ଯଦି ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ସମୟରେ ଜରାସନ୍ଧ ଆସିଯାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଆମ ପ୍ରିୟଜନମାନୋ କୁ ହତ୍ୟା କରିବେ କିମ୍ବା ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ସହରକୁ ନେଇଯିବେ—ଏହି ଭୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମନରେ ଥିଲା। ଏହିକାରଣରୁ, ସେ ଭାବିଲେ ଯେ, “ଆମେ ଏହି ଦିନ ଏକ ଦୁର୍ଗ ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯାହାକୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସହଜରେ ଆସିପାରିବେ ନାହିଁ; ସେଠାରେ ଆମ ପ୍ରିୟଜନମାନୋ କୁ ରଖି, ଆମେ ଯବନଙ୍କୁ ନାଶ କରିବାକୁ ଯିବା।” ଏହି ପରାମର୍ଶ ଅନୁଯାୟୀ, ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ସାମୁଦ୍ରିକ ଜଳମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ତୃତିର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ନଗରୀ ନିର୍ମାଣ କରିଦେଲେ। ଏହି ନଗରୀର ରସ୍ତା, ବଟମାର୍ଗ, ଏବଂ ଚଉକ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଟ୍ୱଷ୍ଟାର କୌଶଳ ଅନୁଯାୟୀ, ଶିଳ୍ପଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା। ଏଠି ଦେବବୃକ୍ଷ, ଉଦ୍ୟାନ, ଅଦ୍ଭୁତ କୁଞ୍ଜ ଏବଂ ସୁନାର ଗୋପୁର ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିଲା; ସ୍ଫଟିକ ମହଳ ଓ ଦ୍ୱାର ରହିଥିଲା। ଏଠି ଚାନ୍ଦି ଓ ସୁନାର ଗୋପୁର, ସୁନା ଘଡ଼ାରେ ଶୋଭିତ ଧନାଗାର, ମଣିମାଳିକା ଘର ଏବଂ ବୃହତ୍ ପନ୍ନାମଞ୍ଚ ଥିଲା। ଦିଗ୍ପାଳମାନଙ୍କର ଘର, ପ୍ରିୟା ମହିଳାମାନଙ୍କ ନିବାସ, ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ଏଠି ଥିଲେ, ଏବଂ ଯାଦବ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଘର ଦ୍ୱାରା ଏହି ନଗରୀ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଇନ୍ଦ୍ର ଏଠିକୁ ସୁଧର୍ମା ସଭା ଓ ପାରିଜାତ ବୃକ୍ଷ ପଠାଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁର ସୀମାରେ ଅବଧିନାହାନ୍ତି। ଭାରୁଣ ଏଠିକୁ ଧୂସର ରଙ୍ଗର, ମନସ୍ପତି ଦ୍ରୁତ ଶ୍ୱେତ ଘୋଡ଼ା ଦେଇଥିଲେ; ଧନର ଅଧିପତି ଅଷ୍ଟ ଧନାଗାର ଦେଇଥିଲେ; ଲୋକପାଳମାନେ ତାଙ୍କ ନିଜ ଶ୍ରୀସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥିଲେ। ଭଗବାନ୍ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଶ୍ରୀ, ଶକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ, ସେସବୁ ଏହି ଭୂମିରେ ଅବତରଣ କାଳରେ ହରିଙ୍କୁ ପୁନଃ ଦେଇଦେଲେ। ତାପରେ, ଯୋଗଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନଗରୀକୁ ଆଣିଦେଲେ; ଏବଂ ବଳରାମଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି, କୃଷ୍ଣ ପଦ୍ମମାଳା ଧାରଣ କରି, ଅସ୍ତ୍ରହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ନଗର ଦ୍ୱାର ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ତାକୁ ଦେଖି, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ସେ ଉଦୟମାନ ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, କଣ୍ଠରେ ଦୀପ୍ତିମାନ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି, ବିସ୍ତୃତ ଦେହ, ଚାରିଟି ହାତ, ରକ୍ତ-ନବପଦ୍ମ ସଦୃଶ ଚକ୍ଷୁ। ସେ ସଦା ଆନନ୍ଦମୟ, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଛୋଆ, ଶୁଭ୍ର ହସ, ପଦ୍ମମୁଖ, ଚମକୁଥିବା ମକରକୁଣ୍ଡଳ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ଚିହ୍ନମାନେ ନାରଦ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣିତ, ଏମିତି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ; ସେ ଅସ୍ତ୍ରହୀନ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରହୀନ ହୋଇ ତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି। ଏପରି ଅନୁଶୟ କରି, ଯବନ ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଯୋଗୀମାନୋ ପାଇଁ ଅପ୍ରାପ୍ୟ। ହରି ଦୂରରେ ଦେଖାଯାଇ, ପଦେ ପଦେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ପାହାଡ଼ ଗୁହାକୁ ନେଇଗଲେ। ଯବନ ଉପହାସ କରି କହିଲେ, “ଯଦୁବଂଶର ଜନ୍ମ ହୋଇ, ଏପରି ପଳାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।” କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଉପହାସ ସତ୍ତ୍ୱେ, ଭଗବାନ୍ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଯବନ ମଧ୍ୟ ଭିତରକୁ ଯାଇ ଦେଖିଲେ ଆଉ ଜଣେ ପୁରୁଷ ଶୁଇଥିଲେ। ଯବନ ଭାବିଲେ, “ନିଶ୍ଚୟ ଏହିଁଠାରେ ଦୂରରୁ ଆଣି, ଏମିତି ଏକ ତପସ୍ବୀ ପରି ଶୁଇଛନ୍ତି।” ଏହି ଭାବରେ, ସେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ମାରିଲେ। ସେ ଦୀର୍ଘ ନିଦ୍ରାରୁ ଉଠି, ଚକ୍ଷୁ ମେଳି, ଚାରିପାଖ ଦେଖିଲେ ଏକ ଅଜଣା ପୁରୁଷ ଦାଉଡ଼ାଉଛନ୍ତି। ବେଳେ, ସେ ପୁରୁଷଙ୍କ ରୌଦ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଯବନ ତାଙ୍କ ଦେହର ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ। ତାପରେ, ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ କିଏ, କେଉଁ ବଂଶର, କେଉଁ ଶକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ? କାହିଁକି ସେ ଗୁହାରେ ଶୁଇଥିଲେ? ଏହି ଯବନ ନାଶକର ତେଜସ୍ କଣ?” ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ସେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର, ମାନ୍ଧାତୃଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ନାମକ ବିଶ୍ରୁତ ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ। ଦେବତାମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ତାଙ୍କୁ ଅସୁରମାନୋ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିବାବେଳେ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ; ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ରକ୍ଷା କରିବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ଗୁହାରେ ମୁଚୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ—“ହେ ରାଜନ୍, ଏହି କ୍ଷୁଦ୍ର ଦୁଃଖ ଛାଡ଼; ତୁମେ ମାନବ ଲୋକ ଏବଂ ଶତ୍ରୁହୀନ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଛ; ତୁମ ସନ୍ତାନ, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ବନ୍ଧୁ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ଏବଂ ସହଯୋଗୀମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନ ବଞ୍ଚିନାହାନ୍ତି। ସମୟ, ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ୍ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ, ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ସେ ଖେଳ ଭାବରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନଶ୍ୱର କରେ, ଯେପରି ଗୋପାଳ ଗୋମାନୋ କୁ ନେଇଯାଏ। ତୁମେ ମୁକ୍ତି ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଵର ଚୟନ କର; ଏହା ଆମେ ଦେଇପାରିବୁ ନାହିଁ, କାରଣ ଏକମାତ୍ର ପରମେଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି, ସେ ଅବିନାଶୀ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଗୁହାରେ ଯାଇ ଦିବ୍ୟ ନିଦ୍ରାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଯବନ ଭସ୍ମ ହୋଇଯିବା ପରେ, ସାତ୍ୱତମଧ୍ୟେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ମୁଚୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ସେ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ପିତାମ୍ବରଧାରୀ, ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, କଣ୍ଠରେ ଦୀପ୍ତିମାନ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି, ଚାରି ହାତ, ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳା, ଶୋଭାମୟ ମୁଖ, ଚମକୁଥିବା ମକରକୁଣ୍ଡଳ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିବା ଦୟାଳୁ ଦୃଷ୍ଟି, ଯୁବକ ରୂପ, ସିଂହସଦୃଶ ଉଦାତ୍ତ ଚାଳ ଏବଂ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ସେହି ତେଜସ୍ ଦେଖି, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ସନ୍ଦେହ ଏବଂ ଆଦର ସହ ମୃଦୁ କଥାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଆପଣ କିଏ, ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଏବଂ ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ କେମିତି ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏହି କଂଟକମୟ ମାଟିରେ କମଳପଦ ଦ୍ୱାରା ଚାଲୁଛନ୍ତି? ଦେବ, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଦିଗ୍ପାଳ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତେଜସ୍ ଆପଣଙ୍କ ତୁଳନାରେ କିଛି ନୁହେଁ। ଆପଣ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ଆପଣ ଏହି ଗୁହାର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୀପ ପରି ଦୂର କରୁଛନ୍ତି।