ଏକ ସମୟର କଥା, ଦେବତାମାନେ ମୁଚୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ଶୁଭଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାଜନ୍, ଆପଣ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କରନ୍ତୁ—କିନ୍ତୁ ମୋକ୍ଷ ଛାଡ଼ି, କାରଣ ଏହି ଦିନ ମୋକ୍ଷ ଦେବା ଆମ ପାଖରେ ନାହିଁ; ସେ ଏକମାତ୍ର ପରମେଶ୍ୱର, ଅବିନାଶୀ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ।" ଏହିପରି ଦେବତାଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ନିଦ୍ରାରେ ଲିନ୍ ହେଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଯବନ ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ ହେବା ପରେ, ସାତ୍ୱତମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜ୍ଞାନୀ ମୁଚୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ପାଖରେ ପ୍ରକଟିତ ହେଲେ। ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଦେଖିଲେ—ସେ ମେଘମାଳା ଭଳି ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଛାତିରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଏବଂ କଉସ୍ତୁଭ ମଣିର ଅପୂର୍ବ ଚମକ। ଚାରିଟି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବାହୁ, ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳା ଶୋଭିତ, ସୁନ୍ଦର ଦୟାମୟ ମୁହଁ, ମକରାକୃତି କୁଣ୍ଡଳର ଚମକ, ଏହି ଦେବମୂର୍ତ୍ତି ସାରା ମାନବଜାତି ପାଇଁ ଦର୍ଶନୀୟ। ସ୍ନିଗ୍ଧ ହସ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ, ଚିରଯୁବା, ସିଂହ ଭଳି ଉଦାତ୍ତ ଚରିତ୍ର ଏବଂ ଶୂରତାର ପ୍ରତୀକ। ଏମିତି ଅସୀମ ତେଜ ଦେଖି, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଚିନ୍ତା ଓ ସାବଧାନତାରେ ମୃଦୁ କଥାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଯେପରି ଅଜୟ୍ୟ ଶକ୍ତି ସାମ୍ନା କରୁଛନ୍ତି। ସେ କହିଲେ, "ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ପାହାଡ଼ ଗୁହା ଓ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ଭଳି ଚରଣ ରଖି, ଆପଣ କିଏ? ଆପଣଙ୍କ ତେଜ ଦେଖି ଆଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର କି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତାଙ୍କ ଚମକ ମଧ୍ୟ ନିର୍ବଳ। ଆପଣ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଗୁହାର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୀପ ଭଳି ଦୂର କରିଛନ୍ତି। ଯଦି ଆପଣ ଆମୋଁ ସେବା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ଦୟାକରି ଆପଣଙ୍କ ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବଂଶ ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁ। ମୁଁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର ମୁଚୁକୁନ୍ଦ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଜାଗ୍ରତ ରହି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଳାନ୍ତ, ଏଠି ଏକାକି ଶୁଇଥିଲି; ଏଏଁ ମତେ ଜାଗାଇଲେ, ଯିଏ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଭସ୍ମ ହେଲା; ତା'ପରେ ଆପଣ ପ୍ରକଟିତ ହେଲେ। ଆପଣଙ୍କ ଅସହ୍ୟ ତେଜ ଆମେ ଦେଖିପାରୁ ନାହିଁ; ଆପଣ ସଂସାରୀ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜ୍ୟ।" ତା'ପରେ ଭଗବାନ୍, ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମୃଦୁ ହସ୍ୟ ସହିତ ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନିରେ କହିଲେ, "ମୋର ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ, ନାମ ଅସଂଖ୍ୟ; ମୁଁ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଗଣନା କରିପାରେନି। କେବଳ ବଡ଼ ମହାପୁରୁଷମାନେ ମୋତେ ଧରି ମାନବ ଜନ୍ମ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗୁଣ, କାର୍ଯ୍ୟ, ନାମରେ ବାନ୍ଧିପାରିବ ନାହିଁ। ମୋର ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ତିନି କାଳ ଆବଳମ୍ବିତ; ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଅନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧରିପାରିନାହାନ୍ତି। ତଥାପି, ଏବେ ମୋର ବର୍ତ୍ତମାନ ଅବତାର ବିଷୟରେ କହୁଛି—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଯଦୁବଂଶରେ, ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭି ଘରେ ଅବତରଣ କରିଛି। ଲୋକମାନେ ମୋତେ ବସୁଦେବ, ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୋଲି କହନ୍ତି। କାଳନେମି, କଂସ, ପ୍ରଲମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନିହତ; ଏହି ଯବନ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଦୃଷ୍ଟି ତାପରେ ଭସ୍ମ। ମୁଁ ଏଠାକୁ ତୁମ ପାଇଁ ଆସିଛି—ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ମୋତେ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲ। ମୋର ଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ମୁଁ ସଦା ଦୟାଳୁ। ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହଁ, ମୁଁ ଦେଉଛି; ଯାହା ପାଇଁ ମୋର କୃପା ମିଳେ, ସେ କେବେ ଦୁଃଖୀ ହୁଏ ନାହିଁ।" ଏପରି ଭାବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ନମସ୍କାର କଲେ, ନାରାୟଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି, ଗର୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ବାଣୀ ସ୍ମରଣ କଲେ। ମୁଚୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ, "ହେ ପ୍ରଭୁ, ଲୋକମାନେ ଆପଣଙ୍କ ମାୟାରେ ମୁହଁ ହୋଇ, ଆପଣଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ଶୁଭ ଚାହିଁ ଗୃହ, ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁରୁଷ ଓ ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ମୌଢ଼୍ୟରେ ପଡ଼ନ୍ତି। ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ମାନବ ଜନ୍ମ ମିଳିଲା ବେଳେ ମଧ୍ୟ, ଶରୀର ସ୍ୱସ୍ଥ ଓ ସହଜରେ ମିଳିଲା ବେଳେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ଉପାସନା କରେ ନାହିଁ, ସେ ଜଣେ ପଶୁ ଭଳି ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର ଅନ୍ଧକୂପରେ ପଡ଼ିଯାଏ। ମୁଁ ଏ ଜନ୍ମରେ ରାଜ୍ୟ ମହିମାରେ ମତ୍ତ, ପୁତ୍ର, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଧନ ଓ ସାମଗ୍ରୀରେ ଆସକ୍ତି, ଅନେକ ଚିନ୍ତାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଅର୍ଥହୀନ ଭାବେ ସମୟ କଟାଇଛି। ଏହି ମାଟିର ଘଡ଼ା ଭଳି ଶରୀରରେ ମୁଁ 'ମହାରାଜା' ଭାବେ ଅଭିମାନ କରି, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ସେନା ସହିତ ଭୂମି ଚାଳିଥିଲି। ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ, ସେଇ ଅଜଞାତ ମୃତ୍ୟୁ, ଅଚନାକ ଆସିଯାଇଥାଏ, ମୂଷିକ ଗହ୍ୱର ଚୁମୁଥିବା ସର୍ପ ଭଳି। ଏକ ସମୟ ମୁଁ ସୁନା ରଥରେ ବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀରେ ଚଢ଼ି 'ମହାରାଜା' ବୋଲି ପରିଚିତ ଥିଲି; କିନ୍ତୁ କାଳର ଅପରିହାର୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଦେହ ଅବଶେଷରେ ମଳ, କୀଟ ଅଥବା ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଏ। ଦିଗ୍ବିଜୟ କରି, ବଡ଼ ସିଂହାସନରେ ବସି, ଅନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମାନ ଲାଗି, ମନୁଷ୍ୟ ଗୃହ ଭୋଗରେ ପଶୁ ଭଳି ନାରୀଙ୍କ ଖେଳନା ହୋଇଯାଏ। କେତେ ବଡ଼ ତ୍ୟାଗୀ, ଦାନୀ ମଧ୍ୟ ଆବାର 'ମହାରାଜା' ହେବାକୁ ଚାହିଁ, ତୃଷ୍ଣା ବଢ଼େ, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତୋଷ ମିଳେ ନାହିଁ। ଏହି ସଂସାରରେ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି, ଯେତେବେଳେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ସେତେବେଳେ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ମିଳେ; ଏହି ସଙ୍ଗ ମିଳିଲେ, ତୁରନ୍ତ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଉପଜେ। ମୋତେ ଦୟା କରି, ରାଜ୍ୟ ଆସକ୍ତି ଦୂର କରିଛନ୍ତି—ଏହି ଉତ୍କଟ ଅଭିଲାଷା ଛାଡ଼ିବାକୁ ସଜ୍ଜନ ଅନେକ ଜନ୍ମ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପଦସେବା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହେ ନାହିଁ; ଯେଉଁଥିରେ ନିର୍ମୋହୀ ମଧ୍ୟ ଲାଲସା କରନ୍ତି। ଯିଏ ମୋକ୍ଷଦାୟୀ ଆପଣଙ୍କୁ ପୂଜିଛି, ସେ କେଉଁଠି ଆତ୍ମାକୁ ବାନ୍ଧି ଦେଇଥିବା ଅନ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିବେ? ତେଣୁ, ଏବେ ମୁଁ ତ୍ରିଗୁଣମୟ ଇଚ୍ଛା ଛାଡ଼ି, ଶୁଦ୍ଧ, ନିର୍ଗୁଣ, ଅଦ୍ୱୟ, ଚିତ୍ସ୍ୱରୂପ, ପରମ ପୁରୁଷ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛି। ଏଠାରେ ଦୁଃଖ ଓ ପଶ୍ଚାତାପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗି, ତୃଷ୍ଣା ଆଦି ଶତ୍ରୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ, କେବେ ସନ୍ତୋଷ ନ ପାଇ, ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଆପଣଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ଶରଣ ନେଇଛି। ମୋତେ ନିର୍ଭୟତା, ଅମୃତତ୍ୱ ଓ ଦୁଃଖମୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ଅଶରଣ, ହେ ପରମାତ୍ମା!