ଏହି ଗୁପ୍ତ ଘଟଣା କେହି ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏହା ସବୁ ଭାଗ୍ୟର ଅନୁସାରେ ହେଲା। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଗୋର ମତି ଶ୍ରବଣ ଥିଲା, ସେଥିରୁ ତାଙ୍କ ନାମ ହେଲା ଗୋକର୍ଣ୍ଣ। ସମୟ କ୍ରମେ, ଦୁଇ ଭାଇ ବଡ ହେଲେ—ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଶିକ୍ଷା ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ପ୍ରତିଭାଶାଳୀ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଦୁର୍ବ୍ୟବହାରୀ ହେଲେ। ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ନିତି ଓ ପବିତ୍ରତାକୁ ଅବହେଳା କରି, ଅପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ, କ୍ରୋଧ ନ ଥିଲେ, ଅନ୍ୟାୟ ଉପାୟରେ ଧନ ସଂଗ୍ରହ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ମୃତଦେହ ଛୁଇଥିବା ହାତରେ ଖାଇଥିଲେ। ସେ ଚୋର ଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୃଣିତ ହେଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଘରକୁ ଆଗ୍ନି ଲଗାଉଥିଲେ, ଶିଶୁମାନେ ଖେଳିବା ନାମରେ ଉଠାଇ ଉଠାଇ କୂଆଁରେ ପକିଦେଉଥିଲେ। ସେ ଅତ୍ୟାଚାରୀ ଓ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଥିଲେ, ଗରିବ ଓ ଅନ୍ଧମାନେ ଉପରେ ଅନ୍ୟାୟ କରୁଥିଲେ, ସଦା ଚଣ୍ଡାଳ ଓ କୁକୁର ସହିତ ରହୁଥିଲେ, ହାତରେ ଦାଡ଼ି ଧରିଥିଲେ। ବେଶ୍ୟାମାନଙ୍କ ସହ ସଂଗ କରି, ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି ଶେଷ କରିଦେଲେ। ଏକଥର, ସେ ନିଜ ପିତା ମାତାକୁ ମାଡ଼ି ତାଙ୍କର ଗୃହସାମଗ୍ରୀ ନେଇଗଲେ। ଦୁଃଖିତ ପିତା, ଏବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦରିଦ୍ର ହୋଇ, ବିଳାପ କରି କହିଲେ, "ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ପୁତ୍ର ଯିଏ କେବଳ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ସେ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ।" ସେ କ୍ଷୁଭିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ମୁଁ କେଉଁଠି ରହିବି, କେଉଁଠି ଯାଏବି, କିଏ ମୋର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବ? ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି—ହାଏ, ମୋର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା କେତେ ଦୟନୀୟ!" ତେବେ, ଜ୍ଞାନୀ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଆସି, ପିତାଙ୍କୁ ବିରାଗ ଓ ନିର୍ମୋହତାର ପଥ ଦେଖାଇ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, "ଏହି ସଂସାର ଅସାର, ଦୁଃଖମୟ ଓ ମୋହମୟ। କାହାର ପୁତ୍ର, କାହାର ଧନ, କାହାର ସ୍ନେହ ସତତ ଜଳିଉଛି? ଇନ୍ଦ୍ର ବା ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସଂସାରରେ ସଫଳତା ନାହିଁ; କେବଳ ବିରାଗୀ ମୁନି ଏକାକୀ ରହି ସଫଳତା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।" "ପୁତ୍ର ମୋହର ରୂପ ଅଜ୍ଞାନକୁ ତ୍ୟାଗ କର; ଏହି ମୋହ ନରକ ପଥ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ। ଏହି ଦେହ ଅନ୍ତେ ଛାଡ଼ି ଯିବ; ସମସ୍ତକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ—ବନକୁ ଯାଅ।" ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ପିତା ଚାହିଲେ, "ପୁତ୍ର, ମୋତେ ଏହି ବନବାସର କ୍ରମ ବିସ୍ତୃତ କରି କହ।" ସେ କହିଲେ, "ମୋହର ଅନ୍ଧକୁପରେ ବାନ୍ଧା, ମୁଁ ଅସହାୟ, ଚତୁର ଓ ପତିତ; ହେ କୃପାସାଗର, ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର।" ତା'ପରେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ, "ଏହି ହାଡ଼, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତର ଦେହ ପ୍ରତି ମୋହ ତ୍ୟାଗ କର; ଜୀବନ, ଯାଏଁ, ପତ୍ନୀ, ପୁତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରତି ଅସଙ୍ଗ ହୁଅ; ଏହି ସଂସାର ଅନିତ୍ୟ ଓ ନଶ୍ୱର—ବିରାଗ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦ କର।" "ସତତ ନିଷ୍ଠାର ସହିତ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର, ଲୋକିକ କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କର, ସାଧୁମାନେଙ୍କ ସେବା କର, ଏବଂ ଆସକ୍ତି ଓ ତୃଷ୍ଣାକୁ ବିଦାୟ ଦେ। ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ଚିନ୍ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କର, ସେବା ଓ ଧର୍ମକଥାର ଅମୃତ ଅନୁଭବ କର।" ଏଭଳି, ପୁତ୍ରଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ପିତା ଷଷ୍ଠି ବର୍ଷ ବୟସରେ ଗୃହ ତ୍ୟାଗ କରି ବନକୁ ଗଲେ। ସେ ନିତ୍ୟ ହରିସେବାରେ ଲାଗି ରହି, ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧ ପାଠ କରି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତି କଲେ। ତା'ପରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନର ଚମକ ଥିବା ସ୍ୱର୍ଗନଗରୀରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ, ଯାହା ବିଶ୍ୱକର୍ମା ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ସହିତ ବାସ କରିଲେ। ଏହି ପିତା, ଜ୍ଞାନ, ଧନ ଓ ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଦୃଢ, ଅହଂକାର ଓ ଦମ୍ଭ ରହିତ ଥିଲେ। ପିତା ଚଳିଯିବା ପରେ, ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ନିଜ ମାତାକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପିଟି, ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ, "ଧନ କେଉଁଠି ରଖିଛ, ନ କହିଲେ ଏହି ଲାଠିରେ ମାରି ମାରିଦେବି!" ଏହି ଭୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଓ ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ, ମାତା ରାତିରେ ଏକ କୂଆଁରେ ପଡ଼ି ଆତ୍ମହତ୍ୟା କଲେ। ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠା କରି, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଚାଲିଗଲେ; ସେ କେବେ ଦୁଃଖ ନ କରି, କେବେ ଆନନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ନ କରି, କେବେ ଶତ୍ରୁ କିମ୍ବା ମିତ୍ର ଭାବେ ଦେଖୁନଥିଲେ। ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଘରେ ରହି, ପାଖରେ ପାଞ୍ଚଟି ବେଶ୍ୟା ସହିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ବେଶ୍ୟାମାନଙ୍କ ରଖ୍ୟାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲା। ଏକ ଦିନ, ସେ ବେଶ୍ୟାମାନେ ଅଳଙ୍କାର ଚାହିଁଲେ; ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ କାମନାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୁଲି, ଧନ ଆଣିବାକୁ ବାହାରିଗଲେ। ଏଠା ଉଠା ଧନ ଏକଠା କରି, ସେ ଘରକୁ ଫେରି, ବେଶ୍ୟାମାନେ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଜିନିଷ ଦେଲେ। ଏତେ ଧନ ଦେଖି, ରାତିରେ ବେଶ୍ୟାମାନେ ଆଲୋଚନା କରି କହିଲେ, "ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଚୋରି କରେ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ରାଜା ତା'କୁ ଧରିବେ।" "ଧନ ନେଇ, ରାଜା ତା'କୁ ନିଶ୍ଚିତ ମାରିଦେବେ; ଆମ ସ୍ୱାର୍ଥ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଆମେ ତା'କୁ ମୋରିଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ କି?" ଏହିପରି ଧାରଣା କରି, ସେମାନେ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ସୁଇଁଥିବାବେଳେ ଦାଡ଼ିରେ ବାନ୍ଧି, ମାରିଦେଲେ, ଧନ ନେଇ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଗଳାରେ ଦାଡ଼ି ପିନ୍ଧାଇ, ସେମାନେ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ତଥାପି ସେ ମରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ତେଣୁ ମୁଁହରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ କୋଇଳା ଭରିଦେଲେ; ଦାହ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ। ସେମାନେ ତା'ର ଦେହକୁ ଏକ ଗଡ଼ାରେ ପକିଦେଲେ; ଏହି ଗୁପ୍ତ କାହାଣୀ କେହି ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଲୋକମାନେ ପଚାରିଲେ, ସେମାନେ କହୁଥିଲେ: "ସେ ଦୂରକୁ ଚାଲିଗଲେ, ସେ ଆମ ପ୍ରିୟ, ଏହି ବର୍ଷ ଧନ ଲୋଭରେ ଫେରିବେ।" ଜ୍ଞାନୀ ପୁରୁଷ କେବେ ଦୁଷ୍ଟ ନାରୀ ଉପରେ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯେଉଁ ମୂର୍ଖ ତା'ମାନେ ଉପରେ ଭରସା କରେ, ସେ ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୁଏ। ଅତ୍ୟନ୍ତ କାମନାପରା ନାରୀମାନଙ୍କ ବାଣୀ ମଧୁର ହୋଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ହୃଦୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚୁରି ପରି—କିଏ ତା'ମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସତ୍ୟ ସ୍ନେହ ଅନୁଭବ କରେ? ଧନ ଦଳି, ସେମାନେ ଅନେକ ପୁରୁଷ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ; ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ତା'ପରେ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମହାପ୍ରେତ ହେଲେ। ତା'ପରେ, ବାୟୁବେଗ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ସେ ସଦା ଦଶ ଦିଗରେ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ, ଶୀତ ଓ ତାପରେ ପୀଡ଼ିତ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଜଳ ବିନା ତୃଷ୍ଣାୟିତ ହୋଇଥିଲେ। କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ମିଳୁନଥିଲା, "ହାଏ, ଭାଗ୍ୟ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।