ମଥୁରା ନଗର ଉପରେ ବିଦେଶୀ ଯବନ ରାଜା ତିନି ଲକ୍ଷ ଅସଭ୍ୟ ସେନା ନେଇ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ମାନବ ଜଗତରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଯୋଗୀ କେହି ଥିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଭୃଷ୍ଣି ଶୂରବୀରଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣି ତାଙ୍କୁ ସମାନ ବିଭାବ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ସଂକର୍ଷଣା ଦୁଇଜଣେ ଦେଖିଲେ, ଯେ ଯଦୁବଂଶୀମାନେ ଦୁଇ ପଟେ ଭୟଙ୍କର ବିପଦରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। କୃଷ୍ଣ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, “ଏହି ଯବନ ଆଜି ଅପାର ଶକ୍ତି ନେଇ ଆମକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଛି; ମଗଧର ରାଜା ଜରାସନ୍ଧ ବି ଆଜି, କାଲି କିମ୍ବା ପରେ ଆସିପାରିବ।” ତିନିଏ ଭାବିଲେ, “ଯଦି ଜରାସନ୍ଧ ଆମେ ଯବନ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବେଳେ ଆସିବେ, ତେବେ ସେ ଆମର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମାନେ କିମ୍ବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ନଗରକୁ ନେଇଯିବେ।” ଏହି ଭୟରୁ, କୃଷ୍ଣ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, “ଆମେ ଏକ ଦୁର୍ଗ ତିଆରି କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ଯାହାକୁ ମାନବମାନେ ସହଜରେ ପହଁଚିପାରିବେ ନାହିଁ; ସେଠି ଆମର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ନିବାସ କରିବେ, ଏବଂ ଯବନର ନାଶ କରିବା ପାଇଁ ଆମେ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେବା।” ଏଭଳି ନିଷ୍ପତି ନେଇ, ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ଏକ ଦୁର୍ଗ ତିଆରି କରିଲେ, ଯାହାର ପ୍ରସ୍ତାର ଦ୍ୱାଦଶ ଯୋଜନ ବ୍ୟାପି, ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ନଗର ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ। ତାହାର ରାସ୍ତା, ଚଉକ, ଏବଂ ଗଲିଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରକୃତ ଶିଳ୍ପ ନୀତି ଅନୁସାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା; ଏଠି ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର ଶିଳ୍ପକଳାର ଦେଖା ପାଇଯିବା। ଏହି ନଗର ଦେବୀ ଗଛ, ଉଦ୍ୟାନ, ଚମତ୍କାର ଗଛମାଳା, ସୁନା ର ଦୁର୍ଗ ତଳା ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିଲା, କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ର ମହଲ ଓ ଦ୍ୱାର ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ରୂପା ଓ ସୁନା ର ଦୁର୍ଗ, ସୁନା ର ହାଣ୍ଡି ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ ଭଣ୍ଡାର, ମଣିମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଘର, ଏବଂ ବଡ଼ ପନ୍ନା ର ଚତୁର୍ଥ ତଳ ଥିଲା। ଏହି ଦୁର୍ଗ ରେ ଦିଗପାଳମାନଙ୍କ ଘର, ପ୍ରିୟା ନାରୀମାନଙ୍କ ନିବାସ, ଚାରି ଵର୍ଣ୍ଣ ର ଲୋକମାନେ ଏଠି ରହୁଥିଲେ, ଯଦୁ ଦେବମାନଙ୍କ ଘର ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିଲା। ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ସୁଧର୍ମା ମଣ୍ଡପ ଓ ପାରିଜାତ ଗଛ ଏଠି ପଠାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠି ମାନବମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ର ବାଧା ଭୋଗୁନଥିଲେ। ଵରୁଣ ଶ୍ୟାମ ରଙ୍ଗ ର ହସ୍ତୀ ଦେଲେ, ଯାହା ମନ ର ତାଳ ର ସମାନ ଶୀଘ୍ର; କୁବେର ଅଷ୍ଟ ଭଣ୍ଡାର ଦେଲେ; ଦିଗପାଳମାନେ ନିଜ ନିଜ ଶ୍ରୀ ଦେଲେ। ଭଗବାନ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଶ୍ରୀ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେମାନେ ତାହାକୁ ହରିଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେଲେ, ଯେତେବେଳେ ଭଗବାନ ପୃଥିବୀରେ ଅବତରିଲେ। ଏଠି, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଯୋଗ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ନେଇ ଆସିଲେ; ରାମ ଙ୍କ ସହ ସମ୍ମତି ନେଇ, କୃଷ୍ଣ ନଗର ଦ୍ୱାର ଛାଡ଼ି, ପଦ୍ମ ମାଳା ପିନ୍ଧି ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ର ବିନା ବାହାରିଲେ। ଏବେ, ଶ୍ରୀ ଶୁକଦେବ କହିଲେ: କୃଷ୍ଣ ନଗର ଦୁଆର ରୁ ବାହାରିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ଭଳି ଉଜ୍ୱଳ, ଶ୍ୟାମ ମୂର୍ତ୍ତି, ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ଛାତି ଉପରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଗଳା ରେ, ଚଉଡ଼ା ଦେହ, ଚାରି ଭୁଜା, ଏବଂ ନୂତନ ଲାଲ ପଦ୍ମ ଭଳି ଚକ୍ଷୁ; ସଦା ଆନନ୍ଦ ମୟ, ଶୋଭାମୟ, ଗୋଳ ଗାଲ, ଶୁଭ୍ର ହାସ୍ୟ, ପଦ୍ମ ମୁଖ, ଚମତ୍କାର ମକର କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଧାରୀ, ଚାରି ଭୁଜା, ପଦ୍ମ ଚକ୍ଷୁ, ଵନମାଳା ଶୋଭିତ, ଅତି ଶୋଭାମୟ ଵାସୁଦେବ। ନାରଦ ଦ୍ୱାରା ଉଲ୍ଲେଖିତ ଚିହ୍ନ ଦେଖି, ଯବନ ଭାବିଲେ: “ଏହି ଚିହ୍ନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଲୋକ ରେ ନାହିଁ; ମୁଁ ଅସ୍ତ୍ର ବିନା ଏହା ଅସ୍ତ୍ର ବିନା ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।” ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଯବନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଦୂର ଦୂର ଦେଖାଇ ଏକ ପାହାଡ ଗୁହା ଦିଗରେ ନେଇ ଚଲିଲେ। ଯବନ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେଖି ତାନ୍ତି କରୁଥିଲେ: “ଯଦୁବଂଶୀ ଲୋକଙ୍କୁ ଭଗିବା ଦୂର୍ବଳତା ଶୋଭା ଦେଉନାହିଁ।” କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ। କୃଷ୍ଣ ଏହି ଗୁହା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ; ଯବନ ବି ଭିତରକୁ ଗଲେ, ଏଠି ଏକ ଅନ୍ୟ ଲୋକ କୁ ଶୁଅ ଥିବା ଦେଖିଲେ। ଯବନ ଭାବିଲେ: “ଏହି ଲୋକ ଦୂର ନେଇ ଆଣାଯାଇଛି, ଏବଂ ସାଧୁ ଭଳି ଶୁଅ ଅଛି।” ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ଧା ହୋଇ ଅଚ୍ୟୁତ ଙ୍କୁ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ। ଏହି ଲୋକ ଦୀର୍ଘ ନିଦ୍ରାରୁ ଉଠି, ଦୂରେ ଦୂରେ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଯବନ ଦେଖିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ର ରୋଷ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଯବନ ତାଙ୍କ ଦେହର ଅଗ୍ନିରେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ। ପାର୍ବତୀୟ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଏହି ଲୋକ କିଏ, କେଉଁ ବଂଶ ଓ ଶକ୍ତି ର? କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଗୁହା ଭିତରେ ଶୁଅ ଥିଲେ? ଯବନ ନାଶକ ର ତେଜ କେମିତି?” ଶ୍ରୀ ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ସେ ମାନ୍ଧାତୃଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ମୁଚୁକୁନ୍ଦ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭକ୍ତି ଓ ସତ୍ୟ ରେ ଦୃଢ଼। ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ; ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ଏହି ରକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଦେବମାନେ ଗୁହାରେ ମୁଚୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, “ରାଜା, ଏହି କଷ୍ଟ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ। ଆପଣ ମାନବ ଜଗତ ଓ ଶତ୍ରୁହୀନ ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଦେବମାନେ ପାଇଁ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଛନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଭାର୍ୟା, ଆତ୍ମୀୟ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ପ୍ରଜାମାନେ ଏବେ ଅବିର୍ତ୍ତ ନାହିଁ। କାଳ, ଅପରାଜିତ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସେ ଖେଳ କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶେଷ କରିଦେଇଥିଲେ, ଏକ ଗୋପାଳ ଦ୍ୱାରା ଗୋ ମାନେ ଭଳି। ଆପଣ ଏକ ଵର ଚୟନ କରନ୍ତୁ, ମୁକ୍ତି ଛଡ଼ି, କାରଣ ଏହା ଆମ ପାଖରେ ନାହିଁ; ଏକ ମାତ୍ର ଭଗବାନ ଅଛନ୍ତି, ସେ ଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁ।” ଏଭଳି ଶୁଣି, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଦେବମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି, ଗୁହାରେ ଶୁଅ ହେଲେ, ଦିବ୍ୟ ନିଦ୍ରାରେ ଲୀନ ହେଲେ। ଯବନ ଭସ୍ମ ହେବା ପରେ, ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ, ସାତ୍ୱତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜ୍ଞାନୀ ମୁଚୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ।