ଏକ ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ମୁଚୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ଏକ ଗୁହାରେ ଖୋଜି ପାଇଲେ । ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମୋଦନ କରି କହିଲେ, “ଓ ରାଜା, ଆମକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ତୁମେ ଯେତେ କଷ୍ଟ ସହିଛ, ଏହି କଷ୍ଟରୁ ଏବେ ବିରତ ହେଉ ।” ଦେବତାମାନେ ଆଉ କହିଲେ, “ଓ ଶୂର, ତୁମେ ମାନବ ଲୋକ ଓ ଶତ୍ରୁମୁକ୍ତ ରାଜ୍ୟକୁ ଛାଡି ଦେଲା, ଆମକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାରେ ତୁମ ଆଶା ଆକାଂକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଛ । ତୁମ ପୁଅ, ଭାର୍ୟା, ବନ୍ଧୁ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ସାହାୟକ ଏବଂ ସମାନ ବୟସ୍କ ଅନୁଚରମାନେ ଏବେ ଏହି ଲୋକରେ ଅଛନ୍ତି ନାହିଁ । ଏହା ସମୟର ଚାଳ, ସମୟ ସବୁଠୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ; ସେ ଖେଳ କରି କୃଷକ ଗୋବାଳକ ଭଳି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶେଷ କରିଦେଇଥାଏ । ଏବେ ତୁମେ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ବାଛ, କିନ୍ତୁ ମୋକ୍ଷ ଛଡା, କାରଣ ଏହି ଦିନ ଆମେ ଏହା ଦେଇପାରିବ ନାହିଁ; ଏକମାତ୍ର ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ ମାନ୍ୟ ଅଛନ୍ତି ।” ଦେବତାମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରତି ଶିର ନମାଇ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ନିଦ୍ରାରେ ଶୟନ କଲେ । ଯବନ ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ ହେବା ପରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜ୍ଞାନୀ ମୁଚୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ପାଖରେ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକାଶ ହେଲେ । ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଦେଖିଲେ—ପ୍ରଭୁ ମେଘ ଭଳି ଶ୍ୟାମ, ପୀତାମ୍ବର ପରିଧାନ କରିଛନ୍ତି, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଛାତିରେ, କୌସ୍ତୁଭ ମଣିର ଚମକ । ଚାରିଟି ଦୀପ୍ତିମାନ ଭୁଜା, ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳା, ସୁନ୍ଦର ମୂଖ, ଦୟାଳୁ ହସ, ମକର କୁଣ୍ଡଳର ଚମକ । ସମସ୍ତ ମାନବ ପାଇଁ ଦେଖିବା ଯୋଗ୍ୟ, ମୂଖରେ ମୃଦୁ ହସ, ଯୁବା ଦେହ, ସିଂହ ଭଳି ଗମ୍ଭୀର, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରଭାବ । ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ତେଜରେ ଅଭିଭୂତ ହେଇ, ସନ୍ଦେହ ଏବଂ ସାବଧାନ ଭାବରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଭାବେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଏ ଅଜୟ୍ୟ ଶକ୍ତି, ଆପଣ କିଏ? ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଏବଂ ପର୍ବତ ଗୁହାରେ ଆପଣ କେମିତି ଆସିଲେ? ଆପଣଙ୍କ ଶ୍ରୀଚରଣ ହେଉଛି ପଦ୍ମ ପତ୍ର ଭଳି, ଯେଉଁଠାରେ କଣ୍ଟା ଓ ଜଙ୍ଗଳ ଅଛି । ଦେବତା, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଲୋକପାଳ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ ମାନେ ଆପଣଙ୍କ ତେଜ ପାଖରେ କିଏ ଅଛନ୍ତି? ଆପଣ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ଆପଣ ଗୁହାର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୀପ ଭଳି ଦୂର କରିଦେଇଛନ୍ତି । ଓ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ଅପରାଧ ନ କରି ସେବା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁଛୁ; ଦୟାକରି ଆପଣଙ୍କ ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବଂଶ ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁ । ଆମେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର କ୍ଷତ୍ରିୟ, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ, ଯୁବନାଶ୍ୱର ପୁଅ । ଦୀର୍ଘ ଜାଗରଣରେ କ୍ଳାନ୍ତ, ନିଦ୍ରାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଏଠାରେ ଏକା ଶୟନ କରିଥିଲି, ମୋତେ ଏବେ ଜଗାଇଗଲା । ସେ ଅପରାଧୀ ଥିବାରୁ ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟତା ଦ୍ୱାରା ଭସ୍ମ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ପରେ ଆପଣ, ଶତ୍ରୁ ଦମନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ପ୍ରକାଶ ହେଲେ । ଆପଣଙ୍କ ତେଜ ଏପରି ଅସହ୍ୟ ଯେ ଆମେ ଦେଖିପାରୁ ନାହିଁ; ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଆପଣ ଦେହଧାରୀ ମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜ୍ୟ ।” ରାଜା ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ପ୍ରଭୁ, ଜଗତର