ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ— ଯେତେବେଳେ ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଚାରୁତାର ଧାରିଣୀ, ଉଦୟଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଚତୁର୍ଭୁଜ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଛାତିରେ, କଉସ୍ତୁଭ ମଣି ଗଳାରେ, ଚଉଡ଼ା ଦେହ, ଉଚ୍ଚ ଦେହଯୁକ୍ତ, ତାଜା ପଦ୍ମ ପରି ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ଅନନ୍ଦମୟ ମୁହଁ, ନିର୍ମଳ ହସ, ଗୋଳ ଗାଲ, ପଦ୍ମପରି ମୁହଁ, ଦ୍ୱିତୀୟ ମକରକୁଣ୍ଡଳ ଶୋଭା ପାଉଥିବା, ଅତି ଶୋଭାମୟ ଭାବରେ ଦେଖାଦେଲେ—ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନିତ, ଚତୁର୍ଭୁଜ, କମଳନୟନ, ଅତି ଶୁଭ୍ର ଓ ଅନୁପମ ଶ୍ରୀବିହୂଷିତ ଭାଗବାନ୍ ବାସୁଦେବ। ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଚିହ୍ନ ଅନୁଯାୟୀ, ଏମିତି ଶୋଭା ଅନ୍ୟ କାହାରି ନଥିଲା। ଏହି ଦେଖି, ଯବନରାଜ ଭାବିଲେ—'ମୁଁ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି, ପଦେ ପଦେ ଗତି କରି, ତାଙ୍କୁ ଧରିବି।' ଏହିପରି ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କରି, ସେ ଯବନ, ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିନାହାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସେ ତାଙ୍କୁ ଧାଉଥିଲେ। ହରି, ନିଜକୁ ଦୂରରେ ଦେଖାଇ, ପଦେ ପଦେ ଯବନକୁ ଏମିତି ନେଇଯାଇଲେ, ଯେପରି ସେ ନିଜେ ନିଜକୁ ଧରିପାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ। ଏହିପରି ଚଳାଚଳ କରି, ଏକ ପାହାଡ଼ୀ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଗଲେ। ଯବନ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, 'ତୁମେ ଯଦୁବଂଶର, ପଳାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ' ବୋଲି ଉପହାସ କରି, ସେଉଁଠି ପଛପଛ ଚାଲିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଏପରି ଉପହାସ ଶୁଣି ବି, ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଯବନ ମଧ୍ୟ ଗୁହାଯାଇ, ଏଠାରେ ଏକ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଶୁଅଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, 'ନିଶ୍ଚୟ ଏହା ଦୂରରୁ ଆଣାଯାଇଛି, ଏଠି ଏକ ତପସ୍ୱୀ ପରି ଶୁଅଛନ୍ତି', ଏହି ଭାବରେ, ସେ ମୂଢ଼ ଯବନ, ଏହି ଶୁଅଥିବା ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ। ବହୁଦିନ ଶୁଅଥିବା ସେଠି ଅଚ୍ୟୁତ ଦୀର୍ଘ ନିଦ୍ରା ପରେ ଚେତନା ହେଇ, ଚାରିପାଖ ଦେଖିଲେ, ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ଏହି ସମୟରେ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା, ଯବନ ସ୍୵ ଦେହର ଅଗ୍ନିରେ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହେଇଗଲେ। ମହାରାଜ ପରିକ୍ଷିତ ପଚାରିଲେ—'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ କିଏ ଥିଲେ? କେଉଁ ବଂଶର, କେଉଁ ଶକ୍ତିର ଧାରକ? କେଉଁ କାରଣରୁ ସେ ଗୁହାରେ ଶୁଅଥିଲେ? ଯବନବିନାଶକଙ୍କର ତେଜ କେମିତି ଥିଲା?' ଶ୍ରୀଶୁକ ଉତ୍ତର କଲେ—'ସେ ଥିଲେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର, ମାନ୍ଧାତୃଙ୍କର ପୁତ୍ର, ମହାନ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ। ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅସୁରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ। ସେ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ପରେ ଦେବମାନେ ଗୁହାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କହିଲେ—'ହେ ରାଜନ୍, ଆମ ପାଇଁ ଏହି କଷ୍ଟ ତ୍ୟାଗ କର। ତୁମେ ମାନବଲୋକ, ଶତ୍ରୁଶୂନ୍ୟ ରାଜ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ତ୍ୟାଗ କରି, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିଛ। ତୁମ ପୁତ୍ର, ପତ୍ନୀ, ଆତ୍ମୀୟ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ସମବୟସ୍କ ପ୍ରଜାମାନେ ସମସ୍ତେ ଏବେ ନାହାନ୍ତି। ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ସମୟ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ସେ ଗୋପାଳକ ପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନଶ୍ୱର କରିଦିଏ। ବର ଚାହ, ମୋକ୍ଷ ଛାଡ଼ି, କାରଣ ଏହି ବେଳେ ଆମେ ଦେଇପାରିବୁ ନାହିଁ; ଏକମାତ୍ର ଅବିନାଶୀ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ ମାନେ ଏହା ଦେଇପାରିବେ।' ଏପରି ଦେବମାନେ କହିଲେ ପରେ, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଦେବନିଦ୍ରାରେ ଶୁଇଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଯବନ ଭସ୍ମ ହେବା ପରେ, ସାତ୍ୱତମଧ୍ୟେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭଗବାନ୍ ମୁକୁନ୍ଦ, ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ରୂପ ମୁଚୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କରିଲେ। ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଦେଖିଲେ—ବର୍ଷାମେଘ ପରି ଶ୍ୟାମ, ପୀତାମ୍ବର, ଛାତିରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ, କଉସ୍ତୁଭ ମଣି ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିମାନ, ଚତୁର୍ଭୁଜ, ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଲା ଶୋଭିତ, ଚାରୁମୁଖ, ମକରକୁଣ୍ଡଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭାମୟ, ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିବା, ମୃଦୁ ସ୍ମିତ ଚକ୍ଷୁ, ଚିରଯୁବକ, ସିଂହପରି ଉଦାତ୍ତ ଭାବ, ଶୂରବୀର ତେଜସ୍ୱୀ। ଏମିତି ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ, ସନ୍ଦିଗ୍ଧ ମନରେ, ମୃଦୁ ସ୍ୱରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—'ହେ ଭଗବାନ୍, ଏହି ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ, ପାହାଡ଼ୀ ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ, କଣ୍ଟକାକୀର୍ଣ୍ଣ ପଥରେ ଏମିତି କମଳପଦ ନେଇ ଚାଲୁଛନ୍ତି, ଆପଣ କିଏ? ଆପଣଙ୍କ ତେଜ ସୂର୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଅପର୍ୟ୍ୟାପ୍ତ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ। ଆପଣ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବ, କାରଣ ଗୁହାର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୀପ୍ତି ଦେଇ ଦୂର କରୁଛନ୍ତି। ଯଦି ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗେ, ଆମେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଭାବେ ସେବା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଆପଣଙ୍କ ଜନ୍ମ, କର୍ମ, ବଂଶ ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁ। ଆମେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର କ୍ଷତ୍ରିୟ, ମୋ ନାମ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ, ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର। ଦୀର୍ଘ ଜାଗରଣ ପରେ, ଦେହ ନିଦ୍ରାଗ୍ରସ୍ତ, ଏଠି ଏକାକି ଶୁଇଥିଲି, ଏବେ ଏଉଁଠି କେହି ମୋତେ ଉଠେଇଲେ। ସେ ନିଶ୍ଚୟ ନିଜ ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ଭସ୍ମ ହେଲେ; ତାହାପରେ ଆପଣ, ଶତ୍ରୁନିଗ୍ରହରେ ପ୍ରଶିଦ୍ଧ, ଏଠି ଦେଖାଦେଲେ। ଆପଣଙ୍କ ଅସହ୍ୟ ତେଜ ଦେଖି, ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ; ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ।' ଏପରି କହିଲେ ପରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭଗବାନ୍ ମୃଦୁ ହସି, ମେଘଗର୍ଜନ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ—'ମୋର ଜନ୍ମ, କର୍ମ, ନାମ ଅସଂଖ୍ୟ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣନା କରିପାରେ ନାହିଁ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅନନ୍ତ। କେତେବେଳେ ମୁଁ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହ ମୃତ୍ୟୁଲୋକର ଜନ୍ମ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିଛି, କିନ୍ତୁ ମୋର ଜନ୍ମ କର୍ମ କିଛି ଗୁଣ, କର୍ମ, ନାମ ଦ୍ୱାରା ବିବେଚିତ ନୁହେଁ। ମୋର ଜନ୍ମ, କର୍ମ ତିନି କାଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ; ମହାମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୟାସ କରି ତାହାର ସୀମା ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ତଥାପି, ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ କହୁଛି—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଧର୍ମରକ୍ଷା ପାଇଁ, ଭୂଭାର ହ୍ରାସ, ଅସୁରବିନାଶ ପାଇଁ, ମୁଁ ଯଦୁବଂଶରେ, ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଘରେ, ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଅବତରଣ କରିଛି।