ତିନି ମାସ ପରେ, ଗାଈଟି ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ, ଦିବ୍ୟ, ନିର୍ମଳ ଏବଂ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା ବଛିକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲା। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖୁସି ହୋଇ ନିଜେ ଉପଚାର ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗିଲା, ତେଣୁ ସମସ୍ତେ ଦେଖିବାକୁ ଏକାଠି ହେଲେ। ଏହିପରି ସୁଭ ଅବସର ଆତ୍ମଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା—ଗାଈରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦେହଧାରୀ ଶିଶୁ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲା। ଭାଗ୍ୟର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏମିତି ଥିଲା ଯେ, କେହି ଏହି ଗୁପ୍ତ ଘଟଣା ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଶିଶୁଟି ଗାଈର କାନ ପରି ଦେଖିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ‘ଗୋକର୍ଣ୍ଣ’ ନାମ ଦିଆଗଲା। ସମୟ କ୍ରମେ, ଦୁଇ ଭାଇ ଯୁବକ ହେଲେ—ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଧୀର ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଦୁରାଚାରୀ ହେଲେ। ସେ ସ୍ନାନ ଓ ଶୂଚିତା କରୁନଥିଲେ, ଅପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟାୟ ଉପାୟରେ ଧନ ଅର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ମୃତଦେହ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିବା ହାତରେ ଖାଉଥିଲେ। ସେ ଚୋର ଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଘୃଣାର ପାତ୍ର ହେଲେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଘରକୁ ଆଗ ଲଗାଉଥିଲେ, ଛୁଆମାନେ ଖେଳିବାକୁ ନେଇ ତାଙ୍କୁ କୂଆରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଉଥିଲେ। ସେ ହିଂସ୍ର, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଦରିଦ୍ର ଓ ଅନ୍ଧମାନେ ଉପରେ ଅତ୍ୟାଚାର କରୁଥିଲେ, ଅପବିତ୍ର ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଥିଲେ, ନାଗପାଶ ଧରିଥିଲେ, କୁକୁରଙ୍କ ସହ ରହୁଥିଲେ। ବେଶ୍ୟାମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶି, ସେ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ଧନ ଶେଷ କରିଦେଲେ। ଏକ ଦିନ, ସେ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ମାଡ଼ି, ସ୍ବୟଂ ଘରର ବାସନ ନେଇଗଲେ। ଦୁଃଖିତ ପିତା ଏବେ ଦରିଦ୍ର ହୋଇ, ବିଳାପ କରି କହିଲେ, “ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ଯିଏ କେବଳ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ସେ ମରିଯିବାଯୋଗ୍ୟ।” ସେ କହିଲେ, “ମୁଁ କେଉଁଠି ରହିବି, କେଉଁଠି ଯିବି, କିଏ ମୋର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବ? ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି—ହାଁ, କେତେ ଦୁଃଖୀ ଅବସ୍ଥା!” ତାହାବେଳେ, ଜ୍ଞାନୀ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଆସି ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ବିବେକ ଦେଇ ବିରକ୍ତିର ପଥ ଦେଖେଇଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଏହି ସଂସାର ଅସାର, ଦୁଃଖମୟ ଏବଂ ମୂଡ଼ତା ଦେଇଥାଏ; କାହାର ପୁଅ, କାହାର ଧନ, କାହାର ସ୍ନେହ ନିତ୍ୟ ଜଳିଥାଏ? ଇନ୍ଦ୍ର ବା ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସଂସାରରେ ସଖ୍ୟ ନାହିଁ; କେବଳ ଜିନ୍ଦା ବିରକ୍ତ ମୁନିମାନେ ଏକାକୀ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ପୁଅ ଓ ପ୍ରେମ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଯେଉଁ ଅଜ୍ଞାନ ଆକାର ଧାରଣ କରେ, ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କର; ମୂଡ଼ତା ଦ୍ୱାରା ନରକ ପଥରେ ପଡ଼ିଯିବା ହୁଏ। ଏହି ଦେହ ଏକ ଦିନ ପଡ଼ିଯିବ, ସବୁକିଛି ଛାଡ଼ି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଅ।” ପୁଅଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ପିତା ଯିବାକୁ ଚାହିଲେ ଏବଂ କହିଲେ—“ମୋ ପୁଅ, ଜଙ୍ଗଲରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ତାହା ଏଠିକି ବିସ୍ତୃତ କହ।” ସେ ବିନତି କଲେ, “ସ୍ନେହର ଅନ୍ଧକୁପରେ ବନ୍ଧା, ମୁଁ ଅସମର୍ଥ, ଚତୁର, ଓ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପତିତ; ହେ ଦୟାମୟ, ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର।” ତାହାରେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ, “ଏହି ହାଡ଼, ମାଂସ, ରକ୍ତର ଦେହ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼; ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ, ପରିବାର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରତି ମମତା ତ୍ୟାଗ କର; ଏହି ସଂସାର ଅନିତ୍ୟ ଓ ନଶ୍ୱର ବୁଝ; ବିରକ୍ତି ଓ ଭକ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେ।” ସେ ଆଉ କହିଲେ, “ନିତ୍ୟ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର, ସାଧାରଣ କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କର, ସାଧୁମାନଙ୍କ ସେବା କର, ଇଚ୍ଛା ଓ ତୃଷ୍ଣା ଛାଡ଼; ଦ୍ରୁତ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼, ସେବା ଓ ସତ୍କଥାର ଅମୃତ ପାନ କର।” ପୁଅଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସରି, ପିତା ବାଢ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ। ସଠି ବର୍ଷ ବୟସରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହି, ନିତ୍ୟ ହରି ସେବା ଓ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧ ପାଠ କରି, ସେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର କଲେ। ପରେ ସେ ଦେବତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନର ଶୋଭା ଯୁକ୍ତ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ନିର୍ମିତ ଇନ୍ଦ୍ରର ମହାଳରେ, ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରୀସମୃଦ୍ଧି ସହିତ ବାସ କଲେ। ସେ ଜ୍ଞାନ, ଧନ ଓ ଉଚ୍ଚ ବଂଶରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ, ମାନ ଓ ଅହଂକାରରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ। ପିତା ବିୟୋଗ ପରେ, ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ନିଜ ମାତାଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ମାଡ଼ି, କହିଲେ, “ଧନ କେଉଁଠି ରଖିଛ, କହ, ନାହିଁଲେ ଏହି ଲାଠିରେ ମାରି ମାରିଦେବି!” ସେଇ ଭୟାନକ କଥା ଶୁଣି, ପୁଅ ପ୍ରତି ଦୁଃଖରେ, ମାଆ ରାତିରେ କୂଆରେ ପଡ଼ି ଆତ୍ମହତ୍ୟା କଲେ। ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗରେ ନିଶ୍ଚଳ ରହି, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଚଲିଗଲେ। ସେ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସୁଖ, ଶତ୍ରୁ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁ କିଛି ମନେ କରୁନଥିଲେ। ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଘରେ ରହି, ପାଞ୍ଚଟି ବେଶ୍ୟା ସହିତ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ମନ ତାଙ୍କ ପାଳନରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲା। ଏକ ଦିନ, ସେ ବେଶ୍ୟାମାନେ ଗହଣା ଚାହିଁଲେ; ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଅନ୍ତରେ କାମନାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୁଲି, ଧନ ଆଣିବାକୁ ବାହାରିଗଲେ। ଏଠାଠାରୁ ଧନ ଯୋଗାଡ଼ କରି, ସେ ବେଶ୍ୟାମାନେ ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ର, ଗହଣା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଜିନିଷ ଦେଇଲେ। ଏତେ ଧନ ଦେଖି, ବେଶ୍ୟାମାନେ ରାତିରେ କହିଲେ, “ସେ ଦିନେ ଚୋରି କରୁଛି, ଏଠିପାଇଁ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଧରିବେ। ଧନ ନେଇ, ରାଜା ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବେ; ତେଣୁ ଆମ ଉପକାର ପାଇଁ ଆମେ ଗୁପ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ ମାରି ଦେଉନାହିଁ କାହିଁକି?” ଏହିପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେମାନେ ଘୁମେଇଥିବା ବେଳେ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀଙ୍କୁ ଦୂଢ଼ ଦୌଳିରେ ବାନ୍ଧି, ମାରିଦେଲେ, ଧନ ନେଇ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ। ସେମାନେ ଗଳାରେ ଫାନ୍ଦା ପକାଇ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ତେଜସ୍ୱୀ ଶରୀର ଥିବାରୁ ସେ ମରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେମାନେ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ପରେ ତାଙ୍କ ମୁଁହରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ କୋଇଳା ଢେଲିଦେଲେ; ଭୟଙ୍କର ଜ୍ୱାଳାର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଏକ ଗଡ଼ିରେ ପକାଇ ଫେଲିଦେଲେ; ଏହି ଘଟଣା କାହାରୁ ଗୁପ୍ତ ରହିଲା। ଲୋକେ ପଚାରିଲେ, ବେଶ୍ୟାମାନେ କହୁଥିଲେ, “ସେ ଆମ ପ୍ରିୟ, ଧନ ଲୋଭରେ ଦୂରକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଏହି ବର୍ଷେ ଆସିବେ।” ବିବେକୀ ଲୋକ ଦୁଷ୍ଟ ନାରୀମାନେ ପ୍ରତି କଦାପି ଭରସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଭରସା କରେ, ସେ ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ ହୁଏ। କାମନାରେ ଅନ୍ଧ ନାରୀଙ୍କ କଥା ମୃଦୁ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ ହୃଦୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚୁରୀ ପରି; ପୁରୁଷମାନେ କିଏ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ?