହିତ ଦିନ କଟାଇଥିଲେ, ଗଳାରେ ଫାସି ଧରିଥିଲେ, କୁକୁରମାନେ ସହିତ ମିଶିଥିଲେ। ଏଭଳି ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ସେ ବେଶ୍ୟାମାନେ ସହିତ ମିଶି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂର୍ବଜ ଧନ ଅପବ୍ୟୟ କରିଦେଲେ। ଏକ ଦିନ, ସେ ନିଜ ପିତା ମାତାକୁ ମାରି, ତାଙ୍କର ବାସନାମାନେ ନେଇ ନେଲେ। ଦୁଃଖ ଗ୍ରସ୍ତ ପିତା, ନିଜ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ, "ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ଯୋଗ୍ୟ।" ସେ ଆଉ କହିଲେ, "କେଉଁଠି ରହିବି, କେଉଁଠି ଯିବି, କେଉଁ ମୋ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବ? ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଜୀବନ ଛାଡିଦେଇବି—ହାଏ, ମୋ ଦୁଃଖ ଦେଖ।" ତାପରେ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଦୟାର ମୂର୍ତ୍ତି ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଆସି, ପିତାଙ୍କୁ ବିରାଗର ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, "ଏହି ସଂସାର ଅସାର, ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମାୟାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ; କେଉଁଠି ପୁଅ, କେଉଁଠି ଧନ, କେଉଁଠି ପ୍ରେମ ଯାହା ଜଳି ଚାଲିଥାଏ?" ସେ କହିଲେ, "ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ମଧ୍ୟ ସଂସାରରେ ଖୁସି ପାନ୍ତି ନାହିଁ; ଖୁସି କେବଳ ବିରାଗୀ ମୁନି, ଏକା ରହିଥିବା ପୁରୁଷ ପାଇଥାଏ।" "ପୁଅ ପ୍ରତି ମୋହ ଆକାର ଅଜ୍ଞାନ କୁ ଛାଡିଦିଅ; ମାୟା ଦ୍ୱାରା ନରକର ପଥ ଆସେ। ଏହି ଦେହ ଏକ ଦିନ ପଡିଯିବ, ସମସ୍ତ ଛାଡିଦେଅ—ଅଟସ୍ତ ଯାଅ।" ପିତା କହିଲେ, "ମୋ ପୁଅ, ଅଟସ୍ତରେ କଣ କରିବି, ଏହା ଏକାଉଁ ଭଳି ମୋତେ ଖୁବ୍ ଭଲଭାବରେ କହିଦିଅ।" "ମୋହର ଅନ୍ଧକୁପରେ ବନ୍ଧି ଅଛି, ମୁଁ ଦୁର୍ବଳ, ଚାଳାକ, ଅପରାଧରେ ପଡିଯାଇଛି—ଦୟାର ସାଗର, ମୋତେ ଉଠାଇ ଦିଅ।" ଗୋକର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ, "ଏହି ହାଡ଼, ମାଂସ, ରକ୍ତ ଦେହ ପ୍ରତି ମୋହ କୁ ବଦ୍ଧ କରି ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଜନାନୀ, ପୁଅ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରତି ଅନୁସଙ୍ଗ କୁ ଛାଡିଦିଅ; ଏହି ସଂସାର ଚିରଅସ୍ଥାୟୀ ନୁହେଁ, ନଶ୍ୱର—ବିରାଗ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦ ପାଅ।" "ସତ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ସଦା ଅନୁଷ୍ଠାନ କର, ସଂସାରିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡିଦିଅ, ସାଧୁମାନେ କୁ ସେବା କର, ଇଚ୍ଛା ଓ ଲୋଭ କୁ ତ୍ୟାଗ କର; ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ଚିନ୍ତା କୁ ଶୀଘ୍ର ଛାଡିଦିଅ, ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରବଣର ନେକ୍ତର ତୁ ଗହି ଦିଅ।" ଏଭଳି, ପୁଅ ର ଉପଦେଶରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ପିତା ବଉଁଠି ବୟସରେ ଘର ଛାଡି ଅଟସ୍ତରେ ଗଲେ। ସେ ଦିନେଦିନେ ହରି ସେବା କରି, ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧ ପାଠ କରି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଲାଭ କଲେ। ସେ ଦେବତାମାନେ ର ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଉଦ୍ୟାନ ର ଶ୍ରୀରେ ଇନ୍ଦ୍ର ର ରାଜପାଳେ ବସିଲେ, ଯାହା ବିଶ୍ୱକର୍ମା ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ, ତିନି ଲୋକର ଲକ୍ଷ୍ମୀ ର ନିବାସ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀ ସହିତ। ସେ ଜ୍ଞାନ, ଧନ, ଉଚ୍ଚ ଜନ୍ମରେ ଧନ୍ୟ ଥିଲେ, ମାନ ଓ ଅଭିମାନ ରହିନଥିଲେ। ପିତା ଚଳିଗଲାପରେ, ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ନିଜ ମାତାକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ମାରିବାକୁ ଧମକ ଦେଇ କହିଲେ, "ଧନ କେଉଁଠି ରଖିଛ, କହିଦିଅ, ନାହିଁ ହେଲେ ଏହି ଲଠିରେ ମାରିଦେଇବି!" ମାତା ଭୟ ଓ ପୁଅ ପ୍ରତି ଦୁଃଖରେ, ରାତିରେ ଏକା ଏକା ଉଏଲ୍ରେ ପଡି ଜୀବନ ଶେଷ କଲେ। ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କୁ ଯାଇଲେ; ତାଙ୍କର କେଉଁ ଦୁଃଖ ନଥିଲା, କେଉଁ ଖୁସି ନଥିଲା, କେଉଁ ଶତ୍ରୁ ନଥିଲା, କେଉଁ ମିତ୍ର ନଥିଲା। ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଘରେ ରହି, ପଞ୍ଚ ବେଶ୍ୟାମାନେ ରେ ଘିରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ମନ ବେଶ୍ୟାମାନେ ର ପାଳନରେ ଭ୍ରମିତ ଥିଲା। ଏକ ଦିନ, ସେ ବେଶ୍ୟାମାନେ ଗହଣା ଚାହିଲେ, ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଲୋଭରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁ କୁ ଭୁଲି, ଧନ ଆଣିବାକୁ ବାହାରିଗଲେ। ଏଠାଁଠୁ ଓ ସେଉଁଠୁ ଧନ ଜମା କରି, ଘରକୁ ଫେରି, ବେଶ୍ୟାମାନେ କୁ ଭଲ ଉଡ଼ା, ଗହଣା, ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତୁ ଦେଲେ। ଏହି ଧନ ଦେଖି, ବେଶ୍ୟାମାନେ ରାତିରେ କହିଲେ, "ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଚୋରି କରେ; ଏହି ଦେଖି ରାଜା ଧରିବେ।" "ଧନ ନେଇ ରାଜା ନିଶ୍ଚିତ ମାରିଦେବେ; ତେଣୁ ଆମ ପ୍ରତି ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆମେ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଏହାକୁ ମାରି ଦେଇବା ଉଚିତ୍।" ଏଭଳି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇ, ସେମାନେ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀକୁ ଘୁମ ଦେଇ ରସିରେ ବାନ୍ଧି, ମାରିଦେଲେ, ଧନ ନେଇ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ। ଗଳାରେ ଫାସି ଦେଇ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ମରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେମାନେ ଭୟଭିତ ହେଲେ। ମୁଁ ମୁଁ ଜଳନ୍ତା କୋଇଲା ତାଙ୍କର ମୁଁ ମୁଁ ଭରି ଦେଲେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ସେ ମରିଗଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ଏକ ଗୁପ୍ତ ତଳା ରେ ଛାଡି ଦେଲେ, ଏହି ଘଟଣା କୌଣସି ଜଣେ ଜାଣିଲେ ନାହିଁ। ଲୋକମାନେ ପଚାରିଲେ, ସେମାନେ କହିଲେ, "ସେ ଦୂରେ ଚାଲିଗଲେ, ସେ ଆମର ପ୍ରିୟ, ଏହି ବର୍ଷ ଫେରିବେ, ଧନ ଲୋଭରେ ଚାଲିଯାଇଛି।" ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ କେବେ ଦୁଷ୍ଟ ନାରୀ ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅଜ୍ଞାନୀ ଯେଉଁଠି ଏହିପରି ଲୋକ ଉପରେ ଭରସା କରେ, ସେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଏ। ବେଶ୍ୟାମାନେ ର ମନ ରେ ରକ୍ତ ଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ତାଙ୍କ ମିଠା କଥା ନେକ୍ତର ଭଳି ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ କେଉଁ ନର ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ଅଟେ? ଧନ ନେଇ, ସେମାନେ ଅନେକ ପୁରୁଷ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ; ତାପରେ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମହା ପ୍ରେତ ହେଲେ। ସେ ବାୟୁ ର ଆକାର ଧରି, ଦଶ ଦିଗରେ ଦୌଡ଼ି ଦୌଡ଼ି, ଥଣ୍ଡା ଓ ତାପ ରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଖାଇବା ନାହିଁ, ପିଇବା ନାହିଁ, ଭୂକ୍ତି ଓ ତୃଷ୍ଣା ରେ ତଳିଗଲେ। କେଉଁଠି ଆଶ୍ରୟ ନ ମିଳି, ସେ ଦିନ ରାତି "ହାଏ, ଭାଗ୍ୟ!" କୁ ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଲୋକମାନେ ଠାରୁ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟ ଜାଣିଲେ।