ଉତ୍ପାଦକ, ହସି ସ୍ବର ମେଘ ଭଳି ଗମ୍ଭୀର, କହିଲେ—“ମୋର ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ନାମ ଅସଙ୍ଖ୍ୟ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଗଣନା କରିପାରିବି ନାହିଁ, ଏହା ଅନନ୍ତ । ମୁଁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଜନ୍ମ ଦେଖିଛି, କିନ୍ତୁ ମୋର ଜନ୍ମ କ୍ରିୟା ଓ ନାମ ଦ୍ୱାରା ବିବର୍ଣ୍ଣ ହେଉନାହିଁ । ମୋର ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ତିନି କାଳରେ ବ୍ୟାପ୍ତ; ମହାମୁନିମାନେ ଏହାକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଶେଷ ନିପୁଣ ହେଇପାରିନାହିଁ । ତଥାପି, ଏବେ ମୋର ବର୍ତ୍ତମାନ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ କହୁଛି—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମୁଁ ଅବତରଣ କରିଛି । ପୃଥିବୀର ଭାର କମାଇବା ଏବଂ ଅସୁରମାନେ ଦମନ କରିବା ପାଇଁ, ମୁଁ ଯଦୁ ବଂଶରେ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭି ଘରେ ଅବତରିଛି; ଲୋକ ମୋତେ ବସୁଦେବ, ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁଅ, ବୋଲି ଡାକନ୍ତି । କାଳନେମି, କଂସ, ପ୍ରଲମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ହତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏହି ଯବନ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଭସ୍ମ ହୋଇଛି । ମୁଁ ଏହି ଗୁହାରେ ତୁମ ପାଇଁ ଆସିଛି, ତୁମେ ପୂର୍ବେ ମୋତେ ଅନେକ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲ, ମୁଁ ମୋର ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୟାଳୁ । ଏବେ ତୁମେ ଆଶୀର୍ବାଦ ବାଛ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କରିଦେବି; ଯାହାକୁ ମୋର କୃପା ମିଳେ, ସେ ପୁନଃ କଦାପି ଶୋକ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ ।” ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଆନନ୍ଦରେ ନମସ୍କାର କଲେ, ନାରାୟଣ ଚିହ୍ନିଲେ, ଏବଂ ଗର୍ଗଙ୍କ ଉପଦେଶ ସ୍ମରଣ କଲେ । ମୁଚୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ—“ଓ ପ୍ରଭୁ, ଲୋକମାନେ ଆପଣଙ୍କ ମାୟାରେ ମୂଢ଼ ହୋଇ ଆପଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନାହିଁ; ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଦେଖି ନିଜ ଘର, ମହିଳା, ପୁରୁଷ ଓ ଉପଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ମୂଢ଼ ହୋଇଯାନ୍ତି । ଏ ନିର୍ମଳ, ଏଠି ଦୁର୍ଲଭ ମାନବ ଜନ୍ମ ମିଳିଲା, ଶରୀର ସ୍ୱସ୍ଥ, କିନ୍ତୁ ମନ ଭ୍ରମିତ ହେଇ ଆପଣଙ୍କ ପଦ୍ମପାଦ ପୂଜା କରିନାହିଁ, ସେ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର ଅନ୍ଧ କୁଆରେ ପଶି ଜନ୍ତୁ ଭଳି ହୋଇଯାଏ । ଓ ଅଜୟ୍ୟ, ମୋ ସମୟ ଅନର୍ଥକ ଅତିତ ହୋଇଯାଇଛି, ରାଜା ଭାବରେ ଅଭିମାନ ଏବଂ ଅନେକ ଚିନ୍ତାରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ଶିଶୁ, ଭାର୍ୟା, ଧନ, ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଆସକ୍ତ ରହିଛି । ଏହି ମାଟି ପାତ୍ର ଭଳି ଶରୀରରେ, ମୁଁ ‘ମନୁଷ୍ୟର ରାଜା’ ଭାବେ ଅଭିମାନ କରିଥିଲି, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ସେନା ଓ ଅନୁଚର ଘିରି ଭୂମିରେ ଅଭିମାନରେ ଚାଲିଥିଲି, ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଗଣନା କରିନାହିଁ । ଅଭିମାନରେ ଏକ ପରେ ଏକ କରିବା ଚିନ୍ତା, ଲୋଭ ବଢ଼ିବା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପଭୋଗର ଆଶା; ଆପଣ ଅବିମୂଢ଼, ଏହି ଶରୀରରେ ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ଅଚିନ୍ତା ଆସିଯାନ୍ତି, ସାପ ଭଳି ଉନ୍ଦୁଆ ଚୁହାର ଗହ୍ୱର ଚାଟିବାରେ । ଏକ ସମୟ ମୁଁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଥରେ ବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀରେ ବସି ‘ମନୁଷ୍ୟର ରାଜା’ ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲି; କିନ୍ତୁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଦିନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଶରୀର ଏକ ଦିନ ମୂତ୍ର, କୀଟ, ଅଗ୍ନିର ଭସ୍ମ ଭଳି ହୋଇଯାଏ । ଦିଗ୍ବିଜୟ କରି, ଭୂମି ଭଳି ବିଶାଳ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଭାବେ ଅନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ମୁଁ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଖେଳା ଜନ୍ତୁ ଭଳି ଗୃହ ଉପଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇଯାଏ । ତ୍ୟାଗ, ତପ, ଦାନ କରି ମନେ କରେ—‘ମୁଁ ରାଜା ହେବି’, ଏହି ଆଶା ଆବେଗ ଆଉ ଶାନ୍ତି ମିଳେନାହିଁ ।