ପ୍ରଭୁ ଯେତେବେଳେ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ସେତେବେଳେ ଶଙ୍ଖ, ଢୋଳ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ତୁରୀ, ତୁର୍ୟ, ଭେରୀ ଓ ମୃଦଙ୍ଗ ଆଦିର ଧ୍ୱନି ଭାସି ଉଠିଲା। ସହରର ରାସ୍ତାଗୁଡିକୁ ଜଳ ଛିଟାଯାଇଥିଲା, ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିଲେ, ତାଲପତା ଓ ଧ୍ୱଜା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା ସମସ୍ତ ଦିଗ, ଚାରିପଟେ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଉଥିଲା, ମୁକୁଟ ଓ ତୋରଣ ଦ୍ୱାରା ସହର ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା। ମହିଳାମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ତୁଳସୀମାଳା, ଦହି ଓ ଅଙ୍କୁରିତ ଧାନ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେମଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ ନିରୀକ୍ଷଣ କରୁଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଯଶସ୍ୱୀ ଯଦୁମାନେ ସଂଗୃହୀତ ସମସ୍ତ ଧନ-ଧାନ୍ୟ, ଅଳଙ୍କାର ଓ ବୀରଙ୍କ ଭୂଷଣ ପ୍ରଭୃତି ସମ୍ପଦ ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ଯଦୁରାଜାଙ୍କୁ ଦାନ କରିଥିଲେ। ମଗଧରାଜା ଜରାସନ୍ଧ, ସତର ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସହିତ, ଯଦୁମାନେ ଯେଉଁଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ରକ୍ଷା ଥିଲା, ସେଉଁଠି ପୁନଃପୁନଃ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ତେଜସ୍ୱୀ ସାହାଯ୍ୟରେ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ସେ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ; ତାଙ୍କ ନିଜ ସେନା ନାଶ ପାଇଯିବା ପରେ, ମଗଧରାଜା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ହେଲେ ଓ ପଳାଇଗଲେ। ଏହିପରି ସତର ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଏଠି ଅଠାରତମ ଯୁଦ୍ଧ ଆସିବାକୁ ଯାଉଥିଲା, ତଥା ଏହି ସମୟରେ ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ଏକ ବିର ଯବନ ସେଠି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ ବିଦେଶୀ ଯବନ, ତିନି ଲକ୍ଷ୍ୟ ବାହାନ୍ୟ ଅର୍ଥାତ୍ ତିନି ମିଲିଅନ୍ ବନ୍ଧୁକ ନେଇ ମଥୁରାକୁ ଅବରୋଧ କଲେ; ମାନବ ଲୋକରେ ତାଙ୍କ ସମ ଆଉ କେହି ନଥିଲେ, କାରଣ ସେ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ସମ୍ପର୍କରେ ଶୁଣିଥିଲେ। ଏହି ଯବନଙ୍କୁ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ସଂକର୍ଷଣ ସହିତ ଚିନ୍ତା କଲେ—"ହାୟ, ଯଦୁମାନେ ଦୁଇପଟେ ଭୟଙ୍କର ଆପଦରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ଏହି ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯବନ ଆଜି ଆମକୁ ଅବରୋଧ କରିଛି; ମଗଧରାଜା ଆଜି, କିମ୍ବା ଆସନ୍ତାକାଲି, କିମ୍ବା ପରେ ଆସିପହଁଚିବେ। ଯଦି ଆମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥାଉଥିବା ବେଳେ ଜରାସନ୍ଧ ଆସିପଡ଼ନ୍ତି, ତେଣୁ ସେ ଆମ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିଦେବେ କିମ୍ବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ନିଜ ସହରକୁ ନେଇଯିବେ।" "ସେଉଁଥିରୁ, ଆଜି ଆମେ ଏକ ଦୁର୍ଗ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାକୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସହଜରେ ପହଁଚି ପାରିବେ ନାହିଁ; ସେଠାରେ ଆମ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବେ, ଆମେ ଯବନକୁ ନାଶ କରିଦେବା।" ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱାଦଶ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସମୁଦ୍ର-ନଗରୀ—ଦ୍ୱାରକା—ସୃଷ୍ଟି କରିଦେଲେ। ସେଠି ତ୍ୱଷ୍ଟାର କୌଶଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ରାସ୍ତା, ଚଉମୁହା, ରଥଯାତ୍ରାପଥ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ନିୟମରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା। ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଦିବ୍ୟ ଚିତ୍ରକଥା ଓ ଉଦ୍ୟାନ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଥ ଓ ଦ୍ବାର, ରତ୍ନମଣି ମଣ୍ଡିତ ଗୃହ, ବୃହତ୍ ମାରକତ ଚତୁର୍ଥ ଦାନ କରିଥିଲେ। ରକ୍ଷାଦିଶ୍ୱରଙ୍କ ଗୃହ, ପ୍ରିୟାଙ୍କ ନିବାସ, ଚାରିବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକ ଓ ଯଦୁଦେବମାନଙ୍କ ଗୃହ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରିଥିଲା। ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ସୁଧର୍ମା ସଭା ଓ ପାରିଜାତ ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରକାକୁ ପଠାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ମାନବମାନେ ମୃତ୍ୟୁର ଅଧୀନ ହୁଏନାହାନ୍ତି। ବରୁଣ ଅତି ଦ୍ରୁତ ଓ ଧଳା ରଙ୍ଗର ଘୋଡ଼ା ଦେଇଥିଲେ; କୁବେର ଅଷ୍ଟ ଧନଦେଉଳ ଦାନ କରିଥିଲେ; ଦିଗ୍ପାଳମାନେ ନିଜ ନିଜ ଶ୍ରୀସମ୍ପଦ ଦେଇଥିଲେ। ଭଗବାନ୍ ଯେଉଁ ଶ୍ରୀ, ସମ୍ପଦ, ଶକ୍ତି ଦେବତାମାନେ ପୂର୍ବରୁ ପାଇଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତେ ତାହାକୁ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କରିଦେଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଭୂଲୋକକୁ ଅବତରଣ କରିଥିଲେ। ସେଠି କୃଷ୍ଣ ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଯଦୁମାନେଙ୍କୁ ନେଇ ଯାଇଥିଲେ। ରାମ (ବଳରାମ) ସହିତ ଉପଦେଶ କରି, କୃଷ୍ଣ ପଦ୍ମ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଅସ୍ତ୍ର ବିହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ସହର ଦ୍ୱାର ଛାଡ଼ି ଯବନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯିବାକୁ ଚାଲିଲେ। ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—"ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଦେଖିଲେ, ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ଉଦିତ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଦେହ, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ଚତୁର୍ଭୁଜ, ବିଶାଳ, ଚୌଡ଼ା ଦେହ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଓ କଉସ୍ତୁଭ ମଣି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ନବପଦ୍ମ ମତୋ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ମାନ୍ୟ, ମୃଦୁ ହସ, ଚକ୍ରାକାର କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଵନମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ।" ଏହି ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ନାରଦଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନୁଯାୟୀ, ଅନ୍ୟ କେହି ଏପରି ନୁହଁନ୍ତି; ଯବନ ଚିନ୍ତା କଲେ—"ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ଅସ୍ତ୍ର ବିହୀନ ଭାବେ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ବିହୀନ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଧରିବି।" ଏହି ଭାବନା ନେଇ ସେ ପଛୁଆଇଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ଯେଉଁଠି ଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ନିଜ ହାତରେ ନିଜକୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବ। ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଦୂରେ ଦୂରେ ଦେଖାଇ, ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ନେଇଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଯବନ କହୁଥିଲେ—"ଯଦୁବଂଶରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ତୁମେ ଏଭଳି ପଳାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ"—ଏପରି ଉପହାସ କରି, ତଥାପି ତାଙ୍କୁ ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏଭଳି ଉପହାସ ସହିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ଗୁହାଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ଯବନ ମଧ୍ୟ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଏକ ଅନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଶୁଇଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେ ଭାବିଲେ—"ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଦୂରେ ନେଇଯାଇ ଏଠି ଶୁଇଯାଇଛନ୍ତି"—ଏହି ଭାବେ ଅବିବେକୀ ଯବନ ଶୁଇଥିବା ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ। ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଶୁଇଥିଲେ, ଚେତନାକୁ ଆସି, ଚାରିପଟେ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଏହି ଯବନ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ତାଙ୍କ ରୌଦ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ଯବନ ତାଙ୍କ ଦେହର ଅଗ୍ନିରେ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ। ତାପରେ, ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ—"ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ କିଏ, କେଉଁ ବଂଶର, କେଉଁ ଶକ୍ତିର ଧାରକ? ସେ କାହିଁକି ଗୁହାରେ ଶୁଇଥିଲେ? ଯବନ ନାଶକର ତାପରି ତେଜ କ'ଣ?" ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ସେ ଥିଲେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର, ମାନ୍ଧାତୃଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ। ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ—'ଆମକୁ ଭୟ ଦେଉଥିବା ଦାନବମାନେଠାରୁ ରକ୍ଷା କର।' ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।