ଏହିପରି ଦୃଢ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଯବନ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଧିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଯେଉଁ ଭଗବାନ୍ଙ୍କୁ ବଡ଼ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ହରି ତାଙ୍କୁ ଦୂରରେ ଦେଖାଇ ଦେଇ, ପଦେ ପଦେ ଆଗକୁ ନେଇ ଗଲେ, ଯେପରି ନିଜ ହାତରେ ନିଜକୁ ଧରିପାରିବ, ସେପରି ଯବନ ରାଜା ମନେ କରି ଚାଲିଲେ। ଯବନ ତାଙ୍କ ପଛ ପଛ ଚାଲି ଉପହାସ କରୁଥିଲେ—"ଏହିପରି ଭାଗିବା ଯଦୁବଂଶୀଙ୍କୁ ଯଥାଯଥି ନୁହେଁ।" କିନ୍ତୁ ତଥାପି ସେ ଭଗବାନ୍ଙ୍କୁ ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏପରି ଉପହାସ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଭୁ ପର୍ବତ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ଯବନ ମଧ୍ୟ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଶୋଇଥିବା ଦେଖିଲେ। ଯବନ ଭାବିଲେ—"ନିଶ୍ଚୟ ଏହିଜଣେ ଦୂର ଆଣି ଏଠାରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ଏକ ସନ୍ତ ଭଳି ଶୁଅଛନ୍ତି।" ଏହି ଭାବନାରେ, ସେ ମୂର୍ଖ ଯବନ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପାଦ ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ। ଏହି ଲୋକଟି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଶୁଅଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ଜାଗିଲେ, ଦେଖିଲେ ପାଖରେ ଏକ ଅଜଣା ଲୋକ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ତାଙ୍କ ରୁଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ତାଙ୍କର ଦେହର ଅଗ୍ନିରେ, ସେ ଯବନ ସେହିଖଣିକୁ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ଲୋକ କିଏ? କେଉଁ ବଂଶର? କେଉଁ ଶକ୍ତିର? କାହିଁକି ସେ ଏଠାରେ ଗୁହାରେ ଶୁଅଥିଲେ? ଯବନ ନାଶକଙ୍କର ତେଜ କେଉଁପରି ଥିଲା?" ତେବେ ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—"ସେ ଥିଲେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର, ମାନ୍ଧାତୃଙ୍କର ପୁତ୍ର, ମହାନ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ। ସେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରକ୍ଷା କଲେ। ପରେ ଦେବମାନେ ଗୁହାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କହିଲେ—'ହେ ରାଜା, ଏହି କଷ୍ଟ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ।' 'ମଣିଷ ଲୋକ ଓ ଶତ୍ରୁହୀନ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ଆପଣ ଆମ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ବାନ୍ଧବ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ପ୍ରଜାମାନେ ଏବେ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି। କାଳ, ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ୍ ଓ ଅବିନାଶୀ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ; ସେ ଗୋପାଳକ ଭଳି ସମସ୍ତକୁ ନିଅନ୍ତି। ଆପଣ ଚାହାଁଥିବା ବର ମାଗନ୍ତୁ, କିନ୍ତୁ ମୋକ୍ଷ ଛଡ଼ି; ଏହା ଆମ ଦେବାର ନାହିଁ, କାରଣ ଏକମାତ୍ର ଭଗବାନ୍ ଭିଷ୍ଣୁ ଅବିନାଶୀ।' ଏମିତି ଦେବମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଦେବମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦିବ୍ୟ ନିଦ୍ରାରେ ଶୁଅଉଥିଲେ। ଯବନ ଭସ୍ମ ହେଉଥିବା ପରେ, ସାତ୍ୱତମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭଗବାନ୍ ମୁଚୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ପାଖରେ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦେଖାଇଲେ। ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଦେଖିଲେ—ମେଘ ଭଳି ଶ୍ୟାମ, ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଛାତିରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, କୌସ୍ତୁଭ ମଣିର ଉଜ୍ୱଳତା। ଚାରି ହାତ, ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଲା, ଶୋଭାମୟ ମୁହଁ, ଚମକୁଥିବା ମକର କୁଣ୍ଡଳ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦର୍ଶନୀୟ, ମୃଦୁ ହସ୍ୟବଦନ, ଯୁବକ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ସିଂହ ଭଳି ଗମ୍ଭୀର ରୂପ ଓ ଶୌର୍ୟ। ଏହି ତେଜରେ ଅତିବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ସନ୍ଦେହ ଓ ସାବଧାନତା ସହ ମୃଦୁ କଥାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। "ଆପଣ କିଏ, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ, ପର୍ବତ ଗୁହାରେ, ନୀଳ କମଳ ପଦ ଦେଇ କାଂଟା ଜଙ୍ଗଳ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଆସିଛନ୍ତି? ଆପଣଙ୍କ ତେଜ କେଉଁ ଦେବତା, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଏଁଠୁ ଅଧିକ? ଆପଣ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ଆପଣ ଏହି ଗୁହାର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିଛନ୍ତି। ଯଦି ଆପଣ ଚାହାଁନ୍ତି, ଆମେ ନିର୍ମଳ ଭାବେ ସେବା କରିବାକୁ ଏଚ୍ଛୁକ; ଆପଣଙ୍କ ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ, ବଂଶ ବିଷୟରେ କିଛି କହନ୍ତୁ।" "ମୁଁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶୀ, କ୍ଷତ୍ରିୟ; ମୋ ନାମ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ, ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର। ଦୀର୍ଘ ଜାଗ୍ରତ ରହି, ଏଠାରେ ଏକା ଶୁଅଥିଲି, ଏବେ ଆଉ ଜଣେ ମୋତେ ଜାଗାଇଦେଲେ। ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଭସ୍ମ ହେଲେ; ତା'ପରେ, ଶତ୍ରୁ-ଦଳନ ଆପଣ ଦେଖାଦେଲେ। ଆପଣଙ୍କ ତେଜ ଅସହ୍ୟ, ଆମେ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ; ଆପଣ ଦେହଧାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜ୍ୟ।" ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ, ଭଗବାନ୍ ସ୍ମିତା ମୁଖେ, ମେଘ ଭଳି ଧ୍ୱନିରେ କହିଲେ—"ମୋର ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ, ନାମ ଅସଂଖ୍ୟ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଗଣନା କରିପାରେନି। କେବଳ ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ କହିବି; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ଭୂଭାର ହ୍ରାସ ଓ ଅସୁର ନାଶ ପାଇଁ, ମୁଁ ଯଦୁବଂଶରେ, ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଘରେ ଅବତରଣ କରିଛି; ଲୋକେ ମୋତେ ବସୁଦେବ, ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର କହନ୍ତି। କାଳନେମି, କଂସ, ପ୍ରଲମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନିହତ; ଏହି ଯବନ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଭସ୍ମ। ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମ ପାଇଁ ଆସିଛି; ପୂର୍ବେ ତୁମେ ମୋତେ ଅନେକ ଭାବେ ପୂଜିଥିଲ। ମୋ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ମୁଁ ସଦା ଭଲପାଏ।" "ରାଜା ଋଷି, ତୁମେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ବର ମାଗ; ଯେଉଁଠାରେ ମୋର କୃପା ରହିଥାଏ, ସେଠାରେ ଦୁଃଖ ନାହିଁ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଆନନ୍ଦରେ ଭରି, ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଗର୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ଉପଦେଶ ସ୍ମରଣ କରିଲେ। ମୁଚୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ—"ହେ ପ୍ରଭୁ, ଲୋକ ଆପଣଙ୍କ ମାୟାରେ ମୁହଁ ହୋଇ, ଆପଣଙ୍କୁ ଭଜନ୍ତି ନାହିଁ; ଦୁଃଖକୁ ଦେଖି ଆପଣଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସୁଖ ଚାହିଁ ଗୃହ, ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁରୁଷ ଓ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, ମୂଢ଼ତାରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।