ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ଅସାଧାରଣ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା—ସେଠାରେ ଏକ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ, ମହିମାମୟ, ଗୋଳ ଗଲ୍ଫା ଓ ପବିତ୍ର ହସରେ ଅଭିଭୂଷିତ ମୁହଁ ଥିଲା, ଯାହା କମଳ ସଦୃଶ ମୁହଁ ଓ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ମକରାକାର କଣ୍ଠାଳି ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ପୁରୁଷ କୌଣସି ସାଧାରଣ ନୁହେଁ—ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ, ଚାରିଟି ହସ୍ତ ଧାରଣ କରିଥିବା, କମଳନୟନ, ଭୂଷିତ ଭୃଙ୍ଗାର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଓ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ମୂର୍ତ୍ତିମାନ୍ ଭାଗବାନ୍ ବାସୁଦେବ। ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣିତ ଲକ୍ଷଣ ଅନୁଯାୟୀ, ଏପରି ଆରୋପ କରିପାରିବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନୁହେଁ। ଏହି ମହାପୁରୁଷ ନିରସ୍ତ୍ର ଏବଂ ପଦେ ପଦେ ଚାଲିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନିରସ୍ତ୍ର ହୋଇ ତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି—ଏପରି ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କଲା ଯବନ। ସେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଧରିବା ଆଶାରେ ତାଙ୍କ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଯଦିଓ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ହରି ଦୂରରେ ଦେଖାଯିବା ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ମାଉଣ୍ଟେନ୍ ଗୁହାକୁ ନେଇଯାଇଲେ, ଯେପରି ନିଜେ ନିଜକୁ ଧରିପାରିବା ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି। ଯବନ ତାଙ୍କୁ ଉପହାସ କରି କହିଲେ—"ତୁମେ ଯଦୁବଂଶର ଜନ୍ମ, ପଳାଇବା ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ"—ତଥାପି ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବୀ ସେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏପରି ଉପହାସ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଶ୍ରୀବାସୁଦେବ ପର୍ବତ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଯବନ ମଧ୍ୟ ଗୁହାକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ଏକ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଶୁଇଥିବା ଦେଖିଲେ। "ନିଶ୍ଚିତ ଏହି ଲୋକଟିଏ ଦୂରେ ଆଣି ଏଠାରେ ଶୂନ୍ୟ ପରି ଶୁଇଛନ୍ତି"—ଏପରି ଭାବି, ସେ ମୂର୍ଖ ଯବନ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ। ବହୁଦିନ ଶୁଇଥିବା ସେ ପୁରୁଷ ଉଠି ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ଅଜଣା ଅତିଥି ଦଢ଼ିଆଛନ୍ତି। ସେ ମହାପୁରୁଷ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରୂଷ୍ଟ ହେଇ, ତାଙ୍କ ଦେହର ଅଗ୍ନିରେ ଯବନ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ। ଏହା ଦେଖି, ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ କିଏ? କେଉଁ ବଂଶର, କେଉଁ ଶକ୍ତିର? କିଏ ଏଇ ଗୁହାରେ ଶୁଇଥିଲେ? ଯବନ ନାଶକର ଦୀପ୍ତି କେମିତି?" ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ—"ସେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର, ମାନ୍ଧାତୃଙ୍କ ମହାନ ପୁତ୍ର ମୁଚୁକୁନ୍ଦ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ ଓ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିବା ଅସୁରମାନେ ଠାରୁ କ୍ଷମା କରିବାକୁ କହିଥିଲେ। ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଲେ। ପରେ ଦେବତାମାନେ ଗୁହାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ—'ହେ ରାଜା, ଏହି କଷ୍ଟ ତ୍ୟାଗ କର।' 'ତୁମେ ମାନବ ଲୋକ ଓ ଶତୃଶୂନ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଛ; ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସମସ୍ତ ଆଶା ତ୍ୟାଗ କରିଛ। ତୁମ ପୁଅ, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଆତ୍ମୀୟ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ଓ ପ୍ରଜାମାନେ ଏବେ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି। ସମୟ ଅପରିମିତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନ୍ତ କରିଦିଏ, ଯେପରି ଗୋପାଳ ଗୋଧନକୁ ନେଇଯାଏ। ମୁଁ ମୁକ୍ତି ବ୍ୟତୀତ ଯେକୌଣସି ବର ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, କାରଣ ମୁକ୍ତି ଦେବାର ଅଧିକାର ଏକମାତ୍ର ଅବିନାଶୀ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଖରେ।' ଏଭଳି ଶୁଣି, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଦେବନିଦ୍ରାରେ ଶୁଇଗଲେ। ଯବନ ଭସ୍ମ ହେବା ପରେ, ଶ୍ରୀବାସୁଦେବ, ସାତ୍ୱତମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜ୍ଞାନୀ ମୁଚୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ପାଖରେ ଦେଖାଦେଲେ। ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଦେଖିଲେ—ଘନମେଘ ସଦୃଶ କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଛାତିରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଓ କୌସ୍ତୁଭ ମଣିର ଦୀପ୍ତି, ଚାରିଟି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହସ୍ତ, ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳା, ଦୟାମୟ ମୁହଁ, ଚମକୁଥିବା ମକରକଣ୍ଠାଳି, ସମସ୍ତ ମାନବଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିବା ଦୃଶ୍ୟ, ମନୋହର ହସି, ଯୁବାବସ୍ଥାର ଚିରନବୀନ ରୂପ, ଅଦ୍ଭୁତ ଔଜ୍ଵଲ୍ୟ, ଶିଖରର ସିଂହ ପରି ଗମ୍ଭୀର ମାନ୍ୟତା। ଏହି ଅସାଧାରଣ ଦୀପ୍ତିରେ ଅତିବିସ୍ମିତ ହୋଇ, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ସନ୍ଦେହ ଓ ସାବଧାନତାରେ ମୃଦୁ କଥାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। "ହେ ଭଗବାନ୍, ଏପରି କଣ୍ଟକାକୀର୍ଣ୍ଣ ଅରଣ୍ୟ ଓ ପର୍ବତ ଗୁହାରେ କିଏ ଆସିଛନ୍ତି? ଆପଣଙ୍କର କମଳପତ୍ର ନିଭା ଚରଣ ଏଠାରେ କେମିତି ପଦସ୍ପର୍ଶ କଲେ? ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତାଙ୍କ ଦୀପ୍ତି ସାମ୍ନାରେ ଆପଣଙ୍କର ତୁଳନା କରିପାରିବା ନୁହେଁ। ଆପଣ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ଏଇ ଗୁହାର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୀପ ଭଳି ଅପସାରଣ କରୁଛନ୍ତି। ଯଦି ଆପଣଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଥାଏ, ଆମେ ନିର୍ମଳ ଭାବେ ସେବା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଦୟାକରି ଆପଣଙ୍କ ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବଂଶ ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁ। ମୁଁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର ମୁଚୁକୁନ୍ଦ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଜାଗି ଥିବାରୁ ଦୁର୍ବଳ ଓ ନିଦ୍ରାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ଏଠାରେ ଏକାକି ଶୁଇଥିଲି, କିଏ ମୋତେ ଉଠାଇଦେଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ, ତାପରେ ଆପଣ ଶତ୍ରୁବିଦ୍ରାହୀ ଭାବରେ ଦେଖାଦେଲେ। ଆପଣଙ୍କର ଅସହ୍ୟ ଦୀପ୍ତିରେ ଆମେ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ—ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜ୍ୟ।" ରାଜାଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ଭଗବାନ୍ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମୃଦୁ ହସରେ, ମେଘ ଗମ୍ଭୀର କଣ୍ଠସ୍ୱରରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ମୋର ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ନାମ ଅସଂଖ୍ୟ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାହା ଗଣନା କରିପାରେନି, କାରଣ ଏହା ଅନନ୍ତ। କେତେବେଳେ ମୁଁ ମହାପୁରୁଷମାନେ ସହ ମାନବ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, କିନ୍ତୁ ମୋର ଜନ୍ମ କେବେ ଗୁଣ, କାର୍ଯ୍ୟ ବା ନାମ ଦ୍ୱାରା ସୀମିତ ନୁହେଁ। ମୋର ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ତିନୋଟି କାଳରେ ବ୍ୟାପିତ; ମହାମୁନିମାନେ ଅନୁସୂଚନା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଶେଷ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ବନ୍ଧୁ, ଏବେ ମୋ ଏହି ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ଶୁଣ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଏଠି ଆସିଛି। ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ କରିବା ଓ ଅସୁରମାନେ ନାଶ କରିବା ପାଇଁ ଯଦୁବଂଶରେ, ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଘରେ ଅବତରଣ କରିଛି। ଲୋକେ ମୋତେ ବାସୁଦେବ, ବାସୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୋଲି ଡାକନ୍ତି। କାଳନେମି, କଂସ, ପ୍ରଲମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନାଶ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏହି ଯବନ ମଧ୍ୟ ତୁମ ତୀବ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଭସ୍ମ ହୋଇଛି।