ଏହି ଉତ୍କଳିତ ଗାଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଦ୍ୱାରକା ନଗରର ବିଶିଷ୍ଟ ଶୋଭା ଓ ଶକ୍ତିରେ। ଏହି ନଗର ଦିଗପାଳମାନଙ୍କର ଘର ଓ ଯଦୁବଂଶୀ ଦେବମାନଙ୍କର ଅଟାଳିକାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ଚାରି ଜାତିର ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ବସିବା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ନଗର ମଧ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରିୟ ନାରୀମାନଙ୍କର ନିବାସରେ ମନ୍ଦିରା ହୋଇଥିଲା। ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରକାକୁ ସୁଧର୍ମା ସଭା ଓ ପାରିଜାତ ବୃକ୍ଷ ପଠାଇଥିଲେ; ଏଠାରେ ମରଣଧର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ମରଣର ବାଧ୍ୟତାରେ ପଡିନଥିଲେ। ଭଗବାନ ବରୁଣ କଳା ଦେହର, ମନ ଭଳି ତୀବ୍ର ଓ ଧଳା ରଙ୍ଗର ଘୋଡା ଦେଇଥିଲେ; ଧନର ଦେବତା ଅଷ୍ଟ ଧନ ଦେଇଥିଲେ; ଦିଗପାଳମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ଧନ ଦେଇଥିଲେ। ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଦେବମାନେ ନିଜ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଁ ପାଇଥିଲେ, ସେସବୁ ଶକ୍ତି ହରିଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଭୂମିରେ ଅବତରଣ ସମୟରେ ଫେରାଇ ଦେଇଥିଲେ। ଏଠାରେ, ଯୋଗଶକ୍ତିରେ, ହରି ସମସ୍ତ ଲୋକମାନେ ନଗରରେ ଆଣିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପ୍ରଜାର ରକ୍ଷକ ରାମଙ୍କ ସହ ସମ୍ମତି କରି, କୃଷ୍ଣ ନଗର ଦ୍ୱାର ଛାଡି, ପଦ୍ମମାଳା ପିନ୍ଧି ଓ ନିରାୟୁଧ ଅବସ୍ଥାରେ ବାହାରିଲେ। ଶ୍ରୀ ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏହି ସମୟରେ, କୃଷ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଉଦୟମାନ ଶୋଭାରେ, ସବୁଠାରୁ ଅନ୍ୟତମ ରୂପରେ, ଶ୍ୟାମ ଦେହରେ, ପୀତବସନ ପିନ୍ଧି କରି ବାହାରିଲେ। ତାଙ୍କର ଛାତିରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, ଗଳାରେ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି, ଚଉଡ଼ା ଓ ଉଚ୍ଚ ଦେହ, ଚାରିଟି ଭୁଜା, ତାଜା ପଦ୍ମ ଭଳି ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ। ସଦା ଆନନ୍ଦିତ, ଶ୍ରୀମୟ, ଗୋଳ ଗାଲ ଓ ପବିତ୍ର ହାସ୍ୟ, ପଦ୍ମ ଭଳି ମୁହଁ, ମକରାକାର ମୁକୁତ ରୁ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ସେଇ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନିତ, ଚାରି ଭୁଜା, ପଦ୍ମନୟନ, ଅରଣ୍ୟମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୋଭାର୍ଥୀ ଵାସୁଦେବ। ନାରଦ କଥା କ୍ରମରେ ଯେଉଁ ଚିହ୍ନ ଦିଆଯାଇଛି, ସେଉଁଠି ଅନ୍ୟ କେହି ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏହି ନିରାୟୁଧ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଦୃଢ ନିଶ୍ଚୟରେ, ଯବନ ତାଙ୍କୁ ଧରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଫୁଟେଇଲା, ଯଦିଓ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଧରିପାରିନାହାନ୍ତି। ହରି, ନିଜେ ଦୂରରେ ଦେଖା ଦେଇ, ଯବନ ରାଜାକୁ ଦିଗଦିଗ କରି ଏକ ପବତ ଗୁହାରେ ନେଇ ଗଲେ। ଯବନ ଉପାଳେଖ କରିଲେ—“ଯଦୁବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ତୁମେ ଏଭଳି ପଳାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ”—ଏହିପରି ଉପାଳେଖ କରି ତାଙ୍କୁ ଧରିବା ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କୁ ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଭଗବାନ ଏହି ଉପାଳେଖ ଶୁଣି ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଯବନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରି ଏଠାରେ ଏକ ଅନ୍ୟ ମଣିଷକୁ ଶୁଇଥିବା ଦେଖିଲେ। ଯବନ ଭାବିଲେ—“ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଲୋକ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦୂରେ ନେଇ ଏଠାରେ ଶୁଇଛନ୍ତି”—ଏହି ଭାବରେ ଅଚ୍ୟୁତ ଶୁଇଥିବା ଲୋକକୁ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ। ସେ ଦୀର୍ଘ ନିଦ୍ରାରୁ ଉଠି, ଧୀରେ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲି, ଚାରିଦିଗରେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଅଜଣା ବ୍ୟକ୍ତି ଉପସ୍ଥିତ। ଏହି ସମୟରେ, ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଯବନ ତାଙ୍କର ନିଜ ଦେହର ଅଗ୍ନିରେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ। ଏଠାରେ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଏହି ଲୋକ କିଏ, କେଉଁ ବଂଶର, କେଉଁ ଶକ୍ତିର? କାହିଁକି ସେ ଗୁହାରେ ଶୁଇଥିଲେ? ଯବନ ନାଶକର ତାଜ୍ଜ୍ୱଳ୍ୟ କଣ?” ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ସେ ମାନ୍ଧାତାଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ନାମର, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ ଓ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ। ଦେବମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦିଆଯାଇଥିବା ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଭୟଭିତ ହୋଇ ମୁଚୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ଅସୁରମାନେ ପାଖରୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ; ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଏହି ଗୁହାରେ ମୁଚୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ଦେବମାନେ ଦେଖି, କହିଲେ—“ରାଜା, ଆମ ପାଇଁ ଏହି କଷ୍ଟ ଛାଡିଦିଅ। ତୁମେ ମାନବ ଜଗତ ଓ ଶତ୍ରୁହୀନ ରାଜ୍ୟ ଛାଡିଦେଇଛ; ଆମ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ତ୍ୟାଗ କରିଛ। ତୁମର ପୁତ୍ର, ଭାର୍ୟା, ଆତ୍ମୀୟ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ସହଚର, ଏବଂ ତୁମ ସମୟର ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଏବେ ଅବଶିଷ୍ଟ ନାହିଁ। କାଳ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୂର୍ବଳ କ୍ରୀଡା କରି ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଶେଷ କରେ, ଗୋପାଳକ ଗୋଧି କରିଥିବା ଭଳି। ଏବେ ଦୟା କରି ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କର, ମୁକ୍ତି ଛଡି; ଏହି ମୁକ୍ତି ଆମେ ଦେଇପାରିବା ନୁହେଁ; ଏକ ମାତ୍ର ଦେବତା, ଅବିନାଶୀ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଦେବମାନେ ପ୍ରତି ନମସ୍କାର କରି ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଦିବ୍ୟ ନିଦ୍ରାରେ ଶୁଇପଡିଲେ। ଯବନ ଭସ୍ମ ହେବା ପରେ, ଶ୍ରୀହରି, ସାତ୍ୱତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜ୍ଞାନୀ ମୁଚୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ନିଜ ଦେହ ଦେଖାଇଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି ଶ୍ୟାମ, ପୀତବସନ, ଛାତିରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, କୌସ୍ତୁଭ ମଣିର ଦୀପ୍ତି, ଚାରି ଭୁଜା, ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳା, ଶୋଭାମୟ ମୁହଁ, ମକରାକାର ମୁକୁତ, ସମସ୍ତ ମାନବ ପାଇଁ ଦର୍ଶନୀୟ, ଆଶିଷ ଦେଉଥିବା ଚକ୍ଷୁ, ସଦା ଯୁବ, ସିଂହ ଭଳି ଗମ୍ଭୀର, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଳ। ଏହି ଅପୂର୍ବ ଦୀପ୍ତିରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା ଶଙ୍କା ଓ ସାବଧାନ ଭାବରେ ମୃଦୁ କଥାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ତୁମେ କିଏ, ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଏବଂ ପବତ ଗୁହାରେ କେମିତି ଆସିଛ? ପଦ୍ମ ପତ୍ର ଭଳି ପାଦରେ କଂଟା ଭିତରେ ଚଲିଛ? ଦୀପ୍ତିମାନ ଲୋକମାନେ—ଭଗବାନ, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଦିଗପାଳ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି—ତୁମ ଦୀପ୍ତି ସମ୍ମୁଖରେ କିପରି? ଆମେ ତୁମକୁ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବିଛୁ, ଦୀପର ଆଲୋକ ଭଳି ଗୁହାର ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରିଛ। ଏହି ମହାନୁଭାବ, ଯଦି ଚାହୁଁଛ, ଆମେ ନିର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଭାବରେ ସେବା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ତୁମ ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବଂଶ ବିଷୟରେ କହ। ଆମେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର, କ୍ଷତ୍ରିୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀ, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ନାମର, ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର। ଦୀର୍ଘ ଜାଗରଣରେ କ୍ଳାନ୍ତ, ନିଦ୍ରାରେ ଶିଥିଳ, ଏଠାରେ ଏକା ଶୁଇଥିଲି, ଏଠାରେ କିଏ ମୋତେ ଜଗାଇଲେ। ସେ ନିଶ୍ଚୟ ନିଜ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ; ତାଙ୍କ ପରେ ତୁମେ ଶତ୍ରୁ ଦମନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏଠାରେ ଦେଖା ଦେଲେ। ତୁମ ଅସହଯ ଦୀପ୍ତି ଏପରି ଯେ ଆମେ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ; ମହାନୁଭାବ, ତୁମେ ଦେହଧାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜ୍ୟ।" ଏପରି ରାଜା କହିବା ପରେ, ଜଗତ ନିର୍ମାତା ଭଗବାନ ହସି ଏକ ମେଘ ଭଳି ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